Çevresel psikoloji ve iklim değişikliği ekseninde mekan algısı: iklim kurgu romanlarının analizi
Spatial perception in the context of environmental psychology and the climate change experience: an analysis of climate fiction novels
- Tez No: 999690
- Danışmanlar: PROF. DR. EMİNE KÖSEOĞLU ÇAMAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Çevre, Çevresel Psikoloji, İklim Değişikliği, İklim Kurgu, Mekân Algısı, Environment, Environmental Psychology, Climate Change, Climate Fiction, Spatial Perception
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İçinde bulunduğumuz Antroposen Dönem, insan faaliyetlerinin ekosistemler üzerindeki etkilerinin geri döndürülemez boyutlara ulaştığı, iklim değişikliği kaynaklı krizlerin hem fiziksel çevreyi hem de insan psikolojisini derinden dönüştürdüğü bir çağ olarak tanımlanmaktadır. Küresel sıcaklık artışı, su kaynaklarının azalması ve aşırı hava olaylarının artışı gibi süreçler, bireylerin çevreyle kurduğu ilişkide duygusal, bilişsel ve davranışsal düzeyde köklü değişimlere yol açmaktadır. Bu nedenle iklim değişikliği deneyimi, bilimsel göstergelerle açıklanamayacak kadar çok boyutlu olup bireysel deneyim üzerinden değerlendirilmesi gereken bir olgudur. Bu tez, iklim değişikliğinin insan deneyimi üzerindeki etkilerini çevresel psikoloji disiplini bağlamında analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında Paolo Bacigalupi'nin The Water Knife (2015), Kim Stanley Robinson'ın Forty Signs of Rain (2004) ve J. G. Ballard'ın The Drowned World (1962) adlı iklim kurgu romanları ele alınmıştır. Farklı iklim krizi senaryolarını ele alan bu eserler, mekânsal dönüşüm ve psikolojik etkiler açısından incelenmiştir. Çalışmada, iklim değişikliğinin mekânda yarattığı değişimler ile karakterlerin duygusal ve davranışsal tepkileri arasındaki etkileşim tematik analiz aracılığıyla değerlendirilmiştir Araştırma nitel bir yaklaşımla yürütülmüş ve karşılaştırmalı çoklu durum deseni benimsenmiştir. Veriler doküman incelemesi yolu ile toplanmış, romanların anlatı yapıları, mekânsal dönüşümleri ve karakterlerin çevresel uyaranlara verdiği psikolojik tepkiler doğrultusunda kodlanarak çevresel psikoloji bağlamında analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, incelenen romanların çevresel krizleri fiziksel bir arka planın ötesinde, bireyin güvenlik arayışı, yer kimliği, yabancılaşma, psikolojik direnç ve duyusal kırılganlık gibi deneyimleri şekillendiren mekânsal atmosferler aracılığıyla aktardığını göstermektedir. Bu durum, iklim krizinin çevresel olduğu kadar duygusal ve varoluşsal bir deneyim olarak da yaşandığını ortaya koymaktadır. Çalışma, mimarlık, edebiyat ve çevresel psikoloji arasında kurduğu kuramsal etkileşim aracılığıyla iklim değişikliği deneyiminin mekânsal ve psikolojik boyutlarını disiplinler arası bir bakışla görünür kılmakta ve literatüre özgün bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The Anthropocene, the period in which we currently live, is defined as an era in which the impacts of human activities on ecosystems have reached irreversible dimensions, and climate change–induced crises have profoundly transformed both the physical environment and human psychology. Processes such as global temperature rise, depletion of water resources, and the increasing frequency of extreme weather events lead to fundamental emotional, cognitive, and behavioral transformations in the relationship individuals establish with their environment. For this reason, the experience of climate change is a multidimensional phenomenon that cannot be adequately explained solely through scientific indicators and therefore requires evaluation through individual experience. This thesis aims to analysis the effects of climate change on human experience within the framework of environmental psychology. Within the scope of the study, the climate fiction novels The Water Knife (2015) by Paolo Bacigalupi, Forty Signs of Rain (2004) by Kim Stanley Robinson, and The Drowned World (1962) by J. G. Ballard are examined. These works, which address different climate crisis scenarios, are analysed in terms of spatial transformation and psychological impacts. The interaction between climate-induced changes in space and the emotional and behavioral responses of the characters is evaluated through thematic analysis. The study is conducted using a qualitative research approach and adopts a comparative multiple case study design. Data are collected through document analysis, and the novels are coded and analysed within the framework of environmental psychology based on their narrative structures, spatial transformations, and the psychological responses of characters to environmental stimuli. The findings indicate that the novels examined convey environmental crises not merely as a physical backdrop but through spatial atmospheres that shape experiences such as individuals' search for safety, place identity, alienation, psychological resilience, and sensory vulnerability. This demonstrates that the climate crisis is experienced not only as an environmental phenomenon but also as an emotional and existential condition. By establishing a theoretical interaction among architecture, literature, and environmental psychology, the study renders the spatial and psychological dimensions of the climate change experience visible from an interdisciplinary perspective and offers an original contribution to the literature.
Benzer Tezler
- Envisioning plural futures through narratives and design
Anlatılar ve tasarım ekseninde çoklu gelecek tahayyülleri
ELİF GÖZDE ÖZTOPRAK
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. PELİN DURSUN ÇEBİ
- Çevresel sürdürülebilirlik kapsamında tüketici bilinci ve markadan kaçınma: İklim değişikliği katılımı ve öncüllerinin etkisi
Consumer consciousness and brand avoidance in the context of environmental sustainability: Impact and antecedents of climate change engagement
ÖZGE DİNÇER
- İklim değişikliğinin yol açtığı çevresel sorunlar hakkında biyoloji öğretmen adaylarının görüşlerinin saptanması
Determining prospective biology teachers' views on environmental problems caused by climate change
MELİS MÜCTEBA ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAYDAR ÖZTAŞ
- Küresel iklim değişikliği farkındalığı ve eko-anksiyete arasındaki ilişkisinin, ekolojik afetler ve toplum ruh sağlığı çerçevesinde incelenmesi
An ınvestigation of the relationship between global climate change awareness and eco-anxiety in the context of ecological disasters and community mental health
BÜŞRA SEZER TÜRKEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İlk ve Acil YardımSakarya ÜniversitesiAfet Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BEYTULLAH EREN
PROF. DR. AHMET TAMER AKER
- Çevreye ilişkin tutum ve davranışlarda sosyal ve ekolojik baskınlık yönelimlerinin rolü
The role of social and ecological dominance orientations in environmental attitudes and behaviours
SEHER KARASU
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
PsikolojiOndokuz Mayıs ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HİLAL PEKER DURAL