Kentsel mekân ve müşterekleştirme pratikleri: Türkiye ve İspanya örnekleri
Urban spaces and commoning practice: Evidences from Turkey and spain
- Tez No: 999734
- Danışmanlar: PROF. DR. HİLAL ERKUŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Siyasal Bilimler, Şehircilik ve Bölge Planlama, Political Science, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Şehircilik, Şehirsel sosyal hareketler, Urbanization, Urban social movements
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çoklu kriz dönemlerinin yaşandığı bu çağda kriz adlandırmaları“bütüncül ve kapsayıcı”olarak kavramsallaştırılmaktadır. Bu kavramlara bakıldığında“gezegensel kriz, antoroposen krizi, kapitalosen krizi, polikrizi, meta kriz, kümülatif kriz, teknolojik kriz”gibi küresel anlamlar taşıyan tanımlamalar görülmektedir. Bu tanımlamalar, krizlerin tüm ölçeklerde meydana geldiğini ve toplumsal, politik, ekonomik ve mekânsal dönüşümlerin tetikleyici unsurlarını içinde barındırdığını ifade etmektedir. Tez çalışmasında, birçok ülkeyi etkilemiş olan 2008 krizi paradigmatik bir an olarak ele alınmış ve dönüşümün radikal nitelikteki tetikleyicileri olan toplumsal hareketler incelenmiştir. 2008 krizinin seçilmesindeki temel neden, birçok ülkede artan ve bugün gezegensel olarak nitelendirilen kentleşme süreçleri ile kâr odaklı olan mekânsal dönüşüm politikalarıdır. Bu politikaların müşterek mekânlara yansıması, müştereklere ilişkin tartışmaların“yeni çitlemeler”kavramı çerçevesinde diyalektik bir perspektifle yeniden teorileştirilmesinin önünü açmaktadır. Buradan hareketle, tez çalışmasında kent hakkı ve müşterekler ekseninde ortaya çıkan mekânsal nitelikli toplumsal hareketler incelenmektedir. Tez kapsamında, sektörel ve politik uygulamalardaki benzerlikler ile aynı dönemlere rastlayan toplumsal hareketlilikteki artışlar sebebiyle Türkiye ve İspanya çalışma alanı olarak seçilmiştir. Doktora tezi; toplumsal hareketlerin mekânsal kazanımları, bu süreçte devletin(yerel-merkezi) rolü, mekânın kazanımı sonrası kullanım biçimleri, mekânın değişen anlamı ve bu süreçlerde devletin yeniden ölçeklenmesi açısından doğurduğu sonuçlar üzerinden şekillenmektedir. Hareketlerin belirlenmesi aşamasında her iki ülkeden“liberal, sol ve sağ”ideolojileri temsil eden üç farklı gazete seçilmiş ve bu gazetelerin 2008-2023 yılları arasındaki dijital arşivleri;“protesto, mücadele, kentsel hareket ve çevresel eylem”anahtar kelimelerinin yanı sıra“direniş, eylem, aktivizm”gibi eş anlamlı kelimelerle taranmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, mekânsal kazanım sağlayan hareketler arasından her iki ülkenin kamuoyunda en çok ses getiren ve teorik çerçevede belirlenen“doğal(ekolojik), kentsel ve sistemsel müşterekler”kategorileriyle örtüşen hareketler seçilmiştir. Ayrıca teorik çerçeveye dayanarak oluşturulan diyagramdaki mekânsal kesişimlere dahil olabilen ve her bir mekânsal kesişimi temsil eden en az ikişer hareket belirlenmiştir. Bu seçim yapılırken, mekânsal kesişimlerin toplumsal hareketler ve kazanımlar açısından ne tür farklılıklar ya da benzerlikler yarattığının ortaya konulması amaçlanmıştır. Tez çalışmasının Türkiye sahası öncelikle ikincil veriler ve ardından sahada yapılan derinlemesine görüşmelerden elde edilen birincil verilerle desteklenmiştir. İspanya sahası bilimsel destek bulunamaması ve ekonomik sebeplerle ikincil veriler üzerinden gerçekleştirilen analizlerle sınırlandırılmıştır. Türkiye sahasında“yerel halk, STK'lar, yerel yönetimler ve uzmanlar”ile görüşmeler yapılmış ve ayrıca aktör-ağ ilişkileri de incelenmiştir. Her iki ülkeye ilişkin elde edilen ön bulgular, tabandan gelen kararlı hareketlerin yönetsel kararlarda değişikliğe yol açabildiğini ve bu yolla kazanım elde edebildiklerini göstermektedir. Türkiye'de merkeziyetçi yönetim sisteminin varlığı kazanım süreçlerini zorlaştırsa da mekânların korunmasına ilişkin mevcut yasaların güçlü olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte, Türkiye'de yerel yönetimlerin destek verdiği sahalarda kazanım süreçleri hem daha hızlı sağlanmış hem de çok aktörlü ve katılımcı bir sürecin yürütülmesine olanak sağladığı görülmüştür. İspanya'da seçilen sahalarda ise yerel yönetimlerdeki geniş yetkiler sebebiyle de ölçeklenme biçimi çok boyutlu bir görünüm sergilemektedir. Bu nedenle İspanya'daki hareketlerde çok bileşenli ölçeklenme biçimleri gözlemlenmektedir. Türkiye'deki hareketlerde ise yargısal kararlar sonucunda aşağıdan yukarıya doğru bir karşı-ölçeklenme biçimi öne çıkmaktadır. Ölçeklerarası müşterekleşmenin örüldüğü bu vakalar, gezegensel kentleşme olarak adlandırılan yeni krizler çağında“alternatiflerin”yaratılabilmesi için müştereklerin savunulması ve yeni yönetişim modellerinin kurulması gerektiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
In the current era, characterised by multiple crises, the conceptualisations of crises have been framed as“holistic and inclusive”. Various terms, including“planetary crisis”,“Anthropocene crisis”,“Capitalocene crisis”,“polycrisis”,“meta-crisis”,“cumulative crisis”, and“technological crisis”, underscore the global scale of these challenges. These definitions indicate that crises occur at multiple scales and encompass the triggering elements of social, political, economic, and spatial transformations. This dissertation examines the 2008 global financial crisis as a paradigmatic moment, analysing social movements that emerged as radical catalysts for transformation. The primary reason for selecting the 2008 crisis lies in the increasing trends of global urbanisation and profit-driven spatial policy transformations in multiple countries, with the impact of these policies on the commons leading to a renewed theorisation of commoning practices within a dialectical perspective of“new enclosures”. Given the evident parallels in sectoral and political practices, in addition to the coinciding escalation in social mobilisations, this study centres about urban social movements of the right to the city and the commons in Türkiye and Spain. The dissertation has been meticulously structured around the following pivotal inquiries: The spatial gains achieved through social movements;The role of the state (in both its central and local government forms) in these processes;The use and transformation of space after these gains; Whether a new form of spatiality emerges; The implications of these dynamics for the rescaling of the state. To identify relevant movements, three newspapers from different ideological perspectives (liberal, left-wing, and right-wing) were selected from each country. The digital archives from 2008-2023 were then methodically examined using keywords such as“protest, struggle, urban movement, and environmental action,”along with synonymous terms such as“resistance, activism, and mobilization.”The most publicly impactful seven movements from each country that achieved spatial gains were subsequently categorised within the theoretical framework of“natural (ecological), urban, and systemic commons.”A particular focus was placed on movements operating at different spatial scales to assess the influence of scale on both social movements and their achievements. The research on Türkiye was conducted using both secondary data sources and primary data obtained through in-depth field interviews. However, due to financial and logistical constraints, the Spanish case study was limited to an analysis based on secondary data. In Türkiye, interviews were conducted with residents, NGOs, local governments, and experts, alongside examining actor-network relationships.
Benzer Tezler
- Kentsel heterotopya ve müşterekler siyaseti: Müşterekleştirme pratikleri üzerine nitel bir araştırma
Urban heterotopia and the politics of the commons: A qualitative research on practices of commoning
MELTEM BAYRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
SosyolojiHacettepe ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYLİN GÖRGÜN BARAN
- Toplumsal mekan üretiminde müşterekleştirme pratikleri: düzce umut evleri
Commoning practices of production of social space: Düzce hope houses
HAZAL GÜMÜŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiŞehircilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT CEMAL YALÇINTAN
- Kentsel mekânda insanlar ve hayvanlar: Eskişehir'de sokak köpekleri ile müşterek mekân üretimi
Humans and animals in urban space: Production of common spaces with street dogs in Eskişehir
AYBÜKE KÖSEÖMEROĞLU YALÇIN
Doktora
Türkçe
2024
SosyolojiAnadolu ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FERYAL AYŞİN KOÇAK TURHANOĞLU
- Müşterek bir“Sorun”olarak iklim krizi: Dayanıklılığın artırılmasında müşterekleşmiş tasarım pratiklerinin rolü
The climate crisis as a common“Problem”: The role of commoning design practices in enhancing resilience
SALİME BENAN KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT CEMAL YALÇINTAN
- A garden and atelier in common: Practices of commoning in the 100. yıl neighborhood, Ankara
Ortak bir bostan ve atölye: Ankara 100. yıl mahallesi'nde müşterekleştirme pratikleri
YAĞMUR KOÇAK
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
SosyolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BESİM CAN ZIRH