İbn Atıyye ve Muharrerü'l-Vecîz'i
Ibn Atıyya and his al-Muharrar al-Wajîz
- Tez No: 1002064
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER FARUK BİLGİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Tefsir, Tefsiru'l-Kur'an, İslamiyet, Commentary, Tefsiru'l-Kur'an, Islam
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tefsir Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tezi, Endülüs tefsir geleneğinin temsilcilerinden İbn Atıyye'nin (ö. 541/1147) el-Muharrerü'l-vecîz fî tefsîri'l-kitâbi'l-ʿazîz adlı eserini, müfessirin ilmî kişiliği, düşünce sistemi ve tefsir metodolojisi çerçevesinde bütüncül bir yaklaşımla incelemektedir. Çalışma, literatürdeki parçalı araştırmaların ötesine geçerek müellifin rivâyet ve dirâyeti mezceden yorum modelini epistemolojik ve metodolojik boyutlarıyla sistematik biçimde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın temel problemi, İbn Atıyye'nin yorum yönteminin dayandığı ilkeleri ve bu yöntemin klasik tefsir birikimi içindeki konumunu tespit etmektir. Metin merkezli ve karşılaştırmalı bir yöntemin benimsendiği çalışmada; naklî malzemenin değerlendirilme kriterleri, kırâat farklılıklarının delil değeri, dilsel verilerin anlam üretimindeki işlevi ve kelâmî-fıkhî meselelerde takip edilen yöntem ilkeleri ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, İbn Atıyye'nin rivâyet merkezli geleneği eleştirel bir süzgeçten geçirerek dirâyet unsurlarını dil ve usûl ilkeleriyle bütünleştirdiğini göstermektedir. Onun yaklaşımı, nakil ile aklî tahlili karşıt değil tamamlayıcı epistemik kaynaklar olarak konumlandıran dengeli bir metodolojik yapı arz etmektedir. Bu yönüyle tez, İbn Atıyye'nin tefsir anlayışını teorik bir çerçevede yeniden değerlendirerek literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmayı ve Kur'ân ilimleri alanına nitelikli bir katkı sunmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This doctoral dissertation examines al-Muharrar al-Wajîz fî Tafsîr al-Kitâb al-ʿAzîz by Ibn Atıyya (d. 546/1151), one of the prominent representatives of the Andalusian exegetical tradition, within a holistic framework encompassing the author's scholarly personality, intellectual system, and exegetical methodology. Moving beyond fragmented studies in the existing literature, this research aims to systematically reconstruct his interpretative model, which integrates narration (riwâyah) and reason-based analysis (dirâyah), through its epistemological and methodological dimensions. The primary research problem of this dissertation is to identify the foundational principles underlying Ibn Atiyya's method of interpretation and to determine its position within the classical tafsir tradition. Adopting a text-centered and comparative approach, the study analyzes the criteria for evaluating transmitted reports, the evidentiary value of qirâʾât (variant Qur'anic recitations), the function of linguistic data in meaning production, and the methodological principles applied in theological (kalâm) and legal (fiqh) discussions. The findings demonstrate that Ibn Atiyya critically reassessed the narration-centered tradition and integrated rational analysis with linguistic and methodological principles. His approach presents a balanced methodological framework in which transmitted knowledge and rational inquiry are positioned as complementary epistemic sources rather than opposing ones. In this respect, the dissertation re-evaluates Ibn Atiyya's exegetical methodology within a theoretical framework and contributes to a more comprehensive understanding of the development of Andalusian tafsir scholarship.
Benzer Tezler
- قواعد قبول الأقوال وعلل ردها في التفسير: المحرر الوجيز لابن عطية الأندلسي أنموذجاً
Tefsirde görüşleri kabul kuralları ve red sebepleri: İbn Atiyye el-Endülüsî'nin el-Muharrerü'l-Vecîz'i örneği
MOHAMMAD HASAN
- İbn 'Atiyye'nin“el-Muharrerü'l-Vecîz fî Tefsîri'l-Kitâbi'l-'Azîz”adlı eserinde esbâb-ı nüzûl
Asbab al-nuzul in Ibn Atiyyah's work called“al-Muharrar al-Wajiz fi Tafsir al-Kitab al-Aziz”
KEMAL ARPACI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinIğdır ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET EMİN YURT
- İbn Atıyye'nin el-Muharrerü'l-Vecîz adlı tefsirinde müşkilü'l-Kur'ân
Mushkil al-Qur'an in Ibn Atiyya's tafsir work called al-Muharrar al-Wajiz
ENİSE OSMANOĞLU BENGİ
- İbn Atıyye'nin el-Muharrerü'l-Vecîz adlı tefsirinde Peygamber kıssalarını yorumlama metodu
The method of interpreting the stories of the Prophet in Ibn Atiyya's interpretation of al-Muharreru'l-Vecîz
MEHMET HALİL ÜZÜMCÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinMardin Artuklu ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET AKBAŞ
- İbn 'Atıyye ve Ebû Hayyân el-Endelüsî'nin tefsirlerinin dilbilim açısından karşılaştırılması-Bakara Sûresi özelinde-
A linguistic comparison between Qur'anic exegeses of Ibn 'Atiyyah and Abu Hayyan al-Andalusi -In the specific to Surah Al-Baqarah-
MEHMET EMİN İLHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZÜLFİKAR DURMUŞ
