18. yüzyıl i̇stanbul'unda mum ve mum üretimi
Candles and candle production in 18th century Istanbul
- Tez No: 1002030
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET MERT SUNAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Medeniyet Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma 18. yüzyılda Osmanlı İstanbul'unda mum ve mum üretimini çok yönlü bir şekilde incelemektedir. Bu kapsamda mum üretimi yapan esnafın hammadde tedariki, örgütlenme biçimi, mumhanelerin kent içindeki mekânsal organizasyonu ve bunun kent hayatına etkisi, mumcu esnafı ile diğer esnaf grupları arasında üretim ve satış hususunda yaşanan anlaşmazlıklar ele alınmıştır. Tez bir giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde mum ve mum üretiminin tarihi, aydınlatma tarihinde mumun önemi, Avrupa ve Osmanlı İmparatorluğu'nda mum ve mumculuk üzerine yapılmış araştırmalara yer verilmiş olup yerli ve yabancı kaynaklar değerlendirilmiştir. İlk bölüm“Osmanlı İstanbul'unda Mum Üretiminin Organizasyonu”adını taşımaktadır. Bu bölümde öncelikle Doğu Roma döneminde İstanbul'da ve Osmanlı İstanbul'unda mum üretimi yapan esnafın teşkilat ve nizamı üzerinde durulmuştur. İstanbul'daki mumhanelerin konumları, bu yerlerin seçilme nedenleri ve bu tercihin üretim-tedarik sistemine etkileri incelenmiş, bu doğrultuda Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) aracılığıyla mekânsal analizler yapılmıştır. İkinci bölüm“Mumun Üretimi ve Piyasada Satış Süreci”adını taşımaktadır. Bu bölümde genel olarak mum üretiminin aşamaları, üretimde kullanılan araç gereçler, üretim için gerekli olan hammadde çeşitleri ve bunların tedarik süreci, mum fiyatının belirlenmesi ve mum kıtlığı, mumcu esnafı ile diğer esnaf grupları arasında üretim ve satış sürecinde yaşanan anlaşmazlıklar kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Ayrıca maliyeti nedeniyle daha çok saray ve devlet ileri gelenlerinin konaklarında kullanılan balmumundan mum üretimi yapan balmumcu esnafının teşkilatlanması arşiv kaynakları ışığında ortaya konulmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölüm ise“Mumun Kullanım Pratikleri ve Sosyal Hayata Yansımaları”başlığını taşımakta olup bu bölümde mumun 18. yüzyıldaki toplumsal, siyasal ve ekonomik işlevlerine odaklanılmıştır. Mumun madenlerde ve kırtasiye malzemesi olarak kullanımından sonra Osmanlı İmparatorluğu'nda resmi tören ve kutlamaların vazgeçilmez bir ögesi olan mumun diğer fonksiyonlarından bahsedilmiştir. Gündelik hayatta mum tüketimi başlığı altında halkın hanelerde mum tüketimi, saray ve devlet erkânının mum tüketimi, dini mekânlar ve medreselerde mum tüketimi incelenmiştir. Kalabalık mevcudu nedeniyle İstanbul'daki en büyük mum tüketicilerinden olan yeniçeri ocağının mum ihtiyacı, İstanbul'da düzenlenen büyük şölenlerde ordu ve esnafın dâhil olduğu alaylarda mumcuların yeri değerlendirilmiştir. Son kısımda ise incelediğimiz dönemde Osmanlı toplumunun yapısını daha net gözler önüne sermemizi sağlayan seyahatname ve kronikler başta olmak üzere dönem kaynaklarında yer alan mumcu esnafı ve mum kullanımına dair kayıtlara yer verilmiştir.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines candle and candle production in 18th-century Ottoman Istanbul from a comprehensive and multidimensional perspective. Within this framework, the study explores the procurement of raw materials, modes of production, and organizational structures of candlemakers, as well as the spatial distribution of candle workshops within the city, their impact on urban life, and the conflicts between candle makers and other craftsmen regarding production and sales The dissertation consists of an introduction and three main chapters. The introduction provides an overview of the history of candles and candle production, their role in the history of lighting, existing scholarship on candle-making in Europe and the Ottoman Empire, and relevant local and foreign sources. The first chapter is entitled“The Organization of Candle Production in Ottoman Istanbul.”This chapter primarily examines the institutional structure and regulations of candle-making artisans in both Byzantine (Eastern Roman) Constantinople and Ottoman Istanbul. It analyzes the locations of candle workshops in Istanbul, the reasons behind the selection of these sites, and the impact of these choices on the production and supply system. In this context, spatial analyses were conducted through the use of Geographic Information Systems (GIS). The second chapter is entitled“Candle Production and the Process of Market Distribution.”This chapter comprehensively examines the stages of candle production, the tools and equipment used in the manufacturing process, the various types of raw materials required and their procurement, the determination of candle prices, and periods of candle scarcity. It also analyzes the disputes that arose between candlemakers and other artisan groups concerning production and sales. Furthermore, in light of archival sources, the organizational structure of beeswax candlemakers - who produced candles primarily for the palaces and residences of high-ranking state officials due to their cost- has been reconstructed and evaluated. The third chapter, entitled“Patterns of Candle Use and Their Reflections on Social Life,”focuses on the social, political, and economic functions of candles in the eighteenth century. Following a discussion of the use of candles in mines and as stationery materials, the chapter examines their other functions, particularly as indispensable elements of official ceremonies and celebrations in the Ottoman Empire. Under the heading of everyday consumption, it analyzes candle use in private households, in the palace and among members of the ruling elite, as well as in religious institutions and madrasas. It further evaluates the candle requirements of the Janissary corps—one of the largest consumers in Istanbul due to its substantial numbers—and the role of candlemakers in processions organized during major public festivities in the city, in which both the military and artisan guilds participated. The final section presents records concerning candlemakers and candle use found in contemporary sources, particularly travel accounts and chronicles, which provide valuable insights into the social structure of Ottoman society during the period under examination.
Benzer Tezler
- 18. yüzyıl İstanbul'unda barınma kültürü ve yaşam koşulları
Domestic culture and living conditions in the 18th century's Istanbul
HATİCE GÖKÇEN ÖZKAYA
- 18. yüzyıl İstanbul'unda Vefa semti
Istanbul's Vefa district in the 18th century
UĞUR ÖZÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
TarihFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDÜLKADİR ÖZCAN
- 18. yüzyıl Osmanlı İstanbul'unda tütün kaçakçılığı
Tobacco smuggling in the 18th century Ottoman Istanbul
BURCU ALKAN