Şeyh-zâde Abdülhalîm'in Esrâru'n-Nokta adlı eseri (metin-inceleme)
The work of Şeyh-zâde Abdülhalîm's entitled Esrâru'n-Nokta (text-analysis)
- Tez No: 1000154
- Danışmanlar: PROF. DR. EMİNE YENİTERZİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Üsküdar Üniversitesi
- Enstitü: Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tasavvuf Kültürü ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Şeyh-zâde Abdülhalîm Efendi'nin XIX. yüzyılda İslâm tasavvufu çerçevesinde kaleme aldığı Esrâru'n-Nokta adlı eserinin metin tespiti ve tasavvufî açıdan incelenmesini konu edinmektedir. Çalışmada eserin transkripsiyonlu metni hazırlanmış; metinde yer alan tasavvufî kavramlar, iktibas edilen âyet ve hadisler tespit edilerek değerlendirilmiş ve eserin işlevsel sözlüğü oluşturulmuştur. Metin tespiti, İstanbul Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi kütüphanelerinde bulunan iki nüsha esas alınarak gerçekleştirilmiştir. Müellif hakkında biyografik kaynaklarda sınırlı bilgi bulunmakta olup, eserin 1267/1857 yılında kaleme alındığı ve yazarın Bektaşîliğe mensup olduğu anlaşılmaktadır. Abdülhalîm Efendi, eseri yazma amacını, ihvanının talebi üzerine noktanın sırlarını sade bir dille açıklamak olarak ifade eder. Vahdet-i vücûd anlayışına dayanan eser, nokta sembolizmi üzerinden birlikten çokluğa geçişi, âlemin ve insanın yaratılışını, insanın varoluş gayesini ve bu gayeye ulaşma yollarını ele almaktadır. Eserin birinci bölümünde yaratılış, mürşid, ayna, velî, insân-ı kâmil, kutub-kutbiyyet, sıfâtullâhın kelâmî ve tasavvufî mânâları ve insân-ı kâmildeki tecellileri, hakîkat-i Muhammediyye ve rûhun mahiyeti gibi temel tasavvufî kavramlar ele alınmakta hem felsefecilerden hem de ehl-i sünnetten görüşler nakledilerek rûhun hakikatinin insân-ı kâmil tarafından idraki vurgulanmaktadır. Ayrıca yetmiş iki sapkın fırka meselesi tartışılarak, bu grupların görüşlerinin toptan reddedilmesinin ilmî ve dinî açıdan doğru olmadığı belirtilmektedir. İkinci bölümde marifet kavramı merkezinde seyr u sülûkün aşamaları, nefis terbiyesi, kurbet makamı, nefis tekâmül ettikçe rûhun giydiği kisveler, yapılması gereken zikirler; cennetlerin mertebeleri, bâb-ı velâyete ihlasla bağlılık, mürşide teslimiyet, zikrin devamlılığı; tövbenin önemi, kalp tasfiyesi ile ahadiyet mertebesine erişmenin Hz. Ali ve evlâtlarına muhabbet etmek ile mümkün olabileceği; rüyetullâh; vecd, semâ gibi kavramlar açıklanmış; namaz, oruç, zekât ve hac ibadetlerinin şerîat, tarîkat ve hakîkat boyutları ele alınmıştır. Bu bölümün ana çerçevesinin Abdülkâdir Geylânî hazretlerine atfedilen Sırru'l-Esrâr eserine dayandığı, ancak müellifin özgün yorumlarını da içerdiği görülmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the text identification and Sûfi analysis of the work Esrâru'n-Nokta, written by Sheikh-zâde Abdülhalîm Efendi in the XIXth century within the framework of Islamic Sufism. The transcription of the work has been prepared; the Sûfi concepts in the text and the quoted verses and hadiths have been identified and evaluated, and a functional glossary of the work has been created. The textual analysis was carried out based on two copies found in the libraries of Istanbul University and Ankara University. Biographical sources provide limited information about the author, but it is understood that the work was written in 1267/1857 and that the author belonged to the Bektashi order. Abdülhalîm Efendi states that his purpose in writing the work was to explain the secrets of the dot in simple language at the request of his ikhwan. Based on the concept of wahdat al-wujud (unity of existence), the work addresses the transition from unity to multiplicity through the symbolism of the dot, the creation of the universe and humanity, the purpose of human existence, and the ways to achieve this purpose. The first section of the work addresses fundamental Sufi concepts such as creation, murshid (the spiritual guide), the mirror, the walî (the saint), insân-ı kâmil (the perfect human being), kutub-kutbiyyet, the theological and mystical meanings of the attributes of Allah and their manifestations in the perfect human being, the essence of hakîkat-i Muhammediyye, and the nature of the soul. Views from both philosophers and the Ahl al-Sunnah are conveyed, emphasising the perception of the truth of the soul by the insân-ı kâmil. Furthermore, the issue of the seventy-two deviant sects is discussed, and it is stated that the rejection of all these groups' views is not correct from a scientific and religious perspective. The second section centres on the concept of ma'rifa (gnosis), covering the stages of seyr u sülûk (spiritual journey) and ascension, training of the self, kurbet (the station of nearness to God), the veils the soul wears as the self evolves, the necessary dhikrs; the levels of paradise, sincere devotion to the bâb-ı walaye, submission to the murshid, the continuity of dhikrs; the importance of repentance, the possibility of reaching the rank of oneness through purification of the heart and love for Hz. Ali and his descendants; rüyetullâh; concepts such as wecd and semâ are explained; the dimensions of the rituals of prayer, fasting, zakat and hajj in terms of sharia, tariqa and haqiqa are discussed. It is evident that the main framework of this section is based on the work Sırru'l-Esrâr attributed to Abdulkadir Geylani, but it also contains the author's original interpretations.
Benzer Tezler
- Ahîzâde Abdülhalim Efendi'nin (ö. 1013/1604) Mürşidi'l-Ahyâr Fî Beyâni Sıhhati'l-Cumuat-i Fi'l-Emsâr isimli eserin tahkik ve değerlendirmesi
مرشد الأخيار في بيان شروط صحة الجمعة في الأمصار للشيخ اخي زاده عبد الحليم أفندي (ت 1013ه) (دراسةً وتحقيقاً)
ESTABRAQ MARWAN SHAKIR
Yüksek Lisans
Arapça
2023
DinÇankırı Karatekin ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM HANEK
- Ankara Millî Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu'nda 06 mil yz a 10103 yer numaralı Mecmu'a-i Eş'ar (inceleme-karşılaştırmalı metin)
Ankara National Library Wri̇ti̇ng Collection 06 mil yz a 10103 place number Mecmu'a-i Eş'ar (examination-comparative text)
AYŞE NUR AYHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıDüzce ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLHAN GENÇ
- Şeyh-Zade Abdürrezzak Bahşı hayatı ve eserleri
Başlık çevirisi yok
AYŞE GÜL SERTKAYA
Doktora
Türkçe
1997
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN FİKRİ SERTKAYA
- Neccar-zade Şeyh Rıza Divanı
Başlık çevirisi yok
TÜLİN DANACI
Yüksek Lisans
Türkçe
1988
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURRAHMAN GÜZEL
- Bestekar, Şeyh Çalak-zade Mustafa Efendi hayatı, musikisi, ve eserleri
The Composer, Şeyh Çalak-zade Mustafa Efendi, his life, music and works
YAVUZ DEMİRTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
DinSüleyman Demirel Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. A. AYHAN ALTINKUŞLAR