Bazı soya genotiplerinin kömür çürüklüğü (Macrophomina phaseolina) hastalığına karşı reaksiyonları ile hastalığın verim ve kalite özellikleri üzerine etkilerinin belirlenmesi
Determination of the reactions of some soybean genotypes tocharcoal rot (Macrophomina phaseolina) disease and the effects ofthe disease on yield and quality traits
- Tez No: 1002760
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FATİH MEHMET TOK, DR. ÖĞR. ÜYESİ YAŞAR AKIŞCAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora çalışması, farklı olgunlaşma gruplarına ait dokuz soya genotipinin toprak kökenli bir fungus olan kömür çürüklüğü hastalığı etmeni M. Phaseolina'nın verim ve kalite özellikleri üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Adana ve Hatay illerinde gerçekleştirilen sörvey çalışmalarında M. phaseolina hem kök ve kök boğazında hem de tohum örneklerinden izole edilmiş. Morfolojik ve moleküler analizler sonucunda etmenin M. phaseolina olduğu doğrulanmıştır. Ayrıca tohumlarda Alternaria spp., Aspergillus spp., Cladosporium spp. ve Fusarium spp. gibi diğer fungus türleri de tespit edilmiştir. Tarla denemelerinde çiçeklenme döneminde uygulanan agar disk inokulasyon yöntemi, hastalık şiddetini güvenilir şekilde ortaya koymuştur. Laboratuvar denemelerinde ise buğday tohumuna sardırma metodu kullanılarak bitkilere hastalık inokulasyonu yapılmıştır. Hastalık şiddeti 0–4 skalası ile değerlendirilmiştir. Kontrollü koşullarda yürütülen denemelerde patojenin çimlenme oranı, bitki boyu, kök uzunluğu ve kök ağırlığında istatistiksel olarak önemli azalmalar (p<0.01) oluşturduğu, kök ve kök boğazında çürüme, iletim demetlerinde tıkanma, gövdede kararma, yapraklarda sararma ve solgunluk gibi kömür çürüklüğüne özgü semptomlara neden olduğu belirlenmiştir. Laboratuvar koşullarında en düşük hastalık şiddeti Lider (1.35), en yüksek ise Arısoy (1.70) genotipinde kaydedilmiştir. İki yıl boyunca yürütülen tarla denemelerinde ise M. phaseolina'nın bitki boyu, bakla sayısı, ilk bakla yüksekliği, bin tane ağırlığı ve tane verimi dahil tüm verim bileşenlerini önemli düzeyde azalttığı görülmüştür (p<0.01). Tarla koşullarında en düşük hastalık şiddeti PG3650 (0.6), PG2501 (0.7) ve Lider (1.2) genotiplerinde saptanmıştır. En yüksek hastalık şiddeti ise Asya (1.5), Victorio (1.4) ve PG 1000 (1.3) çeşitlerinde görülmüştür. İki yılın birleşik ortalamasına göre kontrol parsellerinin ortalama tane verimi 443.2 kg/da iken, hastalık uygulanan parsellerde verim 348.7 kg/da olarak ölçülmüş, bu durum yaklaşık %21 oranında verim kaybına neden olmuştur. Genotipler arasında PG 3650, Lider ve PG 2501 hem düşük hastalık şiddeti hem de daha az verim düşüşü ile tolerant genotipler olarak öne çıkmıştır. Buna karşılık Asya, Victorio ve PG 1000 genotiplerinde hastalık şiddeti yüksek olmuş, tane verimi ve büyüme parametrelerinde belirgin kayıplar meydana gelmiştir. Genotip × Yıl × Hastalık etkileşiminin önemli bulunması, hastalık reaksiyonunun hem genetik hem de çevresel faktörlerden güçlü şekilde etkilendiğini göstermektedir. Çalışma genel olarak, kömür çürüklüğünün yoğun görüldüğü sıcak ve kurak bölgelerde PG 3650, Lider ve PG 2501 gibi tolerant çeşitlerin önerilebileceğini; hassas genotiplerin ise riskli alanlarda tercih edilmemesi gerektiğini ortaya koymuştur.
Özet (Çeviri)
This doctoral study was conducted to evaluate the effects of Macrophomina phaseolina, the causal agent of charcoal rot, a soil-borne fungal pathogen, on yield and quality traits of nine soybean genotypes belonging to different maturity groups. Survey studies carried out in the provinces of Adana and Hatay revealed that M. phaseolina was isolated from both root and crown tissues as well as from seed samples. Morphological and molecular analyses confirmed the identity of the pathogen as M. phaseolina. In addition, other fungal species, including Alternaria spp., Aspergillus spp., Cladosporium spp., and Fusarium spp., were detected in seed samples. In field trials, the agar disk inoculation method applied at the flowering stage reliably revealed disease severity. In laboratory experiments, disease inoculation was performed using the wheat seed infestation method. Disease severity was evaluated using a 0–4 rating scale. Under controlled conditions, the pathogen caused statistically significant reductions (p < 0.01) in germination rate, plant height, root length, and root weight, and induced typical charcoal rot symptoms such as root and crown rot, blockage of vascular tissues, stem discoloration, leaf yellowing, and wilting. Under laboratory conditions, the lowest disease severity was recorded in the genotype Lider (1.35), while the highest severity was observed in Arısoy (1.70). In two-year field trials, M. phaseolina significantly reduced all yield components, including plant height, number of pods per plant, first pod height, thousand-seed weight, and seed yield (p < 0.01). Under field conditions, the lowest disease severity scores were observed in PG 3650 (0.6), PG 2501 (0.7), and Lider (1.2), whereas the highest scores were recorded in Asya (1.5), Victorio (1.4), and PG 1000 (1.3). Based on the combined average of two years, the mean seed yield of control plots was 443.2 kg da, while yield in pathogen-inoculated plots decreased to 348.7 kg da, corresponding to an approximate yield loss of 21%. Among the tested genotypes, PG 3650, Lider, and PG 2501 stood out as tolerant genotypes due to their lower disease severity and smaller yield reductions. In contrast, Asya, Victorio, and PG 1000 exhibited higher disease severity and substantial losses in seed yield and growth parameters. The significance of the Genotype × Year × Disease interaction indicated that disease response is strongly influenced by both genetic background and environmental conditions. Overall, the study suggests that tolerant genotypes such as PG 3650, Lider, and PG 2501 can be recommended for cultivation in hot and dry regions where charcoal rot is prevalent, whereas susceptible genotypes should be avoided in high-risk areas.
Benzer Tezler
- Bazı esterlerin kinetik incelenmesi ve termodinamik parametrelerin belirlenmesi
Kinetic study and detesmination of thermodnamic parameters of some esters
İBRAHİM TAŞ
- İzmir'de bazı yolların kapatılarak yaya bölgeleri oluşturma da kent peyzajını geliştirme açısından yeniden planlanması üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
BAHAR TÜRKYILMAZ
- Bazı sert çekirdekli meyve türlerinde döllenme biyolojisi üzerinde yöntem çalışmaları
Başlık çevirisi yok
ATBİMOĞLU ADALET
- Bazı yer ve sırık fasulye çeşitlerinde optimal melezleme şartlarının tespiti üzerine bir araştırma
Başlık çevirisi yok
TÜRKAN KOÇLU
