Etik algısının online sahte yorum yazma niyeti üzerindeki etkisi:Ahlaki meşrulaştırmanın aracı rolü
Effect of perceived ethics on behavioral intention to write online fake reviews: the role of moral justification
- Tez No: 1002320
- Danışmanlar: DOÇ. DR. EMRE YILDIRIM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: İşletme Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İşletme Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, dijital alışveriş ortamında kullanıcı yorumlarının satın alma kararları üzerindeki belirleyici rolüne karşın, sahte yorum üretiminin ortaya çıkardığı etik sorunu tüketici davranışı perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır. Çevrim içi platformlarda kullanıcı yorumları belirsizliği azaltan ve güven oluşturan temel bilgi kaynakları olarak işlev görmekte; ancak gerçeği yansıtmayan ya da manipülatif içerikler tüketici güvenini zedeleyerek hem bireysel refahı hem de adil rekabet koşullarını olumsuz etkileyebilmektedir. Bu bağlamda araştırma, tüketicilerin etik algılarının online sahte yorum yazma niyeti üzerindeki etkisini ve bu ilişkide ahlaki meşrulaştırmanın aracı rolünü ortaya koymayı hedeflemektedir. Çalışma, sahte yorum üretiminin yalnızca dışsal teşviklerle değil, aynı zamanda bireyin etik değerlendirmeleri ve bilişsel gerekçelendirme süreçleriyle şekillendiği varsayımına dayanmaktadır. Araştırma nicel yöntemle tasarlanmış ve veriler 25 Aralık 2025 - 15 Ocak 2026 tarihleri arasında çevrim içi anket yöntemiyle toplanmıştır. İnternetten en az bir kez alışveriş yapma deneyimine sahip 426 katılımcıdan veri elde edilmiştir. Veri temizleme sürecinde eksik, hatalı veya tutarsız doldurulduğu belirlenen 23 anket analiz dışı bırakılmış; analizler 403 katılımcıdan elde edilen geçerli veriler üzerinden gerçekleştirilmiştir. Ölçüm sürecinde katılımcılara öncelikle çevrim içi alışveriş deneyimleri ve ürün yorumlarıyla etkileşimlerine ilişkin sorular yöneltilmiş; ardından sahte yorum yazma davranışını içeren senaryo temelli bir ölçüm yaklaşımı kullanılmıştır. Senaryoda, bir arkadaşın yeni açtığı sanal mağazaya destek olmak amacıyla ürünü tam olarak deneyimlemeden olumlu yorum yazma talebi sunulmuş ve katılımcıların bu bağlamdaki etik değerlendirmeleri ile davranış niyetleri ölçülmüştür. Toplanan veriler Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) ve Bootstrap temelli aracılık analizleri ile incelenmiştir. Analiz bulguları, etik algısının online sahte yorum yazma niyeti üzerindeki doğrudan etkisinin beklenen yönün dışında gerçekleştiğini; ancak ahlaki meşrulaştırma aracılığıyla toplam etkinin negatif yönde ortaya çıktığını göstermektedir. Buna göre etik algı, sahte yorum yazma niyetini dolaylı mekanizmalar üzerinden zayıflatmaktadır. Etik algısının ahlaki meşrulaştırmayı negatif yönde etkilediği; ahlaki meşrulaştırmanın ise sahte yorum yazma niyetini pozitif yönde güçlendirdiği belirlenmiştir. Aracılık analizleri, ahlaki meşrulaştırmanın etik algısı ile sahte yorum yazma niyeti arasındaki ilişkide anlamlı bir aracı rol üstlendiğini ortaya koymaktadır. Başka bir ifadeyle, etik algısının davranış niyeti üzerindeki etkisinin önemli bir kısmı, bireyin etik açıdan sorunlu davranışı zihinsel olarak gerekçelendirme eğilimi üzerinden dolaylı biçimde gerçekleşmektedir. Elde edilen bulgular, sahte yorum davranışını azaltmaya yönelik müdahalelerin yalnızca denetim ve yaptırım mekanizmalarına değil, aynı zamanda tüketicilerin etik farkındalıklarını güçlendirecek ve ahlaki meşrulaştırma eğilimlerini zayıflatacak tasarımlara odaklanması gerektiğini göstermektedir. Bu çerçevede çevrim içi platformların yorum doğrulama süreçlerini güçlendirmesi, şeffaflık uygulamalarını artırması ve kullanıcıları etik sorumluluk konusunda bilinçlendirmesi, dijital pazarlama ortamında güvenin korunması açısından önem taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the ethical issue arising from fake review writing behaviour in digital shopping environments from a consumer behaviour perspective, despite the decisive role of user reviews in shaping purchase decisions. On online platforms, user reviews serve as key information sources that reduce uncertainty and build trust; however, misleading or manipulative content may undermine consumer trust and negatively affect both individual welfare and fair competition. In this context, the study investigates the effect of perceived ethics on online fake review writing intention and examines the mediating role of moral justification in this relationship. The research assumes that fake review behaviour is shaped not only by external incentives but also by individuals' ethical evaluations and cognitive justification processes. The research was designed using a quantitative approach, and data were collected through an online survey between December 25, 2025 and January 15, 2026. Data were obtained from 426 participants who had made at least one online purchase. During the data cleaning process, 23 incomplete, erroneous, or inconsistent questionnaires were excluded, and the analyses were conducted based on valid data from 403 participants. Participants were first asked about their online shopping experiences and interactions with product reviews, followed by a scenario-based measurement of fake review writing behaviour. In the scenario, participants were presented with a request to write a positive review for a friend's newly established online store without fully experiencing the product, and their ethical evaluations and behavioural intentions were measured accordingly. The data were analysed using Structural Equation Modelling (SEM) and Bootstrap-based mediation analyses. The findings indicate that the direct effect of perceived ethics on fake review writing intention occurs in a direction contrary to expectations; however, the total effect becomes negative through the mediating role of moral justification. Perceived ethics negatively affects moral justification, while moral justification positively strengthens fake review writing intention. Mediation analyses confirm that moral justification plays a significant mediating role between perceived ethics and fake review writing intention. In other words, part of the effect of perceived ethics on behavioural intention occurs indirectly through individuals' cognitive justification of ethically questionable behaviour. The results suggest that interventions aimed at reducing fake review behaviour should focus not only on monitoring and sanction mechanisms but also on strengthening consumers' ethical awareness and weakening moral justification tendencies. Enhancing review verification processes, increasing transparency, and promoting ethical responsibility among users are critical for maintaining trust in digital marketing environments.
Benzer Tezler
- Disinformation in the post-truth era: A comparative analysis of the European Union, Türkiye and Brazil's instruments and practices for combating online disinformation
Hakikat sonrası çağda dezenformasyon: Avrupa Birliği, Türkiye ve Brezilya'nın çevrim içi dezenformasyonla mücadeleye yönelik araç ve pratiklerinin karşılaştırmalı analizi
İREM ŞARDAŞLAR
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
İletişim BilimleriAnkara ÜniversitesiLatin Amerika Çalışmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BESİME PINAR ÖZDEMİR
- E-itibar yönetimi: Doğrulama işaretlerinin itibara katkısı
E-reputation management: The contribution of verification badges on reputation
CAN ALPER BALİBEYOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
İletişim BilimleriGalatasaray Üniversitesiİletişim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİME YÜCEL BOURSE
- Neoliberal subjectification through family medicine model in Turkey: An online ethnography
Türkiye'de aile hekimliği modeli ve neoliberal öznellik inşası
EMİNCAN FİDAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
Siyasal BilimlerGalatasaray ÜniversitesiSiyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
DR. CEMİL YILDIZCAN
- Modernizm ve fotojurnalizm kavramları bağlamında hafıza inşası ve merhamet yorgunluğu
Memory building and compassion fatigue in the context of the concepts of modernism and photojournalism
DİLARA ŞENTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
İletişim BilimleriSakarya ÜniversitesiGörsel İletişim Tasarımı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BÜLENT KABAŞ
DR. ÖĞR. ÜYESİ M. ÇAĞATAY GÖKTAN
- Türkçe öğretim merkezlerinde görev yapan öğretim elemanlarının kurumlarındaki etik iklime yönelik algıları
Perceptions of the instructors working in turkish language education centers toward the ethical climate in their institutions
OĞUZ PEHLİVANOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT ŞENGÜL