Lise matematik ders kitaplarının sunduğu normatif matematikçi kimliğinin ve öğrencilerin matematik kimliği algılarının incelenmesi
Examining the normative mathematician identity offered by high school mathematics textbooks and students' mathematics identity perceptions
- Tez No: 1000346
- Danışmanlar: PROF. DR. ADNAN BAKİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Trabzon Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Matematik Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, lise matematik ders kitaplarının öğrenciler için nasıl bir normatif matematikçi kimliği kurguladığını ve bu kurgunun Türkiye'de fen liselerinde öğrenim gören öğrencilerin matematik kimliği profilleriyle hangi noktalarda örtüştüğünü, hangi noktalarda ise gerilim ürettiğini incelemektedir. Türkiye, Singapur, Kanada ve ABD'de lise düzeyinde kullanılan matematik ders kitapları öğrenciyi belirli katılım biçimlerine davet eden sekiz gösterge (G1-G8) aracılığıyla çözümlenmiştir. Ders kitabı çözümlemelerinden elde edilen kimlik daveti örüntüleri, fen lisesi öğrencilerinden toplanan Matematik Kimliği Ölçeği bulgularıyla duyuşsal-epistemik-sosyokültürel (D-E-S) eksenlerde birlikte yorumlanmıştır. Araştırma, açıklayıcı sıralı karma yöntem deseninde yürütülmüştür. Nicel aşamada Matematik Kimliği Ölçeği geliştirilmiş, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları tamamlanmış, öğrencilerin matematik kimliği profilleri sınıf düzeyi ve cinsiyet değişkenleri açısından incelenmiştir. Nitel aşamada ders kitapları, G1-G8 rubriğine dayalı yönlendirilmiş içerik analizi ile kodlanmış; göstergelerin ülkelere ve sınıf düzeylerine göre örüntüleri karşılaştırılmış ayrıca her göstergenin ders kitabında nasıl somutlaştığını göstermek üzere temsil edici örnekler betimsel olarak çözümlenmiştir. Bulguların bütünleşik yorumunda amaç, ders kitabı davetleri ile öğrenci öz-bildirim temelli kimlik algısı arasında nedensel bir ilişki kurmak değil aynı kuramsal koordinatlar içinde yakınlık/uzaklık örüntülerini görünür kılmaktır. Bulgular, dört ülkede ders kitabı tasarımlarının çekirdek-çeper niteliğinde bir kimlik fırsat düzeni ürettiğini göstermektedir: problem çözme/strateji geliştirme, gerekçelendirme ve gerçek yaşam-disiplinler arası ilişkilendirme çekirdekte süreklilik kazanırken; iş birliği, proje/araştırma, iletişim-temsiller, algoritmik düşünme ve tarihsel-kültürel bağ çoğu bağlamda daha kesintili ve çevresel kalmaktadır. Türkiye'de fen lisesi ders kitapları, özellikle problem çözme ve uygulama/ilişkilendirme hattında güçlü davetler üretirken algoritmik düşünme ve bazı sosyokültürel katılım kanallarında daha sınırlı fırsatlar sunabilmektedir. Öğrenci profilleri ise epistemik beklentilerle daha belirgin bir uyuma, duyuşsal yatırım (ilgi/haz) ve sosyokültürel katılım bakımından ise daha seçici/dar katılım kanalları üzerinden gerilim alanlarına işaret etmektedir. Çalışma, program/standartlar-ders kitabı-öğrenci ilişkisini kimlik odağında birlikte ele alarak ders kitabı araştırmalarına analitik bir köprü sunmakta, ders kitabı kalitesini yalnız içerik ve bilişsel taleple sınırlamadan, meşru katılım yollarının çeşitliliği ve sürekliliği üzerinden izlenebilir kılmaktadır. Sonuçlar, çekirdeği zayıflatmadan çeper göstergelerin ünite akışına düşük maliyetli, tekrarlanabilir mikro düzeneklerle entegre edilmesi, sınıf düzeyi ilerledikçe davetlerin yalnızca dikey zorlaşma değil yatay çeşitlenme de üretecek biçimde kademelendirilmesi ve ders kitabı değerlendirme ölçütlerinin bu yerleşiklik/süreklilik boyutunu görünür kılacak şekilde güçlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
This study investigates how high school mathematics textbooks construct a normative mathematician identity for students and the extent to which this construction aligns with or creates tensions with the mathematics identity profiles of students attending science high schools in Türkiye. Mathematics textbooks used at the high school level in Türkiye, Singapore, Canada, and the United States were analyzed through eight indicators (G1-G8) that invite students into particular forms of participation. The identity-invitation patterns derived from the textbook analyses were interpreted together with findings from the Mathematics Identity Scale administered to science high school students, within the affective-epistemic-sociocultural (A-E-S) dimensions. The study was conducted using an explanatory sequential mixed-methods design. In the quantitative phase, the Mathematics Identity Scale was developed, validity and reliability studies were completed and students' mathematics identity profiles were examined with respect to grade level and gender. In the qualitative phase, the textbooks were coded using directed content analysis based on the G1-G8 rubric, patterns of the indicators across countries and grade levels were compared and representative examples were descriptively analyzed to demonstrate how each indicator was instantiated in the textbooks. In the integrated interpretation of findings, the aim was not to establish a causal relationship between textbook invitations and students' self-report identity perceptions, but rather to make visible patterns of proximity and distance within the same theoretical coordinates. The findings indicate that textbook designs across the four countries generate a core-periphery structure of identity opportunities: while problem solving/strategy development, justification, and real-world/interdisciplinary connections are sustained in the core, collaboration, performance/project/research, communication/representations, algorithmic thinking, and historical-cultural connections tend to remain more fragmented and peripheral in most contexts. In Türkiye, science high school textbooks produce strong invitations particularly along the lines of problem solving and application/connection-making, yet they may offer more limited opportunities for algorithmic thinking and certain sociocultural participation channels. Student profiles point to a clearer alignment with epistemic expectations, while indicating areas of tension, via more selective/narrow participation channels, regarding affective investment (interest/enjoyment) and sociocultural participation. By addressing the program/standards-textbook-student nexus through an identity lens, the study offers an analytic bridge for textbook research and makes textbook quality traceable not only through content and cognitive demand but also through the diversity and continuity of legitimate participation pathways. The results suggest that, without weakening the core, peripheral indicators should be integrated into unit sequences through low-cost, repeatable micro-design mechanisms; that, as grade level progresses, invitations should be scaffolded to generate not only vertical intensification but also horizontal diversification; and that textbook evaluation criteria should be strengthened to make these dimensions of embeddedness and continuity visible.
Benzer Tezler
- Lise düzeyi kimya kitaplarının elektrokimya kısımlarının, fen okur yazarlığı, yanlış kavramlar ve okunabilirlik yönünden analizi
Analysis of high school textbooks about science literacy, misconceptions and redability electrochemistry
EMEL GÜNHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiOrtaöğretim Fen ve Matematik Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİTNAT KÖSEOĞLU
- Lise biyoloji ders kitaplarında bilim tarihi kullanımının incelenmesi
An examination of the history of science in secondary biology textbooks
SERAP YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
BiyolojiMarmara ÜniversitesiOrtaöğretim Fen ve Matematik Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OSMAN SERHAT İREZ
- Lise kimya ders kitaplarında bilim tarihi kullanımının incelenmesi
Investigation of history of science in high school chemistry textbooks
GÜLŞAH ZERMAN KEPCEOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiOrtaöğretim Fen ve Matematik Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERHAT İREZ
- Lise III. sınıf matematik ders kitaplarının ve derslerinin öğrenmeyi sağlamadaki katkıları yönünden öğretmen ve öğrenci görüşleri
The Evaluation of mathematics textbooks and lessons and at high school 3 rd grade according to teacher's and student's points of view
GAMZE OKUR ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiOrtaöğretim Fen ve Matematik Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NECLA TURANLI
- Liselerde okutulmakta olan lise I. sınıf matematik kitaplarının değerlendirilmesi
The Evaluation of mathematics text books which are used at the first classes of high schools
SEVGİ ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiOrtaöğretim Fen ve Matematik Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NECLA TURANLI