Kerkük Türkçesi ile Karahanlı dönemi eserlerinin söz varlığı bakımından karşılaştırılması
Comparison of Kirkuk Turkish and Karakhanid periodworks in terms of vocabulary
- Tez No: 1003923
- Danışmanlar: PROF. DR. GALİP GÜNER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Söz varlığı incelemeleri, dildeki sözcüklerin belirli çerçevede ele alınmasını temel alan çalışmalardır. Bu yaklaşım, söz varlığı çalışmalarını dizin ve indekslerden ayıran belirleyici bir özelliktir; zira sözcükler yalnızca alfabetik sırayla sunulmakla kalmamakta, aynı zamanda yorumlama ve kullanım bağlamlarıyla birlikte değerlendirilmektedir. Çalışma kapsamında izlenen yol, Kerkük Türkçesi söz varlığının incelenmesi açısından önemli bir imkân sunmaktadır. Irak Türkmen Türkçesi, Doğu Oğuz grubunun güney kolunda yer alan bir ağız alanı olarak değerlendirilmekte; kendine özgü ses ve biçim bilgisi özelliklerinin yanı sıra Eski Türkçeden devam ettirdiği unsurları koruması bakımından dikkat çekici bir dil alanı oluşturmaktadır. Bu çalışmada, Karahanlı Türkçesini yansıtan Kutadgu Bilig, Dîvânü Lügâti't-Türk, Atebetü'l-Hakayık ve Satır-Arası Kur'an Tercümeleri esas alınmıştır. Bu eserler, XI. yüzyıl Türkçesinin söz varlığı ile ses ve biçim özelliklerini yansıtan başlıca kaynaklar niteliğindedir. Bu çalışmanın Giriş bölümünde, Karahanlılar ve Karahanlı Türkçesinin tarihsel konumu ele alınmış; döneme ait temel eserler hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca Irak coğrafyası, Irak Türkleri ve Kerkük Türkçesinin dil özelliklerine yer verilerek çalışmanın arka planı oluşturulmuştur. Araştırmanın uygulama aşamasında Karahanlı Dönemi eserleri ile Kerkük Türkçesi söz varlığı bakımından karşılaştırılmış, değerlendirme sürecinde sözcükler alfabetik sıraya göre ele alınarak her bir söz başı ayrı ayrı yorumlanmıştır. Bu karşılaştırma sonucunda iki dönem arasında ortak söz varlığı unsurları tespit edilmiştir. Çalışmanın Sonuç bölümünde ise elde edilen bulguların özet bilgilerine değinilmiş, dikkat çeken özelliklere ve ulaşılan değerlendirmelere yer verilmiştir.
Özet (Çeviri)
This study investigates the vocabulary of Kirkuk Turkish in comparison with significant works of the Karakhanid period. Vocabulary research involves not only listing words alphabetically but also examining their semantic and contextual features, distinguishing such studies from indexes or simple glossaries. Iraqi Turkoman Turkish, classified within the southern branch of Eastern Oghuz, preserves several features inherited from Old Turkic, making it a valuable area for historical linguistic comparison. The corpus of the research consists of Kutadgu Bilig, Dīwānü Lugāti't-Turk, Atebetü'l-Hakayık, and interlinear Qur'an translations, which collectively represent the linguistic structure and vocabulary of 11th-century Karakhanid Turkish. The Introduction provides an overview of the Karakhanids, the characteristics of Karakhanid Turkish, and information regarding the geography, people, and linguistic structure of Kirkuk Turkish. During the comparative analysis, vocabulary items shared between the two periods were examined alphabetically and evaluated according to their phonetic, morphological, and semantic features. The findings demonstrate that Kirkuk Turkish retains numerous lexical elements found in Karakhanid texts, indicating continuity between historical Turkic and modern Iraqi Turkoman speech. The Conclusion summarizes key results and discusses notable correspondences and linguistic continuities identified throughout the study.
Benzer Tezler
- Eski Türkçe ile Kerkük Türkmen Türkçesindeki ortak kelimelerin ses bilgisi ve anlam bilgisi açısından karşılaştırılması
The phonological and semantic comparison of common words in old Turkic and Kirkuk Turkmen Turkish
MUSTAFA SHAKIR MUSTAFA MUSTAFA
Doktora
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA TOKER
- Derleme Sözlüğü'nde Divanü Lügati`t-Türk'ten fiiller
Verbs of Divanü Lügati`t-Türk in Derleme Sözlüğü
GÜLENDAM KARACA
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Türk Dili ve EdebiyatıÇukurova ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. A. DENİZ ABİK
- Kerkük Türkçesi ile Orhun Türkçesinin sözvarlığı bakımından karşılaştırılması
Comparison of Kirkuk Turkish and Orhun Turkish in terms of vocabulary
NOOR İBRAHİM AHMED BAYATİ
Doktora
Türkçe
2023
DilbilimGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA ÖZKAN
- Muhammedoğlu Sabir'in Kerkük'ün Müntehab Horyatları adlı eserinden hareketle standart Türkiye Türkçesi ile Kerkük ağzı karşılaştırmalı ses ve şekil bilgisi
Based on the work of Muhammedoğlu Sabir's chosen poetry (hoyrat), the comparison of standard Turkey's Turkish and Kirkuk accent with comparative sounde and form information
ZAİNAB ADNAN RİDHA
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KAZIM KÖKTEKİN
- Arzu ile Kamber hikâyesinin Kerkük varyantı üzerine bir metindilbilim çalışması
A texttuallinguistic study on the Kirkuk variant of the tale of Arzu and Kamber
ISRAA MUDHAFAR SHABAN SHORBAH
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıOndokuz Mayıs ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET AYDIN