Çölyak tanısı konmuş yetişkinlerde yeme tutumu ve psikolojik sağlamlık ilişkisinde somatik belirtilerin aracı rolünün incelenmesi
Investigation of the mediating role of somatic symptoms in the relationship between eating attitudes and psychological resilience in adults diagnosed with celiac disease
- Tez No: 999027
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ KADER BAHAYİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Okan Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, çölyak hastalığı olan yetişkinlerin beslenme alışkanlıklarının psikolojik dayanıklılıklarını nasıl etkilediğini ve somatik semptomların (somatizasyon) bu ilişkide rol oynayıp oynamadığını incelemektir. Çölyak hastalığı olan kişiler hayatlarının geri kalanında glutensiz beslenmek zorundadır. Bu nedenle beslenmedeki kısıtlamaların insanların nasıl beslendiklerini ve nasıl hissettiklerini değiştirebileceği düşünülmektedir. Ayrıca, bu gruptaki birçok kişi stres ve duygusal yüklerini fiziksel sorunlar aracılığıyla gösterdiklerini bildirmektedir. Çalışmaya Türkiye'de yaşayan 18 yaş ve üzeri 270 çölyak hastası dahil edilmiştir. Çalışmada 255 kadın ve 15 erkek yer almıştır. Nicel, kesitsel ve korelasyonel bir anket tasarımı kullanılmıştır. Veri toplama amacıyla Sosyodemografik Bilgi Formu, Yeme Tutumları Testi-26 (EAT-26), Yetişkinler için Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği (PRRS) ve SCL-90-R Somatizasyon alt ölçeği kullanılmıştır. Analizler için tanımlayıcı istatistikler, Pearson korelasyonları ve 5000 bootstrap tekrarı ile Hayes PROCESS Makro Model 4 kullanılmıştır. Sonuçlarda, toplam yeme tutumu puanı ile toplam psikolojik dayanıklılık puanı arasında anlamlı bir doğrudan bağlantı olmadığı bulunmuştur. Öte yandan, yeme tutumları ile somatizasyon arasında zayıf pozitif bir korelasyon ve somatizasyon ile psikolojik dayanıklılık arasında negatif bir korelasyon çıkmıştır. Aracılık modeliyle, yeme tutumlarının somatizasyonun güçlü bir öngörücüsü olduğu, somatizasyonun psikolojik dayanıklılığı zayıflattığı ve dolaylı etkinin de güçlü olduğu bulunmuştur. Yeme tutumları ve psikolojik dayanıklılık yaşla birlikte çok fazla değişmemiştir fakat yeme tutumları ve somatizasyon düzeyleri cinsiyetle birlikte çok fazla değişmiştir. Sonuçlar, çölyak hastalığı olan yetişkinlerin yeme tutumlarının psikolojik dayanıklılıklarını esas olarak somatik yakınmalar yoluyla etkilediğini göstermektedir. Klinik takip süreçlerinde bedensel semptomların ve yeme alışkanlıklarının düzeyini kontrol etmek ve insanların bedenleri hakkında daha az kötü hissetmelerine yardımcı olacak psikososyal müdahaleler planlamak önemlidir.
Özet (Çeviri)
This study investigated the correlation between eating attitudes and psychological resilience in adults diagnosed with celiac disease, while also assessing whether somatic symptoms (somatization) serve as a mediating factor in this relationship. Celiac disease necessitates lifelong adherence to a gluten-free diet; thus, restrictions may affect eating behaviors, and distress may manifest as physical complaints. In a cross-sectional correlational study, 270 adults with celiac disease were involved (255 women and 15 men). The Sociodemographic Information Form, Eating Attitudes Test-26 (EAT-26), Psychological Resilience Scale for Adults (PRRS), and SCL-90-R Somatization subscale were used for data collection. Descriptive statistics, Pearson correlations, and Hayes PROCESS Macro Model 4 with 5000 bootstrap repetitions were used for analyses. The results showed no significant direct correlation between total eating attitudes score and total psychological resilience score (r=-.09, p=.127). On the other hand, a weak positive correlation (r=.42, p<.01) was found between eating attitudes and somatization, and a negative correlation (r=-.33, p<.01) was found between somatization and psychological resilience. Using the mediation model, it was found that eating attitudes were a strong predictor of somatization (B=0.02, p<.001), somatization weakened psychological resilience (B=-8.42, p<.001), and the indirect effect was also strong (a×b=-0.17, 95% CI [-0.25, -0.10]). Eating attitudes and psychological resilience did not change much with age, but eating attitudes and somatization levels changed significantly with gender (p=.036 and p=.020, respectively). The results show that the eating attitudes of adults with celiac disease primarily affect their psychological resilience through physical complaints. It is important to monitor the level of bodily symptoms and eating habits during clinical follow-up and to plan psychosocial interventions that will help people feel less bad about their bodies.
Benzer Tezler
- Akciğer kanserli hastalarda metastaz ve tümör aktivitesinin belirlenmesinde serum TPS, CEA ve sialik asit seviyelerinin rolü
The role of serum TPS, CEA and sialic acid levels, determination of metastasis and tumor activity in lung cancer patients
ESRA OKTAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
BiyokimyaEskişehir Osmangazi ÜniversitesiBiyokimya Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ÖMER ÇOLAK
- Çölyak tanısı konmuş glutensiz diyet uygulayan hastalarda duodenal mikrobiyotanın yeni nesil dizileme yöntemi ile araştırılması
Investigation of duodenal microbiota in celiac diagnosed patients following gluten-FREE diet by next generation sequencing method
TOYGAR PEKCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
MikrobiyolojiAkdeniz ÜniversitesiTıbbi Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DİLEK ÇOLAK
- Çölyak hastalığı tanısı almış kişilerde glutensiz diyetin psikososyal durum ve yaşam kalitesi üzerine etkisi
The effect of gluten free diet on psychosocial status and quality of life in people diagnosed with celiac disease
ZİNNUR ELLİİKİ KÜÇÜKKÖSELECİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Beslenme ve Diyetetikİstanbul ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZLEM DURMAZ UĞURCAN
- Çölyak hastalarında sjögren sendromu sıklığının araştırıldığı kontrollü klinik araştırma
A clinical i̇nvestigation with controls that investigates the frequency of sjögren syndrome in celiac patients
KORAY AYAR
Tıpta Yan Dal Uzmanlık
Türkçe
2014
RomatolojiNecmettin Erbakan Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RECEP TUNÇ
- Çölyak hastalığı tanısıyla takip edilen çocuk hastalarda oral ekosistem değişiklikleri
Oral ecosystem changes in pediatric patients followed up with celiac disease diagnosis
GİZEM ÖZCAN
Diş Hekimliği Uzmanlık
Türkçe
2020
Diş HekimliğiMarmara ÜniversitesiPedodonti Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ IŞIL ÖZGÜL KALYONCU