Mesnevi'de ahlak'ın kökenleri ve gelişimi
The origins and development of morality in Masnavi
- Tez No: 1002446
- Danışmanlar: PROF. DR. OSMAN BİLEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Felsefe, Din, Philosophy, Religion
- Anahtar Kelimeler: Aşk ahlakı, Din-ahlak ilişkisi, Love morality, Religion-moral relation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada Mevlana'nın Mesnevi isimli eseri temel alınarak kurmuş olduğu ahlaki sistem ve Antik Yunan düşüncesi, İslam düşüncesi, Orta Çağ felsefesi, psikoloji merkezli modern ahlak tartışmaları ve tasavvuf içerisindeki öne çıkan ahlak yorumları incelenecektir. Mevlâna eserlerinde aktardığı hikayeler ve bakış açısı ile sadece belli bir kültürden beslenmemiş ya da belli bir kültüre etki etmemiştir. Düşünce sistemi ile kendisinden önceki düşünce sistemlerinden beslendiği, sadece tasavvuf ile değil felsefe ve edebiyat gibi alanlardan da birikimler elde ettiği ortadadır. Bu çalışmada Mevlana'nın Mesnevi'sinde yer alan ahlak görüşü kadim Grek felsefesinden İslam felsefesine, Sufi düşünceden, Orta Çağ Batı felsefesinde öne çıkan ahlak kuramlarını da dikkate alarak çağdaş psikoloji merkezli ahlaki kişilik gelişimi hakkındaki tartışmaları bağlamında incelenecektir. Mevlâna'nın eserlerinde geçen hikayeler ve insan davranışlarına dair ortaya bakış açısı sadece belirli bir kültürden beslenmediği gibi şiir tazında insana ve özellikle de onun psikolojik hallerine dair tespitleri geçmişte çeşitli kültür havzalarında ve günümüzde de etkisini sürdürmektedir. Mevlana'nın eserlerinin hala büyük ilgi uyandırmasının sebepleri arasında onun fikirlerinin sadece tasavvufi gelenekten aldıkları ile sınırlı kalmayıp, kendisinden önceki felsefi ve edebi kaynakların tesirlerinin de etkisini saymak mümkündür. Bu nedenle biz de ahlak psikolojisi alanındaki bu çalışmada Mevlana'nın düşüncelerinin dayandığı geçmişten gelen felsefi birikim bağlamında hem de Mevlana'dan sonra ortaya çıkan psikoloji temelinde sürdürülen ahlakla ilgili tartışmalar açısından onun ahlaka dair görüşlerinin çağdaş tartışmalar ve psikoloji kuramları açısından da yorumlanabileceği varsayımıyla bunun imkanını araştırmayı amaçlamaktayız. Çalışmanın ilk bölümünde Antik Yunan düşüncesi, İslam düşüncesi, Orta Çağ felsefesi, psikoloji merkezli modern ahlak tartışmaları ve tasavvuf genel hatları ile ele alınmıştır. Bu dönemlerde öne çıkan isimler ve sistemleri ahlakın temellendirilmesi ve insan tanımıyla bağlantısı açısından ilişkisi saptanmaya çalışılmıştır. Tasavvuf içerisindeki ahlak yaklaşımına ayrı bir başlıkta yer verilmiş ve bu geleneğin ahlak sistemi ile Mevlana'nın oradan yaşadığı etkileşim irdelenmiştir. İkinci bölümde Mevlana'nın hayatı kısaca aktarılmıştır. Eserlerinde kullanmış olduğu dil basit bir bilgi aktarım aracı olarak kullanılmadığı ve çok sanatlı bir dil olduğu için bu bölümde Mevlana'nın üslup özelliklerine de açıklık getirilmeye çalışılmıştır. Kullandığı dilden kaynaklı örtük manalı ifadeleri ve metaforları bolca kullandığı için metinle iştigal ederken doğrudan bir bilgi veya düşünce sistemi ortaya çıkarmak mümkün değildir. Bunun yerine metin yorumlanırken mecazların ve metaforların neyi temsil ettikleri belirlenmeli ve buna paralel bir kavram haritası oluşturulmalıdır. Bu çalışmada benimsenen yöntemlerden biri de budur. Aynı zamanda Mevlana'nın fikirlerini miras bırakırken neden böyle bir yol seçtiği de açıklanmaya çalışılmıştır. Ahlakı tanımlamada önemli olan nefs, akıl, ruh ve insan kavramları açıklanmış ve Mesnevi'de bu kavramların izleri aranmıştır.
Özet (Çeviri)
In this study, the moral system established by Mevlana based on his work Masnavi and the prominent moral interpretations in Ancient Greek thought, Islamic thought, medieval philosophy, psychology-centered modern moral debates and Sufism will be examined. Mevlana did not only feed on a certain culture or influence a certain culture with the stories and perspective he conveyed in his works. It is obvious that his thought system was fed by the previous thought systems, and that he gained knowledge not only from Sufism but also from fields such as philosophy and literature. This study examines the ethical perspective presented in Mevlana's Masnavi, considering the prominent ethical theories from ancient Greek philosophy to Islamic philosophy, Sufi thought, and medieval Western philosophy, within the context of contemporary psychology-centered discussions on ethical personality development. The stories in Mevlana's works and his perspective on human behavior are not only nourished by a specific culture, but his poetic observations about humans, and especially their psychological states, have had an impact in various cultural spheres in the past and continue to do so today. Among the reasons why Mevlana's works still attract great interest is that his ideas are not limited to those drawn from the Sufi tradition, but also reflect the influence of philosophical and literary sources that preceded him. Therefore, in this study in the field of moral psychology, we aim to explore the possibility of interpreting Mevlana's views on morality in the context of contemporary debates and psychological theories, both in terms of the philosophical heritage on which his ideas are based and in terms of the discussions on morality that emerged after Mevlana, based on psychology. Mevlana's views on morality are not only rooted in the philosophical heritage of the Sufi tradition but also draw from various philosophical and literary sources that preceded him. In the first part of the study, Ancient Greek thought, Islamic thought, medieval philosophy, psychology-centered modern moral debates and Sufism are discussed in general terms. The prominent names and systems of these periods were tried to be identified in terms of the grounding of morality and its relation to the definition of human being. The approach to morality in Sufism is given a separate title and the interaction between the ethical system of this tradition and Mevlana's interaction with it is analyzed. In the second chapter, Mevlana's life is briefly described. Since the language he used in his works is not used as a simple means of conveying information and is a very artistic language, Mevlana's stylistic features were also tried to be clarified in this section. It is not possible to reveal a direct system of knowledge or thought while dealing with the text because of the abundant use of implicit meaningful expressions and metaphors arising from the language he uses. Instead, when interpreting the text, it should be determined what the metaphors and similes represent, and a parallel concept map should be created. This is one of the methods adopted in this study. At the same time, it is also tried to explain why Mevlana chose such a way while bequeathing his ideas. The concepts of nafs, intellect, soul and human being, which are important in defining morality, have been explained and traces of these concepts have been searched for in Masnavi.
Benzer Tezler
- 13. yüzyıl Anadolu tasavvufunda Evhadeddin-i Kirmani ve tesirleri
Awhaduddi̇n's -i̇ Ki̇rmani̇ and his influence in 13th century Anatolian sufism
MOHARRAM MOSTAFAVİ
- Mesnevî-i Harâbâtî'de bilgi ve ahlak
Knowledge and morality in Mathnawi Kharabati
CEMİLE OĞUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
FelsefeMarmara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLHAN KUTLUER
DR. ALİMCAN BUĞDA
- Hz. Mevlânâ'nın Mesnevi'sinde sûfî ahlâkı (Tâhirü'l-Mevlevî'nin Şerh-i Mesnevî'si ışığında)
Morals of sufi̇sm i̇n Rumi̇'s Mathnawi̇ (iIn the li̇ght of the commentary of Tahi̇rül Mawlawi̇'s Mathnawi̇)
HİLAL USTA AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSA ÇELİK
- 16. yüzyıl ahlakî mesnevilerdeki hikayelerin inceleme ve tahlili
Analysis and examination of the stories in the 16th century moral masnavis
HARUN KIRKIL
Doktora
Türkçe
2023
Dinİstanbul Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ ÖZTÜRK
- Şemseddin Sivasi`nin Mir`atü`l-Ahlak ve Mirkatü`l-Eşvak adlı mesnevisi (inceleme-tenkitli metin)
Şemseddin Sivasi`s work“Mir`atü`l-Ahlak and Mirketü`l-Eşvak”is called“mesnevi”(analysis-critikal edition)
ÖMER ALDANMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
Türk Dili ve EdebiyatıCumhuriyet ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ARSLAN