قواعد قبول الأقوال وعلل ردها في التفسير: المحرر الوجيز لابن عطية الأندلسي أنموذجاً
Tefsirde görüşleri kabul kuralları ve red sebepleri: İbn Atiyye el-Endülüsî'nin el-Muharrerü'l-Vecîz'i örneği
- Tez No: 1006430
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞÜKRÜ MADEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Arapça
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Müfessirlerin âyetlerin tefsirine dair görüşleri kabul ederken ya da redderken esas aldıkları gerekçelerin incelenmesi, tefsir metodolojisi ve müfessire tesir eden etkenlerin belirlenmesi açısından önem arz eder. Bu bağlamda çalışmada İbn Atıyye el-Endelüsî'nin (ö. 541/1147) Muharrerü'l-Vecîz fî Tefsîri'l-Kitâbi'l-ʿAzîz adlı eserinde âyetlerin tefsirine dair görüşleri kabul yahut reddedişindeki en önemli kaideler, onun bu hususta takip ettiği metod ile kullandığı lafız ve üslupların tespiti hedeflenmektedir. Bu araştırmada eser, betimleyici, tahlilî ve tarihî yöntemler çerçevesinde bütüncül olarak incelenmiştir. Bu çalışma giriş, dört bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Araştırma öncelikle genel itibariyle müfessirlerin görüşlerine dair birtakım kavramları, tefsire dair görüşlerin kabulündeki kaideleri ve reddediliş gerekçelerini, İbn Atıyye'nin biyografisini, tefsirinin genel tanıtımını ve takip ettiği metodu kapsayan bir giriş kısmı ile başlamaktadır. Birinci bölümde görüşlerin kabulü ve reddedilişi noktasında müfessirler üzerinde etkili olduğu tespit edilen ilmî, dinî, fikrî, siyasî ve toplumsal faktörler ele alınmıştır. İkinci ve üçüncü bölümlerde ise İbn Atıyye'nin görüşleri kabul ederken yahut reddederken dayandığı; Kur'an nassına, nebevî sünnete, sahabe ve tâbiin sözlerine, Arap lisânına tealluk eden kaideler ortaya konmuştur. Dördüncü bölümde ise İbn Atıyye'nin tefsir görüşlerini kabul edişi yahut reddedişine dair gerekçelerinde metodolojik açıdan öne çıkan hususlara, bu konuda kullandığı üslup ve lafızlara bazı örnekler uygulamalar eşliğinde değinilmiştir. Bu araştırmada, İbn Atıyye'nin tefsirî görüşleri kabul yahut reddederken kullandığı genel tefsir kaideleri yanında bazı hususlarda kendisinin has yaklaşımlarının varlığı tespit edilmiştir. Buna örnek olarak; İsrâiliyyat rivayetlerine âyetin mânâsının açıklığa kavuşmasını sağlayacak ölçüde yer vermesi zikredilebilir. Ayrıca o, bazen dayandığı tefsir kaidelerini açıkça belirtebilmektedir. Söz gelimi, bir yorumu âyetin nazmına dilbilimsel açıdan uygun olmadığı için reddettiğini söylemiştir. Buna karşın müfessirin tefsir görüşlerini kabul ve reddedişi esnasında zikrettiği kalıp ve lafızlar konusunda açık bir metot tespit edilememiştir. Ancak bu hususun İbn Atıyye'nin Arap lisanında sahip olduğu kuvvetli bir melekeye ve tefsir mirasına gösterdiği ihtimama delalet ettiği unutulmamalıdır. İbn Atıyye, itimat ettiği görüşlerin delilini açıklamak, farklı tefsir görüşlerinin arasını cem etmek, bir kavli reddederken dayandığı gerekçesini beyan etmek konusunda temayüz etmiştir. Bazen tefsiri kabul etmesini gerektiren delili yahut reddetmesinin gerekçesini açıklamaması ise bu hususta tenkidine sebep olmaktadır.
Özet (Çeviri)
The importance of studying the criteria for accepting and rejecting interpretive statements becomes evident when applied to the concise exegesis of Ibn 'Atiyyah al-Andalusi (d. 541/1147). This study aims to identify the main principles governing acceptance and rejection in his interpretive methodology, as well as the factors influencing his evaluative judgments. It also seeks to analyze the terminology and formulas he employs in this regard, adopting a descriptive, inductive, analytical, and historical approach. This study included an introduction that addressed the concepts of interpreters' statements, rules of acceptance, reasons for rejection, the definition of Ibn 'Aṭiyyah, his interpretation, his methodology, and four chapters that mentioned the factors influencing the acceptance of interpretive statements and their rejection by interpreters, whether scientific, intellectual, political, and social factors, as well as the rules for accepting interpretive statements related to the Qur'anic text, the Sunnah, the traditions, the evidence, the Arabic language, and the methods that Ibn 'Aṭiyyah relied on in his interpretation, making anything that contradicts them a reason for rejecting the interpretive statement in his view. The research highlights the most important features of Ibn 'Aṭiyyah al-Andalusi's approach to accepting interpretive statements, and explained the reasons for his rejection of them, with an explanation of the formulas and terms used in this regard, all of which is supported by examples and applications. The results were that Ibn 'Aṭiyyah had a clear methodology in the rules for accepting interpretive statements and the reasons for rejecting them, including: the rule of accepting Isra'iliyyat that clarify the meaning of the verse, and the reason for rejecting an interpretive statement that contradicts the wording and arrangement of the verse. He stated these rules in addition to the many formulas used in acceptance and rejection without a clear methodology, but they indicate Ibn 'Aṭiyyah's strong linguistic ability, his attention to detail, and his interest in the interpretive heritage. He excelled in explaining the evidence on which he relied in accepting interpretive statements, combining them, and directing them as much as possible, as well as explaining the reason for rejection in most cases. However, he is criticised for not always explaining the evidence for acceptance and the reason for rejection.
Benzer Tezler
- (قواعــد القيــاس في أصــول الفقه (دراسة تحليلية تطبيقية
Usul ilmindeki kıyas kaidelerini (Analitik ve uygulamalı bir inceleme) / The rules of measurement in the fundamentals of jurisprudence (Applied analytical study)
ABDULLAH FADHIL ABBAS AL-JANABI
Yüksek Lisans
Arapça
2020
DinAksaray ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET SAMİ YILDIZ
- قواعد الترجيح عند الإمام الواحدي في تفسيره الوسيط
İmam Vahidî'nin el-Vasît adlı tefsirinde tercihte bulunurken uyduğu kriterler
AHMED ELCENABİ
Yüksek Lisans
Arapça
2023
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DHUHA MOHAMMED SALIH
- قواعد الاستدلال الصرفية عند شراح الشافية جمعا ودراسة وتمثيلا
Şafiye Şarihlerine Göre Sarf Delillendirme KurallarıToplama, Inceleme ve Örneklendirme
ALY RAGAB ALY TAHA
Doktora
Arapça
2024
Doğu Dilleri ve EdebiyatıMansoura UnıversıtyArap Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. Wael el-Sayed el-Buril el-Said
- القواعد والضوابط الفقهية في كتاب المعاملات من كتاب الهداية
El-kavâid ve'd-Davâbıt el-Fıkhiyye fi'l-buyû' min Kitâbi'l- Hidâye li'l-Merginânî
SAMER RİHAN
Yüksek Lisans
Arapça
2018
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ PEHLÜL DÜZENLİ
- القواعد اللُّغوية المهمَّة التي يحتاج إليها المفسِّر
El-kavaidil lügaviyye el mühimme elleti yahtacü ileyha el müfessir / The important grammar rules the interpreter needs
MOHAMMAD HASAN
Yüksek Lisans
Arapça
2021
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SÜLEYMAN AYDIN