1960'lı yıllardan sonra kentleşme ve mekân tartışmaları çerçevesinde Aleviliğin değişimi: İstanbul örneği
Transformation of Alevism in the context of urbanization and space debates since the 1960's: The case of Istanbul
- Tez No: 1002100
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU TEKAÜT ÇAL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Din sosyolojisi, Kent sosyolojisi, Kültür sosyolojisi, Topluluklar sosyolojisi, Religious sociology, Urban sociology, Cultural sociology, Sociology of community
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Beykent Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Alevilik, tarihsel olarak Anadolu'da birçok inanç grubu ile etkileşerek, İslam inancının Bâtıni yorumuyla şekillenmiş, kır yaşamına özgü koşullarla varlığını sürdürmüş ve siyasal nedenlerle kapalı toplumsal yapı özelliği göstererek günümüze kadar gelmiş olan bir inanç topluluğudur. Türkiye'de farklı dönemlerde gerçekleşen ve özellikle kırdan kente yönelen göçler ekonomik, kültürel değişimi de berberinde getirmiştir ve göç ile ortaya çıkan kentleşme süreci yüzlerce yılda kır yaşamına özgü olarak şekillenmiş, Aleviliğin kurumsal yapılarının sarsılmalarına neden olmuştur. Kentleşme ile kırsal mekânlardan kentsel mekânlara doğru hareket eden Alevi topluluklar, modern kent yaşamında diğer toplumsal gruplarla iletişim ve etkileşim içerisine girmiş, Alevi bireyin yaşamını dönüştürmüş ve sonunda Aleviliğin yüzlerce yıl koruduğu inanca ait olan bilgileri, gizleri ifşa etmişlerdir. Bu değişimler özellikle kentlerde inanç pratiklerinin toplumsal siyasal görünürlüğünün artmasını mekânlar üzerinden göstermiştir. Bu tez çalışması, Alevi inancının yaşadığı bu değişim sürecinin kent mekânına uyumu üzerinden incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın yöntemi anlatı temelli bir inanç türü olan Aleviliğin dönüşümünü çözümlemede en faydalı yöntem olarak tercih edilen temellendirilmiş /gömülü kuram ile hazırlanmış bir nitel araştırma olarak belirlenmiş ve araştırma sahası olarak Kent Aleviliğinin sürdürüldüğü İstanbul'daki cemevleri seçilmiştir. 17 cemevinde cem ibadetini yürüten farklı yaşlarda, farklı illerden İstanbul'a göçen farklı Alevi Ocaklarına mensup 35 dede ve Alevi inancına mensup, cemlere katılan ya da cemevlerine giden farklı yaş ve eğitim düzeyinde 13 kadın 7 erkek ile mülakatlar yapılmıştır. Kentleşme ile inançlarının temel unsurlarını anlama ve içselleştirilmesinde nasıl değişimler yaşandığı ve bu değişimlerin mekân ile bağı üzerinden değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
Alevism is a faith community that has historically taken shape in Anatolia through interaction with multiple religious traditions, been configured around an Bāṭinī interpretation of Islam, sustained its existence under conditions specific to rural life, and, due to political factors, maintained a relatively closed social structure up to the present day. In Turkey, waves of migration occurring in different periods, especially from rural areas to urban centres, have brought economic and cultural change in their wake; the urbanisation process triggered by these migrations has, in turn, unsettled the institutional structures of Alevism, which had developed over centuries in relation to rural modes of life. As Alevi communities have moved from rural to urban spaces, they have entered into new forms of communication and interaction with other social groups in modern city life, transforming the everyday experience of Alevi individuals and ultimately disclosing doctrinal knowledge and“secrets”of the faith that had been safeguarded for centuries. These transformations have been most clearly observable in cities, where the spatial organisation of religious practice has made the increasing socio-political visibility of Alevism particularly evident. This dissertation examines the adaptation of Alevi belief and practice to urban space within this broader process of change. Methodologically, the study is designed as a qualitative research project employing grounded theory, which is considered especially suitable for analysing the transformation of Alevism as a narrative-based belief system. The research field consists of cemevis (Alevi houses of worship) in Istanbul, where“urban Alevism”is practiced. In this context, interviews were conducted with 35 dedes (Alevi religious leaders) of various ages, originating from different provinces and affiliated with different Alevi ocaks who currently conduct the cem ritual in 15 cemevis, as well as with 13 women and 7 men of different ages and educational backgrounds who adhere to the Alevi faith and participate in cem rituals or regularly attend cemevis. The study evaluates how, in the context of urbanisation, Alevi individuals' understanding and internalisation of the core elements of their faith have changed, and how these transformations are articulated through and mediated by urban space.
Benzer Tezler
- Kentsel yaşanabilirlik bağlamında kentli hakları ve kent hakkı
Urban rights and right to the city in the context of urban livability
HÜSEYİN MURAT LEHİMLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Siyasal Bilimlerİstanbul Rumeli ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Ekonomi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. ENGİN ŞAHİN
DR. ZEYNEP BANU DALAMAN
- Toplumsal yarar odakli kiyi canlandirmaya i̇lişkin kavramsal bir ajanda ve i̇stanbul örneğinde Türkiye üzerine değerlendirmeler
A conceptual agenda for a waterfront revitalization considering social benefit and evaluations on Turkey in case of i̇stanbul
BİGE ŞİMŞEK İLHAN
Doktora
Türkçe
2012
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE SEMA KUBAT
- İmparatorluktan cumhuriyete tarihsel bir kaynak olarak Türk köy romanında köy ve köylü
Village and villager in the Turkish village novel as a historical resource from empire to republic
HASAN KENDİRCİ
- Women's use of space in Tehran modern houses constructed between 1960-1980
1960-1980 tarihleri arasında yapılan Tahran modern evlerinde kadınların mekan kullanımı
SEPİDEH DAVODİPAD
Doktora
İngilizce
2021
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHSEN ÖZSOY
- Yeniden önce eskiden sonra perdedeki İstanbul
Before 'new' after 'old' iIstanbul on screen
ECE TABAKOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZHAN ERTEKİN