Zeytin sineği [bactrocera oleae (gmelin) (diptera:tephritidae)] mücadelesinde tahmin-uyarı modeli üzerine araştırmalar
Research on the early-warning model in olive fly [bactrocera oleae (gmelin) (diptera:tephritidae)] control
- Tez No: 999733
- Danışmanlar: PROF. DR. TÜLİN AKŞİT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Tahmin ve uyarı sistemleri, Forecasting and warning systems
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, zeytin bahçelerinde Bactrocera oleae Gmelin (Diptera: Tephritidae) aktivitesini tahmin etmek için günlük sıcaklık birikimine dayalı gün-derece modelinin etkinliğini değerlendirmektir. Bunun sonucunda zararlı ile mücadelede en uygun mücadele zamanlarının belirlenmesine katkıda bulunmaktır. Bu doğrultuda, 2021–2025 yılları arasında zararlının ergin uçuş periyotları ve popülasyon değişimleri incelenmiş, ekonomik kayıplara neden olan dölün mücadele zamanlarını tahmin etmek üzere termal konstant değerleri hesaplanmıştır. Arazi çalışmaları İzmir'in Bornova ve Kemalpaşa ilçelerinde Zeytincilik Araştırma Enstitüsüne ait, Memecik zeytin çeşidi zeytin bulunan iki bahçede yürütülmüştür. Ergin popülasyonunu izlemek amacıyla her bahçeye üçer adet feromon [(1.7)-Dioxaspiro (5.5) undecane] ilaveli sarı renk tuzağı ile %2 saf diamonyum fosfat (DAP) çözeltisi içeren McPhail tuzakları yerleştirilmiş ve haftalık kontroller üç yıl boyunca, kesintisiz sürdürülmüştür. Yıl içerisindeki yumurtalı dişi dağılımı, McPhail tuzaklarından her hafta alınan 20 adet dişinin yumurtalıklarının incelenmesiyle belirlenmiştir. Termal konstant hesaplamalarında bahçelerdeki otomatik meteoroloji istasyonlarından elde edilen sıcaklık verileri kullanılmıştır. Ayrıca, saf DAP çözeltisinin %1; %1,5; %2; %2,5 ve %3'lük dozları ile DAP gübresinin %5'lik dozunun cezbedilicik etkisi, tesadüf blokları deneme desenine göre kurulan denemede belirlenmiştir. Çalışma, Zeytin sineği popülasyonunun lokasyona, zeytin çeşidine ve iklim koşullarına bağlı olarak önemli farklılıklar gösterdiğini ortaya koydu. Ergin uçuşlarının yıl boyunca devam ettiği (2023), bazı yıllarda (2021 ve 2022) ise ocak–mart ile temmuz–ağustos ayları arasında uçuşların durduğu veya belirgin şekilde azaldığı saptanmıştır. Üç yılda da tuzaklarda yakalanan ergin sayısı eylül–kasım aylarında en yüksek seviyeye ulaşmıştır. Tüm tuzaklardan elde edilen toplam ergin sayısı 2021 yılında 9.725, 2022 yılında 12.885; 2023 yılında 29.153 olarak belirlenmiştir. Üç yıllık süreçte Bornova'da 30.302, Kemalpaşa'da ise 21.461 adet ergin yakalanmış; bunların %72'si McPhail, %28'i feromon ilaveli sarı renk tuzaklarından elde edilmiştir. Feromon ilaveli sarı renk tuzaklarına yakalanan erginlerin büyük çoğunluğunu erkekler oluşturmuştur. Zeytin meyveleri yumurta bırakma olgunluğuna gelmeden önce de yoğun ergin uçuşlarının görülmesi, yumurtalı dişilerin yıl boyunca doğada bulunması ve geç hasat yapılan (aralık, ocak, şubat, mart) bahçelerdeki meyvelerde canlı larva ve pupa tespitleri, zararlının yıl boyunca yaşam döngüsünü sürdürebildiğini göstermiştir. Bölgede yıl içerisinde Zeytin sineği döllerinin birbirine karıştığı belirlenmiştir. Ayrıca, B. oleae'nin biyolojisine ilişkin çeşitli biofix noktaları ve gün-derece bazlı termal konstant değerleri belirlenmiş; bu değerlerin yıllar ve lokasyonlar arasında sınırlı düzeyde değiştiği görülmüştür. Elde edilen bulgular, gün-derece modelinin Zeytin sineği için etkili bir zararlı tahmin sistemi olabileceğini desteklemektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to evaluate the effectiveness of the degree-day model based on daily heat accumulation in predicting of Bactrocera oleae Gmelin (Diptera: Tephritidae) activity in olive orchards, thus contributing to the determination of the most appropriate control times for this pest. Accordingly, between 2021 and 2025, the seasonal flight periods and population dynamics of the pest in Memecik olive variety orchards were monitored, and thermal constant values were calculated to predict the development of the pest generation causing economic losses. The research was carried out in two Memecik orchards located in the Bornova and Kemalpaşa districts of İzmir. To monitor adult populations, three yellow traps containing pheromones [(1.7)-Dioxaspiro (5.5) undecan] and three McPhail traps containing a 2% pure diammonium phosphate (DAP) solution were placed in each orchard, and weekly monitoring was conducted continuously over a three-year period. The distribution of gravid females throughout the year was determined through weekly dissection of the ovaries of 20 females collected from McPhail traps. Temperature data obtained from automatic meteorological stations in the orchards were used for thermal constant calculations. In addition, the attractiveness effect of 1,5%; 2%; 2,5% and 3% doses of pure DAP solution and 5% dose of DAP fertilizer was determined in a supplementary experiment set up according to a randomized block layout. The study demonstrated that the Olive fly population exhibited significant variation depending on location, olive cultivar, and climatic conditions. In certain years, adult flight activity persisted throughout the year (in 2023), whereas in other years (2021 and 2022) it ceased or declined substantially, particularly during the periods of January–March and July–August. In all three years, the number of adult insects caught in the traps reached their maximum levels during the September-November period. The total number of adult insects obtained from all traps was 9,725 in 2021, 12,885 in 2022, and 29,153 in 2023. Over the three-year period, 30.302 adults were captured in Bornova and 21. 461 in Kemalpaşa; 72% of these were collected from McPhail traps and 28% from pheromone yellow traps. The presence of intense adult flights before olive fruits reach the egg-laying stage, the detection of gravid females throughout the year, and the observation of live larvae and pupae in fruits remaining in orchards during late harvest periods (December, January, February, March) indicate that the pest can maintain its life cycle throughout the year. Furthermore, several biofix points and degree-day–based thermal constant values related to the biology of B. oleae were determined, and these values exhibited limited variation between years and locations. The findings support the applicability of the degree-day model as an effective pest forecasting tool for the olive fruit fly. However, considering the observed effects of recent climate changes, particularly high temperatures and low relative humidity during summer months or mild winters, it is thought that these conditions may limit the applicability of the model. However, continued research and the collection of data over additional years will enable more reliable and robust conclusions. Furthermore, the presence of periodicity in olive production emerges as another factor influencing population dynamics. For these reasons, long-term studies are deemed necessary.
Benzer Tezler
- Zeytin sineği, Bactrocera oleae (Gmelin) (Diptera:Tephritidae)'nin mücadelesinde farklı cezbedicilerin kullanılması
Using various attractants to control the olive fly, Bactrocera oleae (Gmelin) (Diptera:Tephritidae)
FAFURE ÇİSEL ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
ZiraatMustafa Kemal ÜniversitesiBitki Koruma Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİHAT DEMİREL
- Kilis ili zeytin bahçelerindeki zeytin sineği [Bactrocera oleae (Gmelin) (Dip.:Tephritidae)]'nin populasyon yoğunlukları ve zarar oranlarının belirlenmesi
Determination of population density and damage rates of olive fly, Bactrocera oleae (Gmelin) (Dip.:Tephritidae), on olive orchards of Kilis province
DİLEK GÜLBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
ZiraatMustafa Kemal ÜniversitesiBitki Koruma Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NİHAT DEMİREL
- Antalya ili zeytin alanlarında (Bactrocera oleae Gmel.)(Diptera: Tephritidae) ile mücadelede değişik uzak tiplerinin ergin bireyleri yakalamadaki etkinlikleri üzerine bir araştırma
An investigation on the effectiveness of differenttrap types in capturing adults for the control of olivefruit fly (Bactrocera oleae Gmel.) (Diptera: Tephritidae)
GÖKNUR ŞENEL
- Çanakkale ilinde zeytin sineği (Bactrocera oleae Gmelin, Diptera: Tephritidae)'nin kışlama durumu ve mevsimsel uçuşunun belirlenmesi
Determination of overwintering and seasonal flight of olive fly (Bactrocera oleae Gmelin, Diptera: Tephritidae) in Çanakkale province
TALHA ÇAM
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
ZiraatÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiBitki Koruma Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ ÖZPINAR
- İzmir'de organik ve konvansiyonel zeytin bahçelerinde zeytin sineği, Bactrocera oleae (Gmelin) (Diptera:Tephritidae)'nın popülasyon değişimi
Izmir in organic and conventional olive groves, olive fruit fly Bactrocera oleae (Gmelin) (Diptera:Tephritidae) the exchange of population
SEVİNÇ KACARGİL
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
ZiraatSüleyman Demirel ÜniversitesiBitki Koruma Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL KARACA