İbn Sînâ fiziği ve ontolojisinde ittisal
Ittiṣāl/continuity in Ibn Sīnā's physics and ontology
- Tez No: 1000124
- Danışmanlar: PROF. DR. İSMAİL TAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Necmettin Erbakan Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Felsefesi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sözlükte sürekli, kesintisiz, aralıksız, bitişik gibi anlamlara gelen ittisal, iki şeyin -biri olmadan diğeri var olamayacak şekilde- birbirine bağlı olması anlamında kullanılmaktadır. Kavram, genel olarak düşünce tarihinin dünden bugüne güncelliğini koruyan kadim sorularından olan daha özelde de Grek felsefesinde bir sorun olarak tartışılan varlığın birlik ve sürekliliği meselesi ile yakından ilgilidir. Görünüşte değişen, çokluk ve çeşitlilikten oluşan âlemde akli olarak varsayılan bir birlik ve süreklilik arayışı bu dönemde felsefi tartışmaların seyrini belirlemiştir. Bunlardan biri olarak varlık âleminde çokluğun nasıl ortaya çıktığı ve çokluğu içeren bir âlemin nasıl birlik halinde olabildiği, ayrıca nesnelerin süreklilik ve özdeşliklerini sağlayan sabit yönleri ile değişim ve dönüşüme açık yönlerinin birlikte nasıl bulunduğuna dair sorgulamalar sıkça yapılmıştır. Aristoteles felsefesinde ittisal, temel kavramlardan biri olarak kendi içinde sürekliliğe sahip, birlikli ve bütünleşik bir nesne anlayışını temellendirmek üzere kullanılmıştır. Ayrıca bu teori onun tarafından öncelikle temeli kesintililik (infisal) kabulüne dayalı âlem modelini esas alan atomculuk felsefesinin bir antitezi olarak ortaya koyulmuştur. İslam düşünce tarihine baktığımızda ise bu tartışmanın tarafları, âlemdeki birlik ve sürekliliğin kendi içinde zorunlu olarak muttasıl olduğunu savunan filozoflarla munfasıl olduğunu savunan kelâmcılar olmuştur. İbn Sînâ felsefesinde ittisal kavramı Aristotelesçi geleneğe uygun kullanılmakla birlikte hareket ve değişim konuları ile sınırlı tutulmamış ve mevcutların nasıl varlık kazandığına yönelik yapılmış olan metafizik temellendirmenin de bir parçası haline getirilerek varlık âleminin tümüne teşmil edilebilecek bir içerik kazanmıştır. Bu çalışmamızda İbn Sînâ tarafından ittisale sahip bir âlem modelinin teorik olarak nasıl temellendirildiği, bu kabulün fizik ve ontolojide ne tür sonuçlar doğurduğu, hârici bir nedensel ilke ile varlık kazanmakla birlikte bilfiil var olma imkânını ve istidadını dolayısıyla tabii hareket ilkesini kendinde içkin olarak bulunduran muttasıl nesne kabulünün var olan gelenek içinde ne anlam ifade ettiği incelenmiştir.
Özet (Çeviri)
In the dictionary, the word“ ittiṣāl,”meaning continuous, uninterrupted, adjacent, or contiguous is used to describe the state of two things being connected in such a way that one cannot exist without the other. The concept is closely related to the question of the unity and continuity of existence —a question that has remained relevant throughout the history of thought and was particularly discussed as a question in Greek philosophy. The search for a rationally assumed unity and continuity in a world that appears to be changing and composed of multiplicity and diversity shaped the course of philosophical discussions during this period. Central inquiries often concerned how multiplicity arises in the realm of existence, how a world containing multiplicity can be unified, and how the fixed aspects that ensure the continuity and identity of objects coexist with those aspects that are open to change and transformation. In Aristotelian philosophy,“ittiṣāl”was employed as one of the fundamental concepts to ground an understanding of objects as inherently continuous, unified, and integrated. Furthermore, this theory was primarily presented by him as an antithesis to atomism, a philosophy based on a model of the universe that assumes discontinuity (infiṣal). Looking at the history of Islamic thought, the debate revolved around whether the unity and continuity of the universe are necessarily continuous (muttaṣıl) in themselves or discontinuous (munfaṣıl) with philosophers generally advocating the former and scholars of Kalām the latter. In Ibn Sīnā's philosophy, the concept of ittiṣāl is employed in accordance with the Aristotelian tradition, yet it is not limited to issues of motion and change; it is also incorporated into the metaphysical foundation for how existing things come into being, thus acquiring a scope that can be extended to the entire realm of existence. This study examines how Ibn Sīnā theoretically grounded a model of a universe characterized by continuity (ittiṣāl), explores the implications of this model in physics and ontology, and investigates the significance, within the existing intellectual tradition, of the concept of a continuous (muttaṣıl) object —an object which, while acquiring existence through an external causal principle, inherently possesses the potential and capacity for actual existence, and thereby embodying the principle of natural motion.
Benzer Tezler
- İşrâkî gelenekte fâil sebep: Sühreverdî örneği
Efficient cause in the illuminationist tradition: The case of Suhrawardī
SERCAN ÇAMLI
Doktora
Türkçe
2025
FelsefeAnkara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM MARAŞ
- İslam düşüncesinde birden fazla âlemin imkânına dair tartışmalar: İbn Sînâ ve Fahreddin er-Râzî özelinde bir inceleme
Discussions on the possibility of more than one universe i̇n i̇slamic thought: a study focusing to Avicenna And Fakhr Al-Din Al-Razi
BİLAL ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Felsefeİstanbul Medeniyet ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EŞREF ALTAŞ
- Bazı fizik kavramları Aristotales, İbn-i Sina ve günümüz modern fizik açısından değerlendirilmesi
Evaluation of some physical concepts in terms of Aristotle, Avicenna and modern physics
ABDURRAHMAN ŞENGÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
FelsefeKaramanoğlu Mehmetbey ÜniversitesiFizik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT YILDIZ
- İbn-i Sina Hastanesinde çalışan hemşirelerin stres ve motivasyon durumları
The stress and motivation level of nurses workingat Ibn-i Sina Hospital
GÜLPERİ SÖYLEMEZ BAYRAM
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Sağlık Kurumları YönetimiAnkara ÜniversitesiSağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ÖMER RIFKI ÖNDER
- Felsefi ve kelami açıdan Tanrı-âlem ilişkisi-İbn Sînâ ve Kādî Abdülcebbâr örnekliğinde
The relationship between God and the realm from a philosophical and theological perspective (With examples in İbn Sînâ and Qadi Abd al-Jabbar thought)
İSMAİL KOÇAK