Evaluation of abuse and addiction potential of methylphenidate by a systematic review and meta-analysis
Metilfenidatın kötüye kullanım ve bağımlılık potansiyelinin sistematik bir inceleme ve meta-analiz ile değerlendirilmesi
- Tez No: 1003426
- Danışmanlar: PROF. DR. İSMAİL TAYFUN UZBAY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eczacılık ve Farmakoloji, Psikiyatri, Pharmacy and Pharmacology, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Dikkat eksikliği ve aşırı hareketlilik bozukluğu, Kötüye kullanma, Metilfenidat, Attention deficit and hyperactivity disorder, Abuse, Methylphenidate
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Yeditepe Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sinir Bilimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sinirbilim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tedavisinde yaygın olarak kullanılan metilfenidatın (MPH) kötüye kullanım, suistimal ve bağımlılık potansiyelini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Tıbbi olmayan kullanımın artışı, MPH'nin nörobiyolojik etkilerinin ve kötüye kullanım riskinin kapsamlı bir biçimde incelenmesini gerekli kılmıştır. 1980–Ekim 2023 yılları arasında yayımlanan çalışmalar Scopus, PubMed ve Web of Science veri tabanlarında taranmış ve PRISMA yönergelerine göre seçilmiştir. Sonuç olarak klinik, epidemiyolojik, preklinik, olgu sunumu ve kohort tasarımlarını içeren 65 çalışma sistematik derleme ve meta-analiz yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Meta-analiz bulguları, genel MPH kötüye kullanım/suistimal prevalansının %5.82 olduğunu; DEHB bireylerinde %7.57, üniversite öğrencilerinde %6.73, lise öğrencilerinde %5.47, madde kullanım bozukluğu olan hastalarda %4.46 ve genel popülasyonda %4.22 olduğunu göstermiştir. Küçük örneklemli çalışmalar daha yüksek oranlar bildirmiştir (%11.44). Klinik laboratuvar bulguları, yüksek dozların ve hızlı emilim sağlayan uygulama yollarının (intranasal, intravenöz)“ilaç beğenisi”ve pekiştirme yanıtlarını artırdığını; kısa etkili formların daha yüksek suistimal riski taşıdığını göstermiştir. Preklinik çalışmalar, MPH'nin tutarlı pekiştirici, duyarlılaştırıcı ve çapraz duyarlılaştırıcı etkiler oluşturduğunu ve yeniden başlatma yanıtlarının doz, önceden maruz kalma ve strain tarafından şekillendiğini göstermiştir. Olgu sunumlarında aşırı yüksek dozların bağımlılık, yoksunluk ve tıbbi komplikasyonlarla ilişkili olduğu bildirilmiştir. Kohort verileri, terapötik MPH kullanımının uzun vadede madde kullanım bozukluğu riskini artırmadığını; ancak tedaviye başlama yaşı, tıbbi olmayan kullanım ve sosyodemografik faktörlerin, kötüye kullanım ve bağımlılığa yönelik duyarlılığı artırabileceğini göstermektedir. Genel olarak MPH terapötik koşullarda güvenli görünmekle birlikte, tıbbi olmayan, yüksek doz ve hızlı etki eden kullanım biçimleri anlamlı düzeyde kötüye kullanım ve bağımlılık riski taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to evaluate the misuse, abuse, and addiction potential of methylphenidate (MPH), a medication widely used in the treatment of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD). The rise in nonmedical use has necessitated a comprehensive assessment of MPH's neurobiological effects and its abuse risk. Studies published between 1980 and October 2023 were searched via Scopus, PubMed, and Web of Science and screened according to PRISMA guidelines. Ultimately, 65 studies—including clinical, epidemiological, preclinical, case-report, and cohort designs—were evaluated using systematic review and meta-analysis methods. Meta-analytic results indicated an overall MPH misuse/abuse prevalence of 5.82%, with subgroup rates of 7.57% among individuals with ADHD, 6.73% among university students, 5.47% among high school students, 4.46% among patients with substance use disorder, and 4.22% in the general population. Smaller-sample studies reported higher rates (11.44%). Clinical laboratory findings showed that high doses and rapid administration routes (intranasal, intravenous) increased“drug-liking”and reinforcing responses, and that immediate-release formulations carried higher misuse risk. Preclinical studies demonstrated consistent reinforcing, sensitizing, and cross-sensitizing effects of MPH, while reinstatement was significantly shaped by dose, pre-exposure, and strain. Case reports indicated that extremely high doses were associated with dependence, withdrawal, and medical complications. Cohort data suggested that therapeutic MPH use does not elevate long-term substance use disorder risk, although age at treatment initiation, nonmedical use or sociodemographic factors may increase vulnerability to misuse and addiction. Overall, MPH appears safe under therapeutic conditions, yet nonmedical, high-dose, and rapid-onset use poses substantial risks for misuse, abuse, and addiction.
Benzer Tezler
- Adli vakalarda pregabalin kullanımı ve suistimalinin toksikolojik değerlendirilmesi
Toxicological assessment of pregabalin use and abuse in criminal cases
CEYDA TEKER
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Adli TıpEge ÜniversitesiBağımlılık Toksikolojisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERAP ANNETTE AKGÜR
- Madde bağımlılığı tedavisi gören bireylerde çocukluk çağı travmalarının erken dönem uyumsuz şemalar üzerine etkisi: Öz şefkatin aracı rolü üzerine bir inceleme
Relationship between childhood traumas and early maladaptive schemas among individuals who are treated for substance abuse: Examination the mediator effect of self compassion
BİRSU KONUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Psikolojiİstanbul Arel ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DUYGU YAKIN HARING
- A Qualitative Study of Stakeholders' Perception of Access Barriers to Substance Abuse Treatment Centres in The United Kingdom
Birleşik Krallık'taki Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezlerine Erişim Engellerine İlişkin Paydaşların Algısı Üzerine Nitel Bir Çalışma
AYŞE NUR KARKIN JAVAID
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
Uyuşturucu Alışkanlığı ve AlkolizmCardıff Metropolıtan UnıversıtyYurtdışı Enstitü
DR. JENNY MERCER
- Erkek alkol ve eroin bağımlılarında çocukluk çağı travmasının kişilik boyutları ile ilişkisi
The relationship between childhood trauma and personality dimensions in male alcohol and heroin dependents
SERAP ÖZÇETİNKAYA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2011
Uyuşturucu Alışkanlığı ve AlkolizmSağlık BakanlığıPsikiyatri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CÜNEYT EVREN
- Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi son sınıf öğrencilerinde çocuk istismarı ve ihmali bilgi ve farkındalık düzeyinin değerlendirilmesi
Evaluation of the level of knowledge and awareness of child abuse and neglect in senior students of Ankara University Faculty of medicine
BÜŞRA ÇELİK ARSLAN