Bağlam temelli çevre eğitiminin öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik tutum ve davranış ile çevre bilincine sahip öğretmen niteliklerine etkisi
The effect of context-based environmental education on teacher candidates' attitudes and behaviors towards environmental problems and on the qualities of environmentally conscious teachers
- Tez No: 1000048
- Danışmanlar: PROF. DR. HASAN GENÇ, PROF. DR. HURİYE DENİŞ ÇELİKER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, bağlam temelli öğrenme yaklaşımıyla tasarlanan uygulamalı çevre eğitimi etkinliklerinin fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik tutumları, davranışları ve çevre bilincine sahip öğretmen nitelikleri üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Açıklayıcı sıralı karma yöntem deseninin kullanıldığı araştırmada nicel ve nitel veriler birbirini tamamlayacak biçimde yapılandırılmış; Türkiye'de bir devlet üniversitesinde öğrenim gören öğretmen adaylarına sekiz hafta süren bağlam temelli uygulamalı etkinlikler uygulanmıştır. Nicel boyutta, tutum, davranış ve öğretmen niteliği puanlarındaki değişim ilişkili örneklemler t-testi, Wilcoxon testi ve korelasyon analizleriyle; nitel boyutta ise yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen veriler içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Nicel bulgular, literatürde sık raporlanan olumlu tutum değişiminden farklı olarak tutum puanlarının azaldığını, buna karşılık çevre sorunlarına yönelik davranış puanlarının anlamlı düzeyde arttığını göstermiştir. Öğretmen niteliklerinde artış eğilimi istatistiksel olarak anlamlı olmadığı belirlenmiştir. Değişkenler arası ilişkilerde tutum-davranış ilişkisinin düşük ve desteklenmeyen düzeyde kaldığı; tutum ile öğretmen nitelikleri arasında ise orta düzeyde, pozitif ve anlamlı ilişki bulunduğu, tutum yükseldikçe öğretmen niteliği puanlarının arttığı belirlenmiştir; davranış ile öğretmenlik nitelikleri arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır. Nitel bulgular, çevre sorunlarının neden ve sonuçlarının daha kapsamlı kavranmasının kısa vadede duyuşsal bir yüklenme yaratarak tutumdaki düşüşle örtüştüğünü; davranış puanlarındaki artışın ise günlük yaşama uyarlanabilen düşük maliyetli ve uygulanabilir çevresel pratiklerin benimsenmesiyle ilişkili olduğunu göstermiştir. Ayrıca öğretmen niteliklerinde gözlenen artış eğiliminin henüz düzenli ve yaygın bir öğretmenlik pratiğine dönüşmemesi, nicel analizlerde anlamlılık düzeyine ulaşılamamasını açıklamaktadır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, gelecekte yapılacak çalışmalarda tutum puanındaki düşüşün çevresel kaygı (eco-anxiety), çevresel öz-yeterlik değişkenleriyle ilişkisi nicel modellerle test edilebilir. Davranış puanlarındaki artışın hangi tür davranışlardan kaynaklandığını belirlemek üzere çevresel davranışlar günlük bireysel pratikler ve örgütlü katılım boyutlarında ayrıştırılarak incelenebilir. Öğretmen niteliklerindeki artış eğiliminin güçlendirilmesi için mikro-öğretim ve rubrik temelli geri bildirimle desteklenen performans odaklı uygulamalar tasarlanabilir.
Özet (Çeviri)
This study investigates the effects of context-based learning (CBL)–designed, hands-on environmental education activities on preservice science teachers' attitudes toward environmental problems, pro-environmental behaviors, and teacher qualities related to environmental awareness. Using an explanatory sequential mixed-methods design, eight weeks of context-based activities were implemented with preservice teachers at a public university in Türkiye. Quantitative data were analyzed using the paired-samples t-test, the Wilcoxon signed-rank test, and correlation analyses, while qualitative data from semi-structured interviews were examined through content analysis. Quantitative results showed a decrease in attitude scores, contrary to common reports in the literature, whereas behavior scores increased significantly with a moderate effect. Although teacher qualities tended to increase, the change was not statistically significant. Correlation analyses indicated a weak, non-significant attitude–behavior relationship; attitudes were moderately, positively, and significantly related to teacher qualities, while behaviors were not. Qualitative findings suggested that deeper understanding of environmental problems may have produced a short-term affective load consistent with the attitude decline, whereas behavior gains reflected the adoption of feasible, low-cost practices integrated into daily life. Future studies may test whether attitude decreases are associated with eco-anxiety and environmental self-efficacy, distinguish everyday practices from organized participation, and strengthen teacher qualities through microteaching and rubric-based, performance-focused interventions.
Benzer Tezler
- Effectiveness of socio scientific issues based instruction on pre-service teachers' critical thinking skills
Sosyo-bilimsel sorunlar odaklı eğitim yönteminin hizmet öncesi öğretmen adaylarının eleştirel düşünme becerileri üzerine etkisi
MUHAMMET DAVUT GÜL
Yüksek Lisans
İngilizce
2017
Eğitim ve ÖğretimYıldız Teknik ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAKAN AKÇAY
- Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının iklim okuryazarlığı düzeylerinin belirlenmesi
Determining the levels of climate literacy among social studies teacher candidates
EFE BULUT
Doktora
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimKastamonu ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİLGİN ÜNAL İBRET
DOÇ. DR. ADEM YILMAZ
- Lise coğrafya eğitiminde yer temelli coğrafya öğretiminin değerlendirilmesi
Evaluation of place-based geography teaching in high school geography education
ÖMER YÜCEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimSivas Cumhuriyet ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKAN KOÇ
- İç mimarlık eğitiminde güncel öğrenme-öğretme yöntemleri ile eğitim modeli geliştirilmesi
Educational model development through contemporary teaching and learning methods in interior architecture education
ÇAĞLA GÜMÜŞÇÜ
Doktora
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiİç Mimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İLDEM AYTAR SEVER
- Bağlam temelli öğrenme yaklaşımına dayalı okul dışı öğrenme ortamında çevre eğitiminin gerçekleştirilmesi
Providing environmental education in out-of-school learning environment with a context-based learning approach
AYŞE BELMA GÜLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖKHAN GÜVEN