Neoliberal dönemde hizmet sektöründe kadın emeği: Türkiye'de market çalışanları örneği
Women's labor in the service sector under neoliberalism: The case of grocery store workers in Turkey
- Tez No: 999476
- Danışmanlar: DOÇ. DR. YASEMİN YÜCE
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Patriyarka, Neoliberalizm, Kadın emeği, Hizmet sektörü, Zincir marketler, Patriarchy, Neoliberalism, Women's labor, Service sector, Chain stores
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye'de hizmet sektörü içerisinde önemli bir yer tutan ve gıda perakendeciliği alanında faaliyet gösteren beş büyük zincir market BİM, ŞOK, A101, Migros ve CarrefourSA bünyesinde çalışan kadınların emek süreçlerini, neoliberal dönüşümle şekillenen ekonomik yapı ile patriyarkal toplumsal düzenin etkileşimi bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Kadın emeğinin, yalnızca piyasa koşullarıyla değil, aynı zamanda toplumsal cinsiyet rejimiyle birlikte nasıl biçimlendiğini anlamak, bu çalışmanın temel çıkış noktasını oluşturmaktadır. Çalışmanın ana hedefi, farklı kurumsal yapılara sahip ve yüksek oranda kadın istihdamı bulunan indirim marketleri (BİM, ŞOK ve A101) ve Migros ve CarrefourSA'da çalışan kadınların emek deneyimlerini karşılaştırmalı bir yaklaşımla analiz ederek, hem kadın emeğinin zincir marketlerdeki durumu hakkında kapsamlı bir çerçeve sunmak hem de hizmet sektörünün neoliberal politikalar doğrultusunda geçirdiği yapısal dönüşümü kadın emeği üzerinden görünür kılmaktır. Bu doğrultuda araştırma kapsamında, Samsun ve Ordu illerinde faaliyet gösteren söz konusu marketlerde çalışan toplam 45 kadınla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmeler aracılığıyla, kadınların zincir marketlerde karşılaştıkları çalışma koşulları, iş tanımları ve emek deneyimlerinin yanı sıra, kadın kimliğiyle markette çalışmanın onlar açısından ne anlama geldiği sorularına yanıt aranmıştır. Çalışmanın bulguları, indirim marketleri ile Migros ve CarrefourSA arasında özellikle sendikalılık durumu üzerinden belirgin farklılıklar olduğunu göstermektedir. Sendikalı marketlerde iş tanımlarının daha net, çalışma saatlerinin daha düzenli ve yasal haklara erişimin daha mümkün olduğu görülürken, sendikasız marketlerde esnek, belirsiz ve güvencesiz bir emek düzeni hakimdir. Ancak bu yapısal farklılıklara rağmen, toplumsal cinsiyet rejiminin tüm marketlerde benzer şekilde işlediği tespit edilmiştir. Kadın çalışanların, hangi market olduğu fark etmeksizin sabır, anlayış ve güler yüz gibi toplumsal cinsiyet rollerinden gelen özellikleri, duygusal emekleri iş tanımının ayrılmaz bir parçası haline gelmektedir. Sonuç olarak, zincir marketler yalnızca tüketim mekânları değil, aynı zamanda kapitalist patriyarkanın kadın emeği üzerindeki tahakkümünün yeniden üretildiği alanlar olarak karşımıza çıkmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the labor processes of women working in five chain grocery stores BİM, ŞOK, A101, Migros and CarrefourSA, which have an important place in the service sector in Turkey and operate in the field of food retailing, in the context of the interaction of the economic structure shaped by neoliberal transformation and the patriarchal social order. The main objective of the study is to analyze the labor experiences of women working in discount stores (BİM, ŞOK, A101) and Migros, CarrefourSA, which have different institutional structures and employ a high proportion of women, with a comparative approach, to provide a comprehensive framework on the situation of women's labor in chain stores and to make visible the structural transformation of the service sector in line with neoliberal policies through women's labor. Accordingly, in-depth interviews were conducted with 45 women working in chain stores in Samsun and Ordu provinces. In these interviews, answers were sought to the questions of what kind of working conditions women face in chain stores and what it means for them to work in a stores with a female identity. The study's findings show significant differences between discount stores and Migros and Carrefour SA, especially regarding unionization. In unionized stores, job descriptions are clearer, working hours are more regular and access to legal rights is more possible, whereas in non-unionized markets, a flexible and precarious labor order prevails. However, despite these structural differences, the gender regime operates similarly in all stores. The gendered characteristics and emotional labor of female employees are integral to the job description. As a result, chain stores are not only places of consumption, but also spaces where capitalist patriarchy reproduces its domination over women's labor
Benzer Tezler
- L'articulation des stratégies de résistance et des processus de consentement chez les cols blancs
Beyaz yakalılarda direniş stratejileri ve rıza süreçlerinin eklemlenmesi
AYÇA YILMAZ
Yüksek Lisans
Fransızca
2012
SosyolojiGalatasaray ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ ERGUR
- Gender and service work in Turkey's new consumerist economy: A case study at three cafe chains
Türkiye'nin yeni tüketim ekonomisinde toplumsal cinsiyet ve hizmet çalısanları: Üç kahve dükkanı zincirinde inceleme
ZACH RİCHER
Yüksek Lisans
İngilizce
2011
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriBoğaziçi ÜniversitesiPROF. DR. AYŞE BUĞRA
- Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia
Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi
ABDURAHMAN HUSSEN YIMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU
- Küreselleşmenin tarımsal hammadde ihracatına etkisi: Türkiye örneği
The impact of globalization on agricultural raw material exports: The case of Turkey
İMDAT YASİN GÜNGÖR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Uluslararası TicaretBilecik Şeyh Edebali Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. JÜLİDE YALÇINKAYA KOYUNCU
- Sustainable development goals in lower-middle income economy: Relevancy and outlook in Cameroon
Alt gelirli ekonomi'de sürdürülebilir kalkınma hedefleri: Kamerun'da uygunluk ve görünüm
HAMAN ADAMA MOHAMADOU
Doktora
İngilizce
2022
EkonomiAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiSosyal Politika Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULKADİR DEVELİ