Gıda tedarik zincirinde depo yer seçimi problemi için iki aşamalı bir optimizasyon modeli: Bir çay üreticisi uygulaması
A two-stage optimization model for the warehouse location selection problem in food supply chain: A case study of a tea producer
- Tez No: 1001866
- Danışmanlar: PROF. DR. EBRU DEMİRCİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ulaşım, Transportation
- Anahtar Kelimeler: Alternatif dağıtım kanalları, Ağırlık merkezi, Gıda dağıtım merkezi, Karma tamsayılı programlama, Matematiksel modelleme, Optimum dağıtım, Tedarik optimizasyonu, Tesis yer seçimi, Alternative distribution channels, Gravity center, Logistic distribution centre, Mixed integer programming, Mathematical modelling, Optimum distribution, Supply optimization, Site selection
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Ulaştırma ve Lojistik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
“Gıda Tedarik Zincirinde Depo Yer Seçimi Problemi İçin İki Aşamalı Bir Optimizasyon Modeli: Bir Çay Üreticisi Uygulaması”isimli bu çalışma, Türkiye Doğu Karadeniz Bölgesi'nde faaliyet gösteren ve bir devlet iktisadi teşekkülü olan Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü'ne (ÇAYKUR) bağlı 49 çay fabrikasından elde edilen kuru çayın dağıtım merkezlerine taşınmasına ilişkin lojistik ağ yapısını, analitik ve bütünleşik bir optimizasyon yaklaşımıyla incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, dağıtım merkezi yer seçimi, araç tipi tahsisi ve sevkiyat planlama kararlarının toplam lojistik maliyet, kapasite kullanımı ve operasyonel denge üzerindeki etkilerini ortaya koyarak, kamu ölçekli tarımsal işletmeler için karar destek niteliği taşıyan bir model geliştirmektir. Araştırmada, çok aşamalı bir yöntemsel çerçeve izlenmiştir. İlk aşamada, çay fabrikalarının coğrafi koordinatları ve üretim miktarları kullanılarak ağırlık merkezi yöntemi uygulanmış ve aday bir dağıtım merkezi konumu belirlenmiştir. Elde edilen koordinatlar, analitik hesaplamalarla doğrulanmış ve coğrafi bilgi sistemleri yardımıyla mekânsal olarak görselleştirilmiştir. İkinci aşamada, önerilen dağıtım merkezi ile hâlihazırda faaliyet gösteren paketleme merkezi esas alınarak, üç farklı taşıma oranını (%40, %50 ve %60) temsil eden altı tekli senaryo ile, her iki merkezin eş zamanlı kullanıldığı bir çoklu dağıtım merkezi senaryosu oluşturulmuştur. Lojistik ağ yapısı, fabrika–dağıtım merkezi atamaları, araç tipi seçimleri, sefer sayıları ve taşıma miktarlarını kapsayan karma tamsayılı programlama (MIP) modeli ile temsil edilmiş; modelde taşıma oranı kısıtları, araç kapasite sınırlamaları ve operasyonel maliyet bileşenleri bütünleşik biçimde ele alınmıştır. Geliştirilen model, GAMS yazılımı kullanılarak çözülmüş ve senaryo bazlı karşılaştırmalar aracılığıyla analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, taşıma oranının artmasıyla birlikte toplam taşınan miktar ve sefer sayılarının doğrusal biçimde arttığını, buna karşın araç doluluklarının yüksek tutulması ve uygun araç tipi kombinasyonları sayesinde birim maliyet artışının sınırlı kaldığını göstermektedir. Dağıtım merkezi bazlı karşılaştırmalar ise, ağırlık merkezi yaklaşımıyla belirlenen konumun teorik mesafe avantajına rağmen, mevcut paketleme merkezine dayalı senaryoların incelenen tüm taşıma oranlarında daha düşük toplam ve birim lojistik maliyet ürettiğini ortaya koymuştur. Bu durum, tesis yeri seçimi kararlarının yalnızca mesafe minimizasyonu temelinde değil, operasyonel maliyet yapısı, araç filosu ve kapasite kısıtlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Çoklu dağıtım merkezi senaryosu, modelin artan taşıma zorunluluğu altında dahi ağ yapısını koruyarak sistemi ölçeklendirebildiğini ve merkezler arası yük paylaşımının operasyonel dengeyi desteklediğini ortaya koymuştur. Bununla birlikte, mevcut paketleme merkezinin maliyet avantajına rağmen yüksek düzeyde kapasite baskısı altında çalıştığı belirlenmiş; bu bağlamda yeni bir dağıtım merkezi yatırımından ziyade, mevcut merkezin depolama ve boşaltma kapasitesinin artırılmasının kısa ve orta vadede daha rasyonel bir strateji olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu tez, gerçek saha verilerine dayalı, çok senaryolu ve bütünleşik bir optimizasyon modeli geliştirerek, Türkiye çay sektörü lojistiğine özgün bir metodolojik katkı sunmakta; kamu tarım işletmelerinde tesis yeri seçimi ve lojistik ağ tasarımına yönelik analitik ve uygulanabilir bir karar destek çerçevesi önermektedir.
Özet (Çeviri)
This study entitled“A Two-Stage Optimization Model for the Warehouse Location Selection Problem in Food Supply Chain: A Case Study of a Tea Producer”examines the logistics network structure related to the transportation of dry tea from 49 tea factories affiliated with the General Directorate of Tea Enterprises (ÇAYKUR), a state-owned economic enterprise operating in the Eastern Black Sea Region of Türkiye, to distribution centers, using an analytical and integrated optimization approach. The main objective of the study is to develop a decision-support model for large-scale public agricultural enterprises by analyzing the effects of distribution center location, vehicle type assignment, and shipment planning decisions on total logistics costs, capacity utilization, and operational balance. A multi-stage methodological framework is adopted in the research. In the first stage, the center-of-gravity method is applied using the geographical coordinates and production quantities of the tea factories to determine a candidate distribution center location. The resulting coordinates are validated through analytical calculations and spatially visualized using geographic information systems. In the second stage, six single-center scenarios representing three different transportation rates (40%, 50%, and 60%) are constructed based on the proposed distribution center and the existing packaging center, along with an additional multi-distribution center scenario in which both centers operate simultaneously. The logistics network is represented by a mixed-integer programming (MIP) model that simultaneously incorporates factory-to-distribution center assignments, vehicle type selection, trip frequencies, and transported quantities. Transportation rate constraints, vehicle capacity limitations, and operational cost components are explicitly integrated into the model. The developed model is solved using the General Algebraic Modeling System (GAMS), and the results are analyzed through scenario-based comparisons. The findings indicate that increases in transportation rates lead to a linear rise in both the total transported volume and the number of trips, while unit cost increases remain limited due to high vehicle utilization rates and appropriate vehicle type combinations. Distribution center–based comparisons reveal that, despite the theoretical distance advantage of the location determined by the center-of-gravity approach, scenarios based on the existing packaging center generate lower total and unit logistics costs across all examined transportation rates. This result demonstrates that facility location decisions should not be based solely on distance minimization, but should also account for operational cost structures, vehicle fleet characteristics, and capacity constraints. The multi-distribution center scenario shows that the model is capable of scaling under increased transportation requirements while preserving network structure and supporting operational balance through inter-center load sharing. However, despite its cost advantage, the existing packaging center is found to operate under significant capacity pressure. Accordingly, the study concludes that, rather than investing in a new distribution center, expanding the storage and unloading capacity of the existing facility represents a more rational short- and medium-term strategy. This dissertation provides an original methodological contribution to tea logistics in Türkiye by developing a real-data-driven, multi-scenario, and integrated optimization model. Furthermore, it proposes an analytical and practical decision-support framework for facility location and logistics network design in public agricultural enterprises.
Benzer Tezler
- Stigler diyet problemi için yeni bir model önerisi ve genetik algoritma ve memetik algoritma ile çözüm yaklaşımı
A new method suggestion for stigler's diet problem and solution approach with genetic algorithm and memetic algorithm
METECAN ÇAKRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiHava Harp Okulu KomutanlığıEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. TUFAN DEMİREL
- Depo operasyonlarında yalın yönetim yaklaşımı: Gıda makinaları sektöründe faaliyet gösteren bir firmada uygulama
Lean management approach in warehouse operations: An application in a firm operating in food machines sector
VELİ ARSLANER
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
İşletmeManisa Celal Bayar Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÇİĞDEM SOFYALIOĞLU
- İki aşamalı soğuk tedarik zincirinde NSGA-II algoritma uygulaması
NSGA-II application in a two echelon cold supply chain
ASLI ACERCE
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiSakarya ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BERRİN DENİZHAN
- Bir tanker işletmesinde satınalma süreç modellemesi
Purchasing process management model in the tanker shipping company
ENDER YALÇIN
Doktora
Türkçe
2019
Denizcilikİstanbul Teknik ÜniversitesiDeniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZCAN ARSLAN
- Türkiye'de tedarik zinciri yönetimi'nde gıda sektöründeki soğuk zincir uygulamaları, Avrupa Birliği ve örnek ülke incelemeleri (Almanya, Çin ,Kanada, Güney Kore, ABD)
Cold chain applications in the food industry supply chain management in Turkey, European Union, a review of sample countries (Germany, China, Canada, South Korea, USA)
CANSIN CANSU PILANYA