Tahrîc türü eserlerde İlelü'l-Hadîs: Zeylaî ve Nasbu'r-Râye'si
Ilal al-hadith in takhrij literature: Al-Zaylai and his Nasb al-Rayah
- Tez No: 1001398
- Danışmanlar: PROF. DR. RECEP ASLAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Hadîste illet, İbnu's-Salâh (ö. 643/1245) tarafından“gizli, kapalı ve hadîsin sıhhatine zarar veren sebepler”şeklinde tanımlanmaktadır. Ancak çağdaş dönemde illete dair yapılan araştırmalarda, illet kavramının söz konusu tanımdan daha geniş bir mânâya sahip olduğu, illete dair kaleme alınan eserlerde bu tanıma dâhil olmayan kusurların da illet kapsamında ele alındığına işaret eden bulgular ve sonuçlar ortaya konmaktadır. Bu problemden hareketle bu çalışma, Abdullâh b. Yûsuf ez-Zeylaî'nin (ö. 762/1360) Nasbu'r-râye adlı tahrîc eseri örnekliğinde, İbnu's-Salâh sonrası dönemde illet ve ilelü'l-hadîs kavramlarına hadîs âlimlerince yüklenen anlamın tespitine odaklanmıştır. Tahrîc türü eserlerde yoğun bir hadîs tenkîd sürecinin bulunması ve geçmiş âlimlerden yapılan iktibâslarla hadîslerde yer alan kusurlara dair değerlendirmelerin yapılması, bu tür eserleri dönemin illet anlayışını yansıtması bakımından oldukça önemli kılmaktadır. Araştırma sonucunda, Zeylaî'nin ilk dönem İlel türü eserlerinin aksine, illet kavramını ve bu kavramdan türeyen diğer lafızları eserinde oldukça sık kullandığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte Zeylaî'nin Nasbu'r-râye'de benimsediği illet yaklaşımının, ilk dönem İlel literatürünün genel eğilimleriyle önemli ölçüde örtüştüğü görülmektedir. Nitekim kimi çağdaş araştırmacıların da vurguladığı üzere erken dönem münekkidleri, illet kavramını yalnızca sika râvîlerin rivâyetlerindeki gizli ihtilâflarla sınırlı tutmamış, zayıf, mechûl, muztaribü'l-hadîs, metrûk, münker, kesîru'l-vehm, ihtilât gibi vasıflarla cerh edilen veya bid'atla itham edilen râvîlerin rivâyetlerindeki kusurları da illet kapsamında değerlendirmiştir. Zeylaî'nin yaklaşımı bu çerçevede ele alındığında, cerh-ta'dîl hükümlerini doğrudan illet tespitinin bir karînesi olarak kullanması, onun illet anlayışının ilk dönem ilelü'l-hadîs âlimlerinin yaklaşımıyla uyumlu olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla Zeylaî, hadîslerde yer alan gerek gizli gerekse zâhirî kusurlar için illet kavramını kullanmıştır.
Özet (Çeviri)
In hadith studies, the concept of illah is defined by Ibn al-Salah (d. 643/1245) as“hidden and subtle defects that harm the authenticity of a hadith.”However, contemporary research on illah indicates that this concept has a broader scope than the definition proposed by Ibn al-Salah, and that defects not included in this definition are also treated as illah in works devoted to this subject. Based on this problem, the present study focuses on identifying the meanings attributed to the concepts of illah and ilal al-hadith by hadith scholars in the post-Ibn al-Salah period, taking as a case study the takhrij work Nasb al-Rayah by Abd Allah b. Yusuf al-Zaylai (d. 762/1360). The presence of an intensive process of hadith criticism in takhrij literature, together with evaluations of defects in hadiths through citations from earlier scholars, makes this genre particularly significant for reflecting the prevailing understanding of illah in its period. The findings of this study demonstrate that, unlike the early works of the Ilal genre, al-Zaylai frequently employed the concept of illah and its related derivatives throughout his work. At the same time, it is observed that al-Zaylai's approach to illah in Nasb al-Rayah largely corresponds to the general tendencies of the early Ilal literature. As emphasized by some contemporary researchers, early hadith critics did not restrict the concept of illah solely to hidden discrepancies found in the narrations of trustworthy transmitters, rather, they also considered defects in the narrations of transmitters who were criticized as weak, unknown, unreliable due to excessive error, affected by confusion, accused of innovation, or described with terms such as munkar, matruk, or muztarib, within the scope of illah. When al-Zaylai's approach is evaluated in this context, his direct use of jarh and tadil judgments as indicators for identifying illah demonstrates that his understanding of illah is consistent with that of the early scholars of ilal al-hadith. Accordingly, al-Zaylai employed the concept of illah to refer to both hidden and apparent defects found in hadiths.
Benzer Tezler
- Hadis ilminde emâlî türü ve Et-Taberânî'nin (ö. 360/971) El-Emâlî adlı Cüz'ü
“Amali”Genre in Hadith Litterature and Tabarani's treatise named al-Amali
CAN MURAT SUNAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET EFENDİOĞLU
- Erken Hristiyan ve ilk Bizans resim ve kabartma sanatında kaynak ve okullar (2 cilt)
Sources and school of painting and sculpture during the early Christian and first Byzantine period
AHMET MEHMET KİPMEN
- İbn Şihâb ez-Zührî'den teferrüd eden râviler ve rivayetlerinin tahlili (Garâibü'z-Zührî)
Ruwat who are tafarrada from Ibn Shihāb al-Zuhrī and analysis of his narrations (Gharāib al-Zuhrī)
REHA ELÇİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN AKGÜN
- Hicrî üçüncü asır Evâil literatüründe Asr-ı Saadet dönemi ile ilgili rivayetlerin tahrici ve değerlendirilmesi
The analysis and evaluation of narrations regarding the era of Asr al-Saadet in the third century of Hijra Evail literature
HURİYE SÜMEYRA TÜRE
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ADİL YAVUZ
- Ebu'l-Mehâsin el-Kâvukcî'nin el-Lu'lu'ul-mersû' adlı eserinin tercüme ve değerlendirmesi
Translation and evaluation of the hadiths in the work of ebu'l Mehâsin Muhammed b. Halil el-Kâvukcî and el-Lü'lü'ül-mersû'
ŞEYDA YÜKSEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinPamukkale ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OSMAN ORUÇHAN