Yapay zekâ kaygısının stratejik düşünme, bireysel performans ve birey-örgüt uyumuna etkisi
The impact of artificial intelligence anxiety on strategic thinking, individual performance, and individual-organisation fit
- Tez No: 1001088
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ÖZGE TURHAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Gelişim Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İşletme Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, yapay zekâ teknolojilerinin hızla geliştiği ve kamu kurumlarında giderek yaygınlaştığı günümüzde, çalışanlar üzerinde oluşan yapay zekâ kaygısının stratejik düşünme, bireysel performans ve birey-örgüt uyumu üzerindeki etkilerini incelemektir. Bu doğrultuda, nicel araştırma deseni benimsenmiş ve veriler, kamu sektöründe çalışan 500 bireyden elde edilmiştir. Araştırmada verilerin analizinde nicel veri analizine yönelik istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Verilerin analizinde IBM SPSS Statistics 25.0 ve AMOS 24.0 programlarından yararlanılmıştır. Katılımcıların demografik özelliklerini tanımlamak için tekrarlar, yüzdeler, hesaplamalı ortalamalar, standart sapmalar ve minimum ve maksimum değerler hesaplandı. Ayrıca araştırmada kullanılan ölçeklerin yapı geçerliliğini sınamak amaç için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirildi. Güvenilirlik analizinde, tüm ölçeklerin ve alt boyutlarının iç tutarlılığını ve güvenilirlik düzeylerini belirlemek için Cronbach alfa katsayıları hesaplandı. Araştırma değişkenlerinin normal dağılım gösterip göstermediğini belirlemek üzere Kurtosis (Basıklık) ve Skewness (Çarpıklık) değerleri incelenmiştir. Bunun ek olarak, yapısal eşitlik modeli (SEM) kullanılarak değişkenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkiler test edilmiştir. Analizlerin sonuçları, kullanılan ölçeklerin yapısal bütünlük ve güvenilirlik açısından yeterli olduğunu, yapay zekâ kaygısının stratejik düşünme düzeyini anlamlı ve negatif yönde etkilediğini göstermektedir. Ayrıca, bireysel performans ve birey-örgüt uyumunu üzerinde doğrudan olumsuz bir etkisi de istatistiksel olarak anlamlı çıkmıştır. Stratejik düşünme, bireysel performansı pozitif yönde etkilerken, bireysel performansın da birey-örgüt uyumu üzerinde olumlu bir etkisi olduğu bulunmuştur. Bu bağlamda, çalışanların teknolojik dönüşüme ilişkin algılarının sadece bireysel değil, örgütsel sonuçlar açısından da kritik bir rol oynadığı; Kaygı, stratejik düşünmeyi zayıflatabilir ve sonuç olarak performans düzeyini düşürerek birey-örgüt uyumunu olumsuz etkileye söylenebilir. Bu nedenle, yöneticilerin yapay zekâ uygulamalarını hayata geçirirken çalışanların psikolojik algılarını da dikkate alan bütüncül stratejiler geliştirmesi gerekmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the effects of artificial intelligence (AI) anxiety on strategic thinking, individual performance, and person–organization fit within the context of rapidly evolving AI technologies and their increasing adoption in public institutions. A quantitative research design was employed, and data were collected from 500 employees working in the public sector. Statistical methods appropriate for quantitative data analysis were utilized, with data processed using IBM SPSS Statistics 25.0 and AMOS 24.0. Structural Equation Modeling (SEM) was employed to assess the direct and indirect relationships among the study variables. In addition, Confirmatory Factor Analysis (CFA) was carried out to test the construct validity of the scales used in the study. Descriptive statistics, including frequencies, percentages, means, standard deviations, and minimum–maximum values, were calculated to profile participants' demographic characteristics. Reliability analysis was conducted using Cronbach's alpha to determine the internal consistency of the overall scales and their subdimensions. The normality of the data distributions was assessed through skewness and kurtosis values. The analysis revealed the scales used are sufficient in terms of structural integrity and reliability, that AI anxiety has a significant and negative impact on strategic thinking. Moreover, it was found to exert a statistically significant direct negative effect on both individual performance and person–organization fit. In contrast, strategic thinking positively influences individual performance, which, in turn, has a favorable impact on person–organization fit. In this context, it can be concluded that employees' perceptions of technological transformation play a critical role not only in individual outcomes but also in organizational dynamics. AI-related anxiety may undermine strategic thinking, reduce performance levels, and consequently impair alignment between individuals and their organizations. Therefore, it is essential for managers to develop holistic strategies that integrate psychological perceptions of employees when implementing AI technologies, rather than focusing solely on technical dimensions.
Benzer Tezler
- Oyunlaştırma yöntemlerinin matematik eğitimindeki etkisi; Unıty tabanlı bir eğitim uygulaması üzerine deneysel bir çalışma
The effect of gamification methods in mathematics education; an experimental study on a Unity-based educational application
TANSU ULUSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimSakarya ÜniversitesiBilişim Sistemleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH ÇALLI
- Yapay Zekâ Kaygısı ve Yenilikçi İş Davranışının Stratejik Karar Alma Rasyonelliğine Etkisi: Bilişim Sektörü Örneği
The Effects of Artificial Intelligence Anxiety and Innovative Work Behavior on Strategic Decision-Making Rationality: The Case of the IT Sector
FIRANGIZ RAMAZANOVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Bilim ve TeknolojiÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiYönetim Bilimleri Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. ALİ ŞAHİN ÖRNEK
- Özel yetenekli ortaokul öğrencilerinde yapay zekâ kullanımının üstbilişsel farkındalık düzeylerini yordama gücü: Bir karma yöntem araştırması
The predictive power of artificial intelligence use on metacognitive awareness levels in gifted middle school students: A mixed methods study
DİLBER ÖZDİL
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve Öğretimİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YAVUZ YAMAN
- Öğretmenlerin yapay zekâ kaygısı: Bir karma yöntem çalışması
Teachers' artificial intelligence anxiety: A mixed-methods study
DİLEK BOZDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimMersin ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENK AKAY
- Medikal turizmde yetki belgesi olan özel hastane ve aracı kuruluşların yapay zeka kaygı algıları ve dijital teknolojiye yönelik tutumları arasındaki ilişkide endüstri 4.0 farkındalığının aracılık rolü: Antalya ili örneği
The mediating role of industry 4.0 awareness in the relationship between artificial intelligence anxiety perceptions and attitudes towards digital technology of private hospitals and intermediary organizations with decertification certificate in medical tourism: The case of Antalya province
MEHMET DAĞLI
Doktora
Türkçe
2025
TurizmAlanya Alaaddin Keykubat ÜniversitesiSağlık Turizmi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERPİL KOCAMAN