Cenâbî Mustafa Efendi'nin Cevâhirü'l Garâib fî Tercemeti Dürri'l-Acâib adlı eseri (inceleme-metin)
The work of Cenâbî Mustafa Efendi̇ enti̇tled Jawāhi̇r al-Gharāʾi̇b fī Tarjamat Durr al-ʿAjāʾi̇b (review-text)
- Tez No: 1002668
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BÜNYAMİN AYÇİÇEĞİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Duaname, Falname, Fezailname, Ricalü`l-gayb, Şevahidü'n-nübüvve, Duaname, Fal-name, Fezailname, Ricalü`l-gayb, Şevahidü'n-nübüvve
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Cevâhirü'l-Garâib fî Tercemeti Dürri'l-Acâib adlı eser, İbrâhim Cürcânî'nin Dürr-i Bahr-i Acâib isimli eserinin, III. Murâd'ın emriyle Cenâbî Mustafa Efendi tarafından yapılan tercümesi neticesinde ortaya çıkmıştır. Ancak eser, klasik anlamda birebir bir tercüme olmaktan ziyade derleme-tercüme niteliği taşımaktadır. Metinde müellifin kaleme aldığı bölümlerin yanı sıra Cenâbî Mustafa Efendi'nin eklediği ve yeniden düzenlediği kısımlar da yer almakta; bazı bölümlerde müellife katkılar yapıldığı, bazı yerlerde ise tashih ve müdahalelerde bulunulduğu görülmektedir. Cevâhirü'l-Garâib, yalnızca belirli bir türde veya muhatap kitlesine yönelik olmayıp farklı sosyal tabakalara seslenen, ansiklopedik mahiyette ve öğretici nitelikte bir muhâdarât eseri hüviyeti taşımaktadır. Eserin bilinen en eski tarihli ve padişah için hazırlanmış tek tasvirli nüshası, günümüzde Los Angeles County Museum of Art'dadır. Bu nüshanın III. Murâd'ın şahsî kütüphanesi için özel olarak hazırlandığı, eserin giriş kısmında yer alan ve kütüphaneye ait olduğunu gösteren madalyondan anlaşılmaktadır. Nüshada toplam on bir tasvir bulunmakta olup bunlardan ikisi III. Murâd'ın portresidir. Cevâhirü'l-Garâib, giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde öncelikle tercüme ve derleme-tercüme kavramları ele alınmış; ardından eserde yer alan Türk-İslâm edebiyatına ait türler ile eserin muhtevasına dair genel bilgiler sunulmuştur. Bu çerçevede eser, sahip olduğu içerik ve konu çeşitliliği dikkate alınarak muhâdarât türü bağlamında değerlendirilmiştir. Birinci bölümde Cenâbî Mustafa Efendi'nin hayatı, eserleri ve edebî kişiliği üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde, Cevâhirü'l-Garâib metninde yer alan farklı konulara ait bölümlerin özetleri çıkarılmış ve eserin Türk-İslâm edebiyatı içerisindeki yeri ve önemi değerlendirilmiştir. Bu bölümde özellikle Muhammed Cezerî'nin Kitâb-ı Şemâʾilü'n-Nebî, Molla Câmî'nin Şevâhidü'n-Nübüvve'si ve İmam Nevevî'nin el-Ezkâr'ı gibi İslâmî ilimler açısından büyük önem taşıyan eserlerden yapılan tercümeler dikkat çekmektedir. Söz konusu tercümeler, daha önce kaynaklarda yer almayan ve bu çalışma kapsamında tespit edilen yeni tercümeler olması bakımından önem arz etmektedir. Üçüncü ve son bölümde ise eserin transkripsiyonlu metnine yer verilmiştir.
Özet (Çeviri)
The work titled Jawāhir al-Gharāʾib fī Tarjamat Durr al-ʿAjāʾib emerged as a result of the translation of İbrâhim Cürcânî's work Durr-i Bahr-i ʿAjāʾib, carried out by Janābī Mustafā Efendi under the orders of Sultan Murad III. However, rather than being a literal translation in the classical sense, the work is more of a compilation-translation. In addition to the sections written by the author, the text also includes sections added and reorganized by by Janābī Mustafā Efendi; in some sections, contributions to the author can be seen, while in others, corrections and interventions have been made. Jawāhir al-Gharāʾib is not limited to a specific genre or audience but is an encyclopedic and educational work of muhâdarât that appeals to different social classes. The oldest known dated copy of the work, and the only illustrated copy prepared for the sultan, is currently housed at the Los Angeles County Museum of Art. It is understood from the medallion in the introduction of the work, indicating that it belongs to the library, that this copy was specially prepared for the personal library of Murad III. There are a total of eleven illustrations in the copy, two of which are portraits of Murad III. Jawāhir al-Gharāʾib consists of an introduction and three main sections. The introduction first addresses the concepts of translation and compilation-translation; it then provides general information about the types of Turkish-Islamic literature found in the work and its content. Within this framework, the work has been evaluated in the context of the muhâdarât genre, taking into account its content and variety of subjects. The first section focuses on the life, works, and literary personality of Janābī Mustafā Efendi. The second section summarizes the different topics covered in the text of Jawāhir al-Gharāʾib and evaluates the work's place and importance within Turkish-Islamic literature. This section highlights translations from works of great importance in Islamic sciences, such as Kitāb al-Shamāʾil al-Nabawī by Muhammad Cezerî, Shawāhid al-Nubuwwa by Molla Câmî, and al-Adhkār by Imam Nevevî. These translations are important because they are new translations that were not previously found in the sources and were identified in the scope of this study. The third and final section contains the transcription of the work.
Benzer Tezler
- Cenabi Mustafa Efendi'nin el-Aylemü'z-zahir fi ahvali'l-evail ve'l-evahir adlı eserinin Anadolu Selçukluları ile ilgili kısmının tenkidli metin neşri
Başlık çevirisi yok
MUHARREM KESİK
Yüksek Lisans
Türkçe
1994
Tarihİstanbul ÜniversitesiOrtaçağ Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULKERİM ÖZAYDIN
- Cenabî Mustafa Efendi'nin El-Aylemü'z-Zahir fi Ahvali'l-Evail ve'l-Evahir adlı eserinin Ön Asya kısmının tenkildi metin neşri
The edition critics of the part on Asia taken from El-Aylemü'z-Zahir fi Ahvali'l-Evail ve'l-Evahir's written by Cenabî Mustafa Efendi
EROL UĞURLU
- Cenabi Mustafa Efendi'nin El-`Aylemü'z-Zahir Fi Ahvali'l-Evail Ve'l-Evahir adlı eserinin Önasya kısmının tenkidli metin neşri
The edition critics of the part on Asia Minor taken from El-Aylemü?z-Zahir Fi Ahvali?l-Evail Ve?l-Evahir
MEHMET ALPER CANTİMER
- Cenâbî Mustafa Efendi'nin El-'Aylemü'z-Zâhir'ine göre Artuklular
The Artukids in Canâbi Mustafa Efendi's Al-'Aylamu'z-Zâhir
RIDVAN BADUR
- Cenâbî Mustafa'nın Dürr-i Meknûn'unda ilk dönem İslâm tarihi
First era of Islamic history in Cenabi Mustafa's Durri Meknun
TUBA İŞÇİMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
TarihFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDÜLKADİR ÖZCAN