Neoliberal kentleşmenin çelişkilerinde bağbaşı abdalları: kırşehir örneği
The bağbaşi abdals in the contradictions of neoliberal urbanization: A case study of Kirşehir, Türkiye
- Tez No: 1002641
- Danışmanlar: PROF. DR. BİNNUR ÖKTEM ÜNSAL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Neoliberal kentleşme/kentçilik, Mekânın yeniden üretimi/tüketimi, Kentsel dönüşüm, UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı, Kültürün metalaşması/tüketimi, Kırşehir Abdalları, Etnografi, Abdallar, Kent coğrafyası, Kent planlama, Kent sosyolojisi, Kent tarihi, Kentsel politika, Kültürel ekonomi politik, Kültürel kimlik, Sosyal antropoloji, Sosyo-mekansal dönüşüm, Neoliberal urbanization/urbanism, (Re)production/consumption of space, Urban renewal, UNESCO Creative Cities Network, Commodification/consumption of culture, Abdals of Kırşehir, Ethnography, Abdals, Urban geography, Urban planning, Urban sociology, Urban history, Urban policy, Cultural political economy, Cultural identity, Social anthropology, Socio-spatial transformation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Abdallar, yüzyıllar boyunca göçebe yaşamın ritminde müzikle iç içe ördükleri gündelik hayatları ve/veya kültürel kimlikleri nedeniyle, birçok coğrafyada“farklı”olarak işaretlenmiş; bu fark üzerinden marjinalleştirilmiş ve damgalanmış kadim bir kültürün temsilcileridir. Bugün Türkiye'nin pek çok kentinde yaşıyor olsalar da Kırşehir bu kentler arasında özel bir yerde durur: Çünkü Abdal halk ozanlarının öykülerinin hâlâ kulaktan kulağa dolaştığı, türkülerindeki feryadın, sitemin ve adil dünya düşünün hâlâ yankılandığı bu kentte müzik geleneği yalnızca bir kültürel üretim değil; aynı zamanda yaşayan bir toplumsal ilişkiler dünyasıdır. Muharrem Ertaş, Çekiç Ali ve Neşet Ertaş gibi uluslararası düzeyde tanınan isimlerin yanı sıra adları daha az duyulmuş birçok halk ozanının yaşadığı Bağbaşı Mahallesi, bu kültür için yalnızca bir“temsil mekânı”değil, uzun erimli bir“yuva”dır. 1940'larda birkaç Abdal ailenin gecekondu inşasıyla başlayan ve 1970'lere dek süren göç sonrasında“Abdalların Mahallesi”diye anılan Bağbaşı, 2000 sonrasında Kırşehir'deki mekânsal müdahalelerin kesiştiği bir odağa dönüşür. Mahallede mekân yeniden üretilirken, Bağbaşı'nın bildik sokak dili, komşuluk ritmi ve gündelik kamusallığı da yavaş yavaş çözülür. Bu süreçte Abdallar için dönüşüm, yalnızca fiziki yapının değişmesi değil; sınırların sertleşmesi, statülerin ayrışması, denetim biçimlerinin gündelik hayata sızması ve“burası bizim mahalle değil artık”cümlesinin sıkça kurulmasına neden olan bir deneyim doğurur. Tam da aynı tarihsel kesitte, 2019'da kentin UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı'na müzik temasıyla dahil olmasıyla; Kırşehir,“müzik şehri”ve“Abdallar diyarı”söylemleriyle küresel dolaşıma girer. Bu görünürlük artışı, ilk bakışta bir tanınma ve değerlenme vaadi taşır; ancak tez, bu vaadin topluluğun gündelik yaşamına her zaman güçlenme ve kamusal kabul olarak tercüme olmadığını gösterir. Çünkü kültür, bir yandan“seçilerek”sahneye çağrılırken; diğer yandan mekân bu kültürü taşıyan topluluğa daha az“ait”hâle gelmektedir. Yani politik ekonomik saiklerde birleşen ama kurumsal koalisyonlarla birbirinden ayrık işleyen neoliberal kentsel projeler; Abdalların bir yandan miraslaştırılarak markalaştırıldığı diğer yandan mahallelerinin metalaştırılarak soylulaştığı çelişkili bir düzen kurar. Özetle bu tez, Abdalların yuvası Bağbaşı Mahallesi'nin dönüşümüyle UNESCO Müzik Şehri sürecini birlikte düşünerek, Türkiye'de neoliberal kentleşmenin küçük ölçekli bir Anadolu kentinde nasıl kurulduğunu ve Abdalların mekânla kurduğu aidiyeti, gündelik pratiklerini ve topluluk içi/dışı ilişkilerini nasıl dönüştüğünü inceler. Çalışma, özellikle iki sürecin birlikte ürettiği çelişkileri izler: Mahalle ölçeğinde dönüşüm, dışarıda bırakan, ayrıştıran, belirsizlik üreten, yabancılaştıran ve soylulaştıran etkiler taşırken; UNESCO eşiği ve kültür politikaları, Abdallığı“kültürel miras”söylemi altında kentin temsil vitrinine seçerek yerleştirir. Tez, bu kesişimde görünürlüğün her zaman kamusal güçlenme anlamına gelmediğini; yatırımın değer üretirken yerinde kalma kapasitesini zayıflatabildiğini ve statü kazanımı gibi görünen süreçlerin damgalanmayı yeni mecralarda yeniden üretebildiğini ortaya koyar. Yöntemsel olarak tez, 2014'te başlayan uzun erimli bir saha ilişkisine yaslanan etnografik saha deneyimini ve yorumlayıcı/yapılandırmacı temellendirilmiş kuram yaklaşımını birlikte kullanır. Görüşmeler ve gözlemler, anlatıların zaman içindeki dönüşümünü ve kurum–gündelik hayat gerilimini süreç olarak izlemeyi mümkün kılar; sahadan teorileştirme, tekrar eden anlatılardan kavramsal kümeler üretirken, mekânın yeniden üretimi ile kültürün miraslaştırılması/markalaştırılması/metalaştırılmasının nasıl birbirine eklemlendiğini görünür kılar. Sonuç olarak çalışma, küçük ölçekli bir Anadolu kentinde neoliberal kentleşmenin ulusal kentsel dönüşüm rejimi ve uluslararası yaratıcı şehir paradigması üzerinden nasıl birleşik bir hat kurduğunun; bu hattın Abdallar açısından ürettiği çözülme, çatışma, yeniden konumlanma ve çelişkilerin çok katmanlı izleğidir.
Özet (Çeviri)
Abdals are representatives of an ancient culture that, for centuries, has been marked as“different”across many geographies and, on the basis of that difference, marginalized and stigmatized—largely due to their everyday lives and/or identities they have woven into close intimacy with music, in the rhythm of a nomadic way of life. Although today Abdals live in many cities across Türkiye, Kırşehir occupies a distinctive place among them: in this city—where the stories of Abdal folk bards still travel by word of mouth and the lament, reproach, and yearning for a just world in their songs still resonates—the musical tradition is not merely a form of cultural production but also a living world of social relations. Bağbaşı Neighborhood, home to not only to internationally recognized figures such as Muharrem Ertaş, Çekiç Ali, and Neşet Ertaş but also to many less widely known folk bards, is for this culture not simply a“space of representation”but an enduring“home.”Bağbaşı—known as“the Abdal neighborhood”after a migration that began with the construction of a few squatter houses in the 1940s and continued until the 1970s—became, after 2000, a focal point where Kırşehir's spatial interventions converged. As space in the neighborhood was reproduced, Bağbaşı's familiar street vernacular, the rhythm of neighborliness, and everyday publicness began to slowly unravel. For Abdals, transformation in this period did not mean only the alteration of physical fabric; it also generated an experience in which boundaries hardened, statuses diverged, modalities of control seeped into everyday life, and the sentence“this isn't our neighborhood anymore”came to be voiced frequently. At precisely the same historical juncture, Kırşehir entered“global”circulation through the discourses of“music city”and“land of Abdals”after joining the UNESCO's Creative Cities Network under the theme of music in 2019. At first glance, this heightened visibility seems to promise recognition and appreciation; yet the thesis shows that this promise does not always translate into empowerment in the community's everyday life. While culture is, on the one hand,“selectively”summoned onto the stage, space is, on the other hand, becoming less“belonging”to the community that embodies that culture. In other words, neoliberal urban projects that converge in their political-economic drivers but operate through institutionally distinct coalitions establish a contradictory order: Abdals are simultaneously turned into heritage and branded, while their neighborhood is commodified and gentrified. In sum, by thinking together the transformation of Bağbaşı Neighborhood with the UNESCO Music City process, this thesis examines how neoliberal urbanization has been established in a small-scale city in Türkiye, and how it transformed Abdals' sense of belonging to place, their everyday life, spatial practices, and their intra-and extra- community relations. The study traces, in particular, the contradictions jointly produced by these two processes: while neighborhood-scale transformation carries exclusionary, segregating, uncertainty-producing, alienating, and gentrifying effects, whereas the UNESCO threshold and cultural policies selectively place“Abdalness”[Abdal culture] in the city's representational showcase under the discourse of“cultural heritage.”The thesis demonstrates that visibility does not necessarily mean public empowerment; that investment, even as it produces value, can weaken the capacity to remain in place; and that processes that appear as status gains can reproduce stigma in new arenas. Methodologically, the thesis combined ethnographic field engagement grounded in a long-term relationship that began in 2014 with an interpretive/constructivist grounded-theory approach. Interviews and observations made it possible to follow the narratives' transformations over time and to trace, as a process, the tension between institutions and everyday life; theorizing from the field, while generating conceptual clusters from recurring accounts, made visible how the [re]production of space became articulated with the heritagization, branding, and commodification of culture. Ultimately, the study offered a multi-layered account of how neoliberal urbanization in a small Anatolian city formed a unified line through a national urban transformation regime and an international creative city paradigm—and of the unravelings, conflicts, repositionings, and contradictions this line produced for Abdals.
Benzer Tezler
- Housing as a locus of capital accumulation and hegemony: Towards a methodological and theoretical analysis of national and local level dynamics in Turkey
Sermaye birikimi ve hegemonya odağı olarak konut: Türkiye'de ulusal ve yerel düzeydeki dinamiklerin metodolojik ve teorik bir analizine doğru
UFUK POYRAZ
Doktora
İngilizce
2022
Şehircilik ve Bölge PlanlamaOrta Doğu Teknik ÜniversitesiKentsel Politika Planlaması ve Yerel Yönetimler Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. HÜSEYİN TARIK ŞENGÜL
- Reclaiming the city square; social production of public space- Sultanahmet–Beyazit–Taksim Republican squares
Şehir meydanı savunusu; kamusal mekanın toplumsal üretimi-Sultanahmet–Beyazıt–Taksim Cumhuriyet meydanları
MERİÇ DEMİR KAHRAMAN
Doktora
İngilizce
2017
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HANDAN TÜRKOĞLU
- Demanding“justice and freedom”at the urban margin: an ethnography of Küçükarmutlu in relation to transgressive politics of space
Kentsel marjinde ?adalet ve özgürlük? istemek: Küçükarmutlu?daki ihlalci mekan siyaseti üzerine etnografik bir çalışma
EVREN GÖNÜL
- Neoliberal kentleşmenin bir mahallesi: Mahmutbey köyü
A neighborhood of neoliberal urbanization: Mahmutbey village
ÖZLEM KOÇMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Kamu Yönetimiİstanbul Aydın ÜniversitesiMahalli İdareler ve Yerinden Yönetim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. UĞUR TEKİN
- Neoliberal kentleşmenin farklı tezahürleri olarak Fikirtepe ve Çukurambar örnekleri
Fikirtepe and Çukurambar cases as different manifestations of neoliberal urbanization
ZARİF SONGÜL GÖKSEL
Doktora
Türkçe
2024
Kamu YönetimiAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL GÖRMEZ