Sürdürülebilir kalkınma kapsamında insani gelişmişlik endeksinin teknoloji göstergeleri ile analizi: Türkiye A-Ardl analizi
Analysis of the human development index with technology indicators within the scope of sustainable development: A-Ardl Analysis for Turkey
- Tez No: 999421
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SABRİ ÖZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, Ekonometri, Economics, Econometrics
- Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilir kalkınma, Teknoloji, Zaman serileri analizi, İnsani gelişmişlik endeksi, Sustainable development, Technology, Time series analysis, Human development index
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Ticaret Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanayi Politikaları ve Teknoloji Yönetimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yirmi birinci yüzyılda her geçen gün teknolojik gelişmeler baş döndürücü hızda ilerlerken gelecek nesillere nasıl bir dünya aktarılacağı konusu oldukça gündeme gelmeye başlamış olup, bu kapsamda sürdürülebilirlik kavramı tüm alanlarda ülkelerin önceliği haline gelmiştir. Sürdürülebilirliğin sağlanması için bazı kavramlar ön plana çıkmaktadır. Bunların başında gelen kalkınma, bir toplumun ekonomik, sosyal ve siyasal olarak refahının artması olarak tanımlanmaktadır. Günümüzde kalkınma sürdürülebilirlik çerçevesinde irdelenmektedir. Sürdürülebilirlik ekonomik, sosyal ve çevresel sürdürülebilirlik olarak üç temel alana dayanmakta olup, ülkeler kalkınma hedeflerine sürdürülebilirliği ekleyerek geleceğe yönelik planlarını bu alanda gerçekleştirmektedir. Bu çalışmada, sürdürülebilir kalkınmanın sosyal boyutu kapsamında İnsani Gelişme Endeksi üzerinde teknolojinin etkisi incelenmiştir. Çalışmada Türkiye ekonomisinde teknoloji göstergesi olarak araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) harcamaları, patent başvuru sayısı ve bilgi iletişim teknolojileri (BİT) ürünleri ihracatı göstergeleri aracılığıyla ile 2000-2022 dönemine dair zaman serisi analizi gerçekleştirilerek, analizde Genişletilmiş Gecikmesi Dağıtılmış Otoregresif (A-ARDL) Sınır Testi yaklaşımı kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan BİT ürünleri ihracatı, Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH) içindeki payı verileri Dünya Bankası veri tabanından, Türkiye'de yerleşik ve yerleşik olmayan paten başvurularının toplamı verisi Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) veri tabanından İnsani Gelişme Endeksi verileri ise Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) veri tabanından temin edilmiştir. Bulgulara göre, İnsani Gelişme Endeksi ile toplam patent başvuru sayısı arasında uzun dönemde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir ilişki tespit edilirken; Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla içindeki payı ile bilgi ve iletişim teknolojileri ürünleri ihracatının toplam ürün ihracatı içindeki payının, İnsani Gelişme Endeksi üzerinde uzun dönemde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisinin bulunmadığı belirlenmiştir. Çalışma sonucunda Türkiye ekonomisinde teknoloji değişkenleri ile İnsani Gelişme Endeksi arasındaki ilişkilere ilişkin çıkarımlar yapılarak, Ar-Ge yatırımlarının etkinliğinin arttırılması, patentlerin ekonomik ve toplumsal faydaya dönüşümünün sağlanması, ihracatının yapısal niteliği geliştirilmesi gibi çeşitli önerilerde bulunulmuştur.
Özet (Çeviri)
In the twenty-first century, as technological developments continue to progress at a rapid pace, the issue of what kind of world will be left to future generations has become increasingly important. In this context, the concept of sustainability has turned into a priority for countries in almost every field. In order to achieve sustainability, certain concepts stand out. One of the most important of these is development, which can be defined as the improvement of a society's economic, social, and political welfare. Today, development is evaluated within the framework of sustainability. Sustainability is based on three main dimensions: economic, social, and environmental sustainability. Countries incorporate sustainability into their development goals and shape their future plans accordingly. In this study, the impact of technology on the Human Development Index is examined within the social dimension of sustainable development. For the Turkish economy, a time series analysis covering the period from 2000 to 2022 is conducted by using research and development (R&D) expenditures, the number of patent applications, and information and communication technology (ICT) product exports as indicators of technology. The Augmented Autoregressive Distributed Lag (A-ARDL) Bounds Test approach is applied in the analysis. The data on ICT product exports and the share of R&D expenditures in gross domestic product (GDP) are obtained from the World Bank database. The total number of resident and non-resident patent applications is taken from the Turkish Patent and Trademark Office (TÜRKPATENT) database, while the Human Development Index data are obtained from the United Nations Development Programme (UNDP) database. The findings show that there is a positive and statistically significant long-run relationship between the Human Development Index and the total number of patent applications. However, the share of R&D expenditures in GDP and the share of ICT product exports in total exports do not have a statistically significant long-run effect on the Human Development Index. Based on these results, several policy suggestions are offered for the Turkish economy, such as increasing the effectiveness of R&D investments, ensuring that patents are transformed into economic and social benefits, and improving the structural quality of exports.
Benzer Tezler
- Toplumsal cinsiyet eşitsizliği bölgeler arası karşılaştırması
Gender i̇nequality in regional comparison
ASLIHAN DAMLA ÖZVEREN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
SosyolojiAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiSosyal Politika Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NERGİS DAMA
- Assessing human security through human development in pakistan: Applying Maslow's theory of hierarchical needs
Pakistan'da insan gelişmesi ile insan güvenliğinin değerlendirilmesi: Maslow'un ihtiyaçların teorisinin uygulanması
RABIA NASEEM
Yüksek Lisans
İngilizce
2016
Siyasal Bilimlerİstanbul Aydın ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. GÜLAY UĞUR GÖKSEL
- Investigation topographic, climatic, and anthropogenic factors controlling fatal landslides on a global scale
Küresel ölçekte ölümcül heyelanları kontrol eden topoğrafik, iklimsel ve antropojenik faktörlerin incelenmesi
SEÇKİN FİDAN
Doktora
İngilizce
2024
Coğrafyaİstanbul Teknik ÜniversitesiKatı Yer Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TOLGA GÖRÜM
- Karbon yönetimi ölçütlerinin lojistik performans endeksine entegrasyonu
Integration of carbon management criteria into the logistics performance index
SELİM GÖRKEM YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞEYDA SERDAR ASAN
- Kalkınma/eğitim ilişkileri çerçevesinde çevre etiği yaklaşımlarının değerlendirilmesi
Evaluation of environmental ethics approaches in the framework of development/education relations
ELİF DURSUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiÇevre Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ EKBER GÜLERSOY