Panik atakla ilişkili anıların travmatik bileşenlerinin araştırılması ve travmatik panik atak anılarına imgeleme ile yeniden senaryolaştırma müdahalesi
Investigation of traumatic components of panic attack memories and imagery rescripting intervention for traumatic panic attack memories
- Tez No: 1003487
- Danışmanlar: DOÇ. DR. CENNET ŞAFAK ÖZTÜRK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mevcut tez çalışması, panik atak anılarının fenomenolojik özelliklerinin, merkeziyet düzeyinin, panik ataklarla ilişkili travmatik belirtilerin incelendiği ve panik bozukluk tedavisinde İmgeleme ile yeniden senaryolaştırma (İmYS) müdahalesinin etkililiğinin sınandığı iki çalışmadan meydana gelmektedir. Birinci çalışma kapsamında, panik atak anılarının fenomenolojik özellikleri (canlılık, yeniden yaşantılama, algısal detay, anlatım bütünlüğü, duygu değeri, duygusal yoğunluk); merkezi olarak değerlendirme düzeyi, travmatik belirti şiddeti ve anıyı hatırlama sırasında yaşadıkları fiziksel uyarılma travmatik anılar ve olumsuz yaşam olaylarına ait anılarla karşılaştırılmıştır. İkinci çalışma, randomize kontrollü klinik bir araştırma olup, bu çalışmada İmYS müdahalesinin panik bozukluk ve travmatik belirti şiddeti, panikle ilişkili öz yeterlilik inancı, anı özellikleri ve fizyolojik uyarılma düzeyleri üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Birinci çalışmayla panik atak anılarının travmatik anılarla benzerlik gösterip göstermediği, ikinci çalışmayla ise İmYS'nin panik bozukluk belirtileri üzerindeki iyileştirici etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Birinci çalışmaya toplam 152 kişi (olumsuz anı grubu = 51, travmatik anı grubu = 62, panik atak anısı = 39) katılmıştır. Laboratuvar ortamında katılımcılardan, kendilerine yönergede sunulan içeriğe (olumsuz, travmatik veya panik atak) sahip bir anılarını yazmaları istenmiş ve anı yazma işlemi sırasında deri iletkenliği ve nabız ölçümleri alınmıştır. Ardından yazmış oldukları anıyla ilgili Otobiyografik Bellek Özellikleri Ölçeği, Olayın Merkeziliği Ölçeği ve Olayın Etkisi Ölçeğini cevaplandırmışlardır. İstatistiksel analizler SPSS (Statistical Package for Social Sciences) ve R açık kaynak kodlu istatistik programları üzerinden gerçekleştirilmiş, güvenirlik analizleri, korelasyon analizi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), çok değişkenli varyans analizi (MANOVA) gerçekleştirilmiştir. Birinci çalışma bulguları, panik atak ve travmatik anıların canlılık, yeniden yaşama ve birincil kişi bakış açısıyla hatırlanma açısından benzer nitelikte olduğunu ve panik atakların kişilerde travmatik olaylarla benzer düzeylerde travmatik belirti oluşturduğunu göstermektedir. Öte yandan, travmatik anı grubunda olayın merkeziliği puanlarının, panik atak anı grubuna göre anlamlı düzeyde yüksek olduğu bulunmuştur. Anıyı hatırlarken yaşanan fizyolojik uyarılma düzeyi ise anı türlerine göre farklılık göstermemektedir. İkinci çalışmaya ise DSM-5 panik bozukluk tanı kriterlerini karşılayan toplam 32 kişi katılmıştır. Katılımcılar, tabakalı rastgele atama yöntemiyle cinsiyet değişkeni gözetilerek müdahale (n = 16) ve kontrol (n = 16) gruplarına ayrılmıştır. Müdahale grubuna 6 seanslık İmYS protokolü uygulanmış, tüm katılımcılardan müdahale öncesi, müdahale sonrası ve bir ay sonraki takip döneminde ölçüm alınmıştır. Müdahale kapsamında katılımcılara panik ataklar hakkında psikoeğitim verilmiş, nefes ve güvenli yer egzersizleri öğretilmiş, sağlıklı yetişkin imgesi oluşturulmuş ve İmYS uygulaması yapılmıştır. Veri toplama aşamasında, katılımcılar panik atak anılarını yazarken deri iletkenliği ve nabız ölçümleri alınmış, ardından Otobiyografik Bellek Özellikleri Ölçeği, Olayın Merkeziliği Ölçeği, Olayın Etkisi Ölçeği, DSM-5 Panik Bozukluk Ölçeği, Genel Öz yeterlilik Ölçeği ve panik öz yeterliliği sorusunu yanıtlamıştır. Bulguların analizinde, güvenirlik analizleri, karma desen varyans analizi (Mixed ANOVA), karma desen çok değişkenli varyans analizi (Mixed MANOVA) ve güvenilir değişim indeksi (reliable change index) hesaplaması gerçekleştirilmiştir. Bulgular, İmYS müdahalesinin panik bozukluk ve travma belirti şiddetini azalttığını; olayın merkeziliğini düşürürken; panik öz yeterliliğini ve anıyla ilişkin gözlemci bakış açısını güçlendirdiğini göstermektedir. Buna karşın, müdahalenin fizyolojik uyarılma düzeyi üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığı bulunmuştur. Birinci çalışmanın sonuçları, panik bozukluğun tanılarüstü bir yaklaşımla travmatik bir süreç olarak değerlendirilebileceğine yönelik kanıt sağlamaktadır. İkinci çalışma ise diğer kanıta dayalı tedavi yöntemlerine (örneğin Bilişsel Davranışçı Terapi, ilaç tedavisi vb.) kıyasla daha kısa sürede sağlanan iyileşme oranlarıyla, İmYS müdahalesinin maliyet etkin bir tedavi seçeneği olduğuna dikkat çekmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis comprises two interrelated studies: the first investigates the phenomenological characteristics and centrality of panic attack memories, along with their associated traumatic symptoms; the second evaluates the efficacy of Imagery Rescripting (ImRS) as a clinical intervention for panic disorder. The first study compared the phenomenological characteristics of panic attack memories (vividness, recollection, sensory detail, narrative coherence, emotional valence, emotional intensity); their level of centrality, the severity of traumatic symptoms, and the physical arousal experienced during memory recall with those of traumatic memories and memories of negative life events. The second study is a randomized controlled clinical trial that evaluated the effect of ImRS intervention on panic disorder and traumatic symptom severity, panic-related self-efficacy beliefs, memory characteristics, and physiological arousal levels. The first study explored the alignment of panic attack memories with established models of traumatic memory, whereas the second study appraised the therapeutic potential of ImRS for patients with panic disorder. The first study included a total of 152 participants (negative memory = 51, traumatic memory = 62, panic attack memory = 39). In a laboratory setting, participants were asked to write down a memory with content provided in the instructions (negative, traumatic, or panic attack), and skin conduction and pulse measurements were taken during the writing process. They then completed the Autobiographical Memory Characteristics Questionnaire, the Centrality of Event and the Impact of Event Scale related to their written memory. Statistical analyses were performed using SPSS (Statistical Package for Social Sciences) and R open-source statistical programs; reliability analyses, correlation analysis, one-way analysis of variance (ANOVA), and multivariate analysis of variance (MANOVA) were conducted. The findings of the first study points that panic attacks and traumatic memories are similar in terms of vividness, recollection, and field perspective recall, and that panic attacks cause traumatic symptoms at similar levels to traumatic events. On the other hand, it was found that the centrality scores of the event were significantly higher in the traumatic memory group compared to the panic attack memory group. The level of physiological arousal experienced while recalling the memory did not differ according to the type of memory. The second study included a total of 32 individuals meeting the DSM-5 diagnostic criteria for panic disorder. Participants were allocated to either the intervention (n = 16) or control (n = 16) group through stratified randomization, with gender serving as the stratification factor to ensure balance between the groups. The intervention group received six sessions of ImRS treatment. Measurements were collected from all participants at baseline, post-intervention, and at a one-month follow-up. The intervention protocol comprised psychoeducation regarding panic attacks, training in breathing and safe-place exercises, the establishment of a healthy adult imagery, and the implementation of ImRS. During the data collection phase, skin conductivity and pulse measurements were taken while participants wrote down their panic attack memories, followed by completion of the Autobiographical Memory Characteristics Questionnaire, the Centrality of Event, the Impact of Event Scale Event, DSM-5 Panic Disorder Scale, General Self-Efficacy Scale, and a panic self-efficacy question. Analysis of the findings included reliability analyses, mixed-design analysis of variance (Mixed ANOVA), mixed-design multivariate analysis of variance (Mixed MANOVA), and reliable change index calculation. The findings indicate that the ImRS intervention reduced the severity of panic disorder and trauma symptoms; decreased event centrality; and strengthened panic self-efficacy and the observer's perspective regarding the memory recall. However, the intervention had no significant effect on physiological arousal levels. The results of the first study provide evidence that panic disorder can be evaluated as a traumatic process using a transdiagnostic approach. The second study highlights that ImRS is a cost-effective treatment option, with faster recovery rates compared to other evidence-based treatment methods.
Benzer Tezler
- Panik bozukluk tanısı alan hastaların, nörobilişsel işlevler ve dürtüsellik açısından sağlıklı gönüllüler ile karşılaştırılması
Panic disorder: Neurocognitive functions and impulsivity
MUHSİN KORAY KILIÇ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2015
PsikiyatriMaltepe ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİGEN KARADAĞ
- Duygudurum ve anksiyete bozukluklarında panik agorafobik spektrumun ve erişkin ayrılma anksiyetesinin komorbiditesi ve etkileri
The comorbidity and effects of panic agoraphobic spectrum and adult separation anxiety in mood and anxiety disorders
MÜGE ALKAN
- Panik bozukluğunda alt tipler
Subtypes of panic disorder
ARZU SARP
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2009
PsikiyatriOndokuz Mayıs ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ CEZMİ ARIK
- Nokturnal ve solunumsal alt tip panik bozukluk hastalarında süperoksit dismutaz, glutatyon peroksidaz ve adenozin deaminaz düzeylerinin karşılaştırılması
Comparison of superoxide dismutase, glutathione peroxidase and adenosine deaminase activities between respiratory and nocturnal subtypes of patients with panic disorder
OSMAN ÖZDEMİR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2010
PsikiyatriYüzüncü Yıl ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. YAVUZ SELVİ
- Panik bozuklukta başlangıç ve klinik özellikler açısından cinsiyet farklılıkları
Gender-related differences in terms of the onset and clinical characteristics in panic disorder
MEHTAP DELİCE