Sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge kaynaklı vergi incelemelerine ilişkin analiz ve çözüm önerileri
Analysis and policy recommendations regarding tax audits arising from forged or misleading documents
- Tez No: 999265
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ÖZGÜR SAYGIN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Maliye, Hukuk, Finance, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kütahya Dumlupınar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Maliye Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türk vergi sisteminde sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge (SMİYB) düzenleme ve kullanma olgusunu hukuki, idari ve sosyo-ekonomik yönleriyle incelemektedir. Araştırmanın amacı, bu fiillerin yalnızca bireysel vergi kaçakçılığı davranışı değil, yapısal ve davranışsal etkenlerle beslenen çok boyutlu bir vergi uyumsuzluğu sorunu olduğunu ortaya koymaktır. Birinci bölümde, belge kavramı, sahte ve muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belgelerin hukuki niteliği ile Vergi Usul Kanunu'nda yer alan düzenlemeler değerlendirilmiştir. İkinci bölümde, bu fiillerin vergi türleri üzerindeki etkileri, cezai müeyyideler, e-dönüşüm uygulamaları ve kamu zararının boyutu incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise nitel araştırma yöntemi kullanılarak vergi müfettişleri, mali müşavirler ve mükelleflerle yapılan görüşmeler analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, SMİYB kullanımının“talep–arz–denetim”üçgeninde bir kısır döngü içinde sürdüğünü göstermektedir. Bu döngüde; • Talep tarafı (mükellef), yüksek vergi, rekabet ve likidite baskısı altında belge talebinde bulunmakta; düşük yakalanma ve ceza algısı bu davranışı pekiştirmektedir. • Arz tarafı (düzenleyici/paravan yapı ve bir kısım meslek mensubu), örgütlü ve adaptif üretim kapasitesiyle paravanlaşma ve iz sürmeyi güçleştiren yapılar oluşturmaktadır. • Denetim tarafı (müfettiş ve kurumlar) ise gecikmiş ve reaktif incelemeler, yetki ve veri kısıtları ile süreç baskısı nedeniyle kasıt analizinde zafiyet yaşamaktadır. Bu durum, caydırıcılığın zayıflamasına ve döngünün kendini yeniden üretmesine yol açmaktadır. Çalışma genelinde, SMİYB olgusunun yüksek vergi oranları, cezaların caydırıcılığındaki yetersizlik, kurumlar arası koordinasyon eksikliği, mesleki etik sorunları ve mükellef bilinç düzeyinin düşüklüğü gibi faktörlerden beslendiği saptanmıştır. Bu çerçevede, vergi denetimlerinde etkinliği artırmak ve sahte belge kaynaklı kamu zararını azaltmak amacıyla; risk temelli denetim sistemi, adli–idari iş birliği, dijital izleme altyapısının güçlendirilmesi ve mükellef farkındalığını artırıcı önlemler önerilmektedir. Sonuç olarak, SMİYB düzenleme ve kullanımı, Türkiye'de vergi gelirlerini azaltan ve mali sisteme güveni zedeleyen temel bir yapısal sorun olup, çalışmada önerilen bütüncül önlemler vergi uyumunu ve denetim etkinliğini artırmaya yönelik stratejik bir yol haritası sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the phenomenon of issuing or using forged or misleading documents (SMİYB) within the Turkish tax system from legal, administrative, and socio-economic perspectives. The main purpose of the research is to demonstrate that these acts are not merely individual tax evasion behaviors but represent a multidimensional problem of tax noncompliance driven by structural and behavioral factors. The first chapter analyzes the concept and legal nature of documents, as well as the relevant provisions of the Tax Procedure Law. The second chapter discusses the effects of such acts on different types of taxes, applicable criminal sanctions, e-transformation practices, and the extent of public loss. The third chapter employs a qualitative research method, analyzing interviews conducted with tax inspectors, certified public accountants, and taxpayers. Research findings reveal that the SMİYB phenomenon persists within a cyclical“demand–supply–audit”triangle: • Demand side (taxpayers): High tax burdens, competition, and liquidity pressures drive document demand, reinforced by a perception of low detection and penalty risk. • Supply side (shell companies and certain practitioners): Organized and adaptive production mechanisms create structures that hinder traceability and facilitate document circulation. • Audit side (inspectors and institutions): Delayed and reactive inspections, authority and data limitations, and procedural pressures weaken intent analysis, leading to low deterrence and the reproduction of the cycle. The study concludes that SMİYB behavior is fueled by high tax rates, insufficient deterrence, lack of inter-institutional coordination, professional ethical weaknesses, and low taxpayer awareness. To improve audit effectiveness and reduce public losses, the study proposes a risk-based audit approach, enhanced judicial–administrative cooperation, strengthened digital monitoring infrastructure, and greater taxpayer awareness initiatives. In conclusion, the issuance and use of SMİYB constitute a major structural problem that undermines both tax revenues and confidence in the fiscal system. The holistic policy framework proposed in this study provides a strategic roadmap to enhance tax compliance and audit efficiency in Turkey.
Benzer Tezler
- Türk vergi hukukunda sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge düzenleme ve kullanma
Issuing and using of forged or misleading document as of its content in Turkish tax law
AHMET TUTAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
HukukKırıkkale ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH ÖMERCİOĞLU
- Vergi Hukukunda sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge düzenlenmesi ve kullanılması
Arrangment and using of fake and misleading documents from the point of Tax Law
İSMET POLAT
- Türk vergi hukukunda sahte ve muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge
False and misleading document in Turkish tax law
MERVE BEKCİ İNNECİ
- Vergi Usul Kanunu'nda sahte belge ve muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge düzenleme ve kullanma suçları
Forming and using forged and misleading document as of its content in Tax Procedure Law
AHMET EMRAH GEÇER
- Yargı kararları çerçevesinde Türk Vergi Hukukunda sahte belge düzenleme ve kullanmanın vergi kabahat ve suçları açısından değerlendirilmesi
The evaluation of false document arrangement and use in Turkish Tax Law in respect of tax fault and tax crimes in the context of judicial decisions
KENDAL DENİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
MaliyeÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. UFUK GENCEL