Algılanan ebeveyn reddinin yetişkin bağlanma stilleri üzerindeki etkisinde aleksitiminin aracı rolü
The mediating role of alexithymia in perceived rejection on adult attachment styles
- Tez No: 998996
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ EVİN AYDİN YÖNTEM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Aile kabul-red kuramı, Ebeveyn kabul veya reddi, Güvensiz bağlanma, Yetişkinlerde bağlanma, Family acceptance and rejection theory, Parantel acceptance-rejection, Insecure attachment, Adult attachment
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Okan Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, algılanan ebeveyn reddinin yetişkin bağlanma stilleri üzerindeki etkisinde aleksitiminin aracı rolü incelenmiştir. Araştırma, algılanan anne ve baba reddinin kaygılı ve kaçıngan bağlanma örüntüleriyle olan ilişkilerinin, duygusal yaşantının tanınması ve düzenlenmesi süreçleriyle nasıl bağlantılandığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın örneklemini 18 yaş ve üzeri 410 katılımcı oluşturmaktadır. Veri toplama araçları olarak Algılanan Ebeveyn Kabul–Red Ölçeği (PARQ), Toronto Aleksitimi Ölçeği (TAÖ-20) ve Yetişkin Bağlanma Ölçeği kullanılmıştır. Veriler, bağımsız örneklemler t-testi, tek yönlü varyans analizi, Pearson korelasyon analizi ve bootstrap temelli aracılık analizleri ile değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, algılanan anne ve baba reddinin hem kaygılı hem de kaçıngan bağlanma stilleriyle anlamlı ilişkiler gösterdiğini ortaya koymuştur. Algılanan anne reddi açısından, hem kaygılı hem de kaçıngan bağlanma ile ilişkilerin hem doğrudan hem de aleksitimi aracılığıyla dolaylı olarak ortaya çıktığı belirlenmiştir. Algılanan baba reddi söz konusu olduğunda ise, kaygılı bağlanma ile hem doğrudan hem de dolaylı ilişkiler saptanırken; kaçıngan bağlanma ile ilişkinin yalnızca aleksitimi aracılığıyla ortaya çıktığı görülmüştür. Aracılık analizleri, algılanan anne reddi ile her iki bağlanma stilinin ilişkisinde aleksitiminin kısmi aracılık rolü üstlendiğini; algılanan baba reddi ile kaçıngan bağlanma arasındaki ilişkide ise aleksitiminin tam aracı rol oynadığını göstermiştir. Ayrıca aleksitimi ile hem kaygılı hem de kaçıngan bağlanma arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Bu bulgular, erken ebeveynlik deneyimlerinin yetişkinlikteki bağlanma örüntülerine yalnızca doğrudan değil, duygusal yaşantının tanınması ve düzenlenmesi süreçleri üzerinden de aktarıldığını göstermektedir. Özellikle baba reddi bağlamında aleksitiminin merkezi bir ara mekanizma olarak öne çıkması, duygusal farkındalık süreçlerinin bağlanma dinamiklerini anlamada önemli bir rol oynayabileceğine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examined the mediating role of alexithymia in the relationship between perceived parental rejection and adult attachment styles. The aim of the research was to investigate how perceived maternal and paternal rejection are related to anxious and avoidant attachment patterns through processes of emotional awareness and emotional regulation. The sample consisted of 410 participants aged 18 and above. Data were collected using the Parental Acceptance–Rejection Questionnaire (PARQ), the Toronto Alexithymia Scale (TAS-20), and the Adult Attachment Scale. The data were analyzed using independent samples t-tests, one-way analysis of variance, Pearson correlation analysis, and bootstrap-based mediation analyses. The results indicated that both perceived maternal and paternal rejection were significantly associated with anxious and avoidant attachment styles. For perceived maternal rejection, both anxious and avoidant attachment were related through direct effects as well as indirect effects mediated by alexithymia. In contrast, while perceived paternal rejection was related to anxious attachment both directly and indirectly, its association with avoidant attachment emerged only through alexithymia. Mediation analyses showed that alexithymia played a partial mediating role in the relationships between perceived maternal rejection and both attachment styles, whereas it fully mediated the relationship between perceived paternal rejection and avoidant attachment. In addition, alexithymia was found to be positively and significantly associated with both anxious and avoidant attachment. These findings suggest that early parental experiences are transferred to adult attachment patterns not only through direct relational pathways but also through processes of emotional awareness and emotional regulation. The central role of alexithymia in the context of perceived paternal rejection, in particular, highlights the importance of emotional processing mechanisms in understanding attachment dynamics.
Benzer Tezler
- Yetişkinlerin çocuklukta algıladıkları ebeveyn kabul veya reddinin mükemmeliyetçilik, benlik algısı ve bağlanma stilleri ile ilişkisinin incelenmesi
The examination of the relationship between adults' perceived parental acceptance or rejection in childhood and perfectionism, self-perception, attachment styles
TUĞBA GİZEM ENER
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Psikolojiİstanbul Gedik ÜniversitesiKlinik Psikoloji Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATMA YEŞİM CAN
- Üniversite öğrencilerinin geriye dönük olarak çocukluklarında algılamış oldukları ebeveyn kabul veya reddinin yetişkin bağlanma biçimleri ve depresif belirtiler ile ilişkisi
The relationship of university students? retrospective perceived parental acceptance rejection level during their childhood period with adult attachment styles and depressive symptoms
ESİN SALAHUR
- Annelerin bağlanma stilleri ve çocukların algıladıkları kabul ve reddin çocuk ruh sağlığı ile ilişkileri
Relationships between mothers attachment styles children's perceptions of acceptance and rejection and children's mental health
AYŞEN KAYAHAN
- Anne-babadan algılanan kabul-red ile yetişkin duygusal bağlanma boyutlarının ilişkisi: Reddedilme duyarlılığının aracı rolü
Rejection sensitivity as a mediator link between parental acceptance-rejection in childhood and adult experiences in close relationships
GONCA YAPRAK KÖKDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
PsikolojiOkan ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DİLEK ŞİRVANLI ÖZEN
- Algılanan ebeveyn reddi ile romantik ilişki kalitesi arasındaki ilişkide karanlık üçlü kişilik özelliklerinin rolü
The role of dark triad personality traits in the relationship between perceived parental rejection and romantic relationship quality
SHAKHSANAM ARIPZHANOVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
PsikolojiPamukkale ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TURGUT TÜRKDOĞAN