Fen bilimleri öğretmen ve öğretmen adaylarına yönelik bir performans değerlendirme rubriği geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması
Development of a performance evaluation rubric for inservice and pre-service science teachers: Validity and reliability study
- Tez No: 1001381
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET ŞAHİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Fen bilimleri, Performans değerlendirme, Sciences, Performance evaluation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, fen bilimleri öğretmeni ve öğretmen adaylarının mesleki yeterliklerinin bütüncül, nesnel ve bilimsel temellere dayalı olarak değerlendirilmesini sağlayan, ulusal ve uluslararası standartlarla uyumlu bir performans değerlendirme rubriği geliştirilmesi amaçlanmıştır. Günümüz eğitim paradigmalarının öne çıkardığı disiplinler arası düşünme, yaratıcı problem çözme, iletişim, teknoloji entegrasyonu ve bireysel farklılıkları gözetme gibi çok boyutlu yetkinliklerin öğretmen değerlendirme süreçlerine sistematik biçimde yansıtılması önemli görülmektedir. Bu bağlamda yapılan araştırmada fen bilimleri öğretmenlerinin mesleki yeterliklerinin çok boyutlu, nesnel ve güvenilir biçimde değerlendirilmesine olanak tanıyan Fen Bilimleri Öğretmeni Performans Değerlendirme Rubriği (FBÖPDR) geliştirilmiş ve kapsamlı biçimde test edilmiştir. Çalışmanın amacı, öğretmen performansını yalnızca bilgi aktarımıyla sınırlamayan; öğretim süreci, alan bilgisi, ölçme ve değerlendirme, iletişim/farklılıkları gözetme ve sınıf yönetimi gibi çağdaş öğretmen yeterliklerini içeren bütüncül bir bakış açısı ile nesnel olarak değerlendirmek ve Türk eğitim sistemi için yüksek psikometrik standartlarda bir ölçme aracı sunmaktır. Rubriğin kapsam geçerliği, alanında uzman 13 akademisyen ve fen bilimleri öğretmeninden alınan nitel ve nicel görüşler doğrultusunda Lawshe metodu kullanılarak hem kapsam hem de uygulama bütünlüğü sağlanmıştır. Ardından, güvenirlik çalışmasında İzmir'de görev yapan 15 fen bilimleri öğretmeni ve Dokuz Eylül Üniversitesi'nde okuyan 11 fen bilimleri öğretmen adayı olmak üzere toplam 26 katılımcı, sınıf içi uygulama dersleri kapsamında kamera ile kaydedilen ders videoları aracılığıyla değerlendirilmiştir. İki bağımsız puanlayıcı, bu videoları FBÖPDR'ye göre puanlamış; elde edilen veriler hem klasik test kuramı hem de modern psikometrik yaklaşımlar (çok boyutlu Rasch analizi) ile incelenmiştir. Geliştirilen FBÖPDR'nin psikometrik özellikleri, klasik test kuramı yöntemleri kapsamında Cronbach's Alpha ile ölçeğin iç tutarlılığı, madde-toplam korelasyonları ve alt-üst grup analizleriyle madde ayırt ediciliği ve tanımlayıcı istatistiklerle puan dağılımları incelenerek değerlendirilmiştir. Ayrıca, puanlayıcılar arası tutarlılığın ölçülmesi amacıyla Cohen's Kappa ve Sınıf İçi Korelasyon Katsayısı (ICC) analizleri uygulanmış, böylece farklı puanlayıcıların verdikleri puanlar arasındaki görüş birliği ve güvenirlik nesnel olarak test edilmiştir. Tüm bu klasik yöntemlerin yanı sıra, modern psikometrik yaklaşımlar kapsamında Rasch modeli kullanılarak madde zorluk parametreleri, kategori eşik değerleri, ölçek bilgi eğrisi (ÖBE), Wright Map (katılımcı-madde haritası) ve boyutlar arası korelasyon gibi ileri analizler gerçekleştirilmiş; böylece hem ölçeğin bütüncül yapısı hem de alt boyutlarda ve madde düzeyinde sağladığı psikometrik güç ayrıntılı şekilde ortaya konmuştur. Bu çalışma, fen bilimleri öğretmenlerinin mesleki yeterliklerinin çok boyutlu olarak izlenmesini sağlayan, bilimsel temelli ve uygulamada pratik olarak kullanılabilir bir rubrik geliştirilmesine öncülük etmektedir. FBÖPDR hem öğretmenlerin öz değerlendirmesine hem de meslektaş veya yöneticiler tarafından yapılacak gözlemlere dayalı geribildirim süreçlerine katkı sunabilecek; ayrıca hizmet içi eğitim planlamalarında ve öğretmen yetiştirme programlarında referans bir araç olarak kullanılabilecektir. Sonuç olarak, bu araştırma, Türk eğitim sistemine ve alan yazına yüksek standartlarda, güvenilir ve geçerli bir öğretmen değerlendirme modeli kazandırmaktadır.
Özet (Çeviri)
In this study, a performance assessment rubric compatible with both national and international standards was developed to enable the comprehensive, objective, and scientifically grounded evaluation of science teachers' professional competencies. The research aimed to systematically incorporate multidimensional skills—such as interdisciplinary thinking, creative problem solving, communication, technology integration, and attention to individual differences—highlighted by contemporary educational paradigms, into teacher evaluation processes. Science Teacher Performance Evaluation Rubric (FBÖPDR), designed to facilitate the multidimensional, objective, and reliable assessment of science teachers' professional competencies, was rigorously developed and tested. The primary objective of the study was to provide an instrument that moves beyond merely measuring knowledge transmission, and instead objectively assesses teacher performance through a holistic lens, encompassing contemporary teacher competencies such as instructional process, content knowledge, assessment and evaluation, communication/ attention to diversity, and classroom management—thus offering the Turkish education system a measurement tool with high psychometric standards. Content validity of the rubric was established through both qualitative and quantitative feedback from 13 subject-matter experts (academics and science teachers), utilizing the Lawshe method to ensure both content and practical relevance. For the reliability analysis, a total of 26 participants—including 15 in-service science teachers from İzmir and 11 pre-service science teachers from Dokuz Eylül University—were evaluated through classroom teaching videos recorded during practicum courses. Two independent raters scored these videos using the FBÖPDR, and the resulting data were analyzed using both Classical Test Theory and modern psychometric approaches (specifically, multidimensional Rasch analysis). The psychometric properties of the developed FBÖPDR were examined through multiple methods: internal consistency via Cronbach's Alpha, item-total correlations, item discrimination through upper-lower group analyses, and descriptive statistics for score distributions. Inter-rater reliability was assessed using both Cohen's Kappa and Intraclass Correlation Coefficient (ICC) analyses, providing objective evidence for scorer agreement and reliability. In addition to these classical methods, advanced analyses were conducted under the modern psychometric framework using the Rasch model, including estimation of item difficulty parameters, category threshold values, Test Information Curve (TIC), Wright Map (person-item map), and inter-dimension correlations—thereby revealing the scale's comprehensive structure and psychometric strengths at both the dimension and item levels. This study represents one of the first attempts in the Turkish context to develop a novel, scientifically grounded, and practically usable rubric for the multidimensional monitoring of science teachers' professional competencies. The FBÖPDR provides a valuable resource not only for teachers' self-evaluation and peer or administrator feedback, but also as a reference instrument in in-service training planning and teacher education programs. Ultimately, this research offers the Turkish education system and the international literature a high-standard, reliable, and valid teacher evaluation model, filling a critical gap and setting a benchmark for future studies.
Benzer Tezler
- Matematik öğretmenleri ile öğretmen adaylarının kesirlerle bölmeye yönelik öğretimsel açıklamalarının matematiksel modeller bağlamında incelenmesi
Examining in-service and pre-service mathematics teachers' instructional explanations for division by fractions in the context of mathematical models
EMİNE AKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimOrdu ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAYAL YAVUZ MUMCU
- Akran değerlendirme yönteminin öğretmen eğitimine katkısı
Contribution of peer assessment method to teacher education
HASAN BİRİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Eğitim ve ÖğretimKaradeniz Teknik ÜniversitesiOrtaöğretim Fen ve Matematik Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ATİLLA ÇİMER
- Fen öğretiminde dijital oyun tasarımı uygulamalarının ortaokul öğrencilerinin akademik başarılarına, problem çözme becerilerine ve motivasyonlarına etkisi
The effects of digital game design implementations on academic achievements, problem solving skills and motivations of middle school students
GÜLŞAH ULUAY
Doktora
Türkçe
2017
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiFen Bilgisi Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALEV ÇETİN
- Harmanlanmış öğrenme ortamlarının etkileşim değeri ölçeğinin geliştirilmesi
Developing a scale for interaction value of blended learning environments
MELTEM KOÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimEge ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALEV ATEŞ ÇOBANOĞLU
- Biyoloji öğretmen adaylarının okul dışı öğrenme ortamlarına gezi düzenleme yeterliklerinin geliştirilmesi üzerine deneysel bir çalışma
An experimental study on developing the competences of biology teacher candidates in organizing trips to out-of-school learning environments
SONGÜL KETMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURCAN UZEL