Çocuklukta“çıraklık”deneyimlerine eleştirel realist bir bakış: Çanakkale örneği
A critical realist perspective on childhood“apprenticeship”experiences: The case of Çanakkale
- Tez No: 1003996
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞEREF ULUOCAK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Sosyoloji, Education and Training, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çanakkale Mehmet Pehlivan Mesleki Eğitim Merkezi'nde (MESEM) 14–18 yaş aralığında çıraklık statüsünde okuyan/çalışan çocukların habitussal özelliklerindeki tipolojik benzerlikleri ve farklılıkları inceleyerek, eleştirel bir toplumsal analiz çerçevesinde çok düzeyli bir habitus tipolojisi geliştirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, mesleki eğitim sistemi içinde yer alan çocukların eğitime erişim imkânları, çalışma koşulları ve gündelik yaşam pratiklerinde deneyimledikleri eşitsizliklerin, bireysel tercihler ya da geçici uyum stratejilerinden ziyade, sınıfsal konumlanışlar, sermaye biçimlerine eşitsiz erişim, erken yaşta emek rejimi ve eğitim sisteminin eleme ve yönlendirme mekanizmaları aracılığıyla süreklilik kazanan yapısal süreçler tarafından üretildiğini ve yeniden üretildiğini görünür kılmayı hedeflemektedir. Bu doğrultuda araştırma, empirik, fiilî ve reel alan ayrımına dayanan eleştirel realist metodolojik yaklaşım çerçevesinde tasarlanmış, empirik düzeyde çırak öğrencilerin kişisel, ailevi, eğitsel ve mesleki deneyimlerine ilişkin söylemleri analiz edilmiş, fiilî düzeyde bu deneyimlerin tekrarlayan pratikler yoluyla belirli habitus örüntülerine ve tipolojik konumlanışlara dönüştüğü ortaya konulmuş, real düzeyde ise bu örüntüleri mümkün kılan üretici yapılar ve nedensel mekanizmalar çözümlenmiştir. Araştırma, MESEM'de öğrenim gören 40 çırak öğrenciyle gerçekleştirilen derinlemesine yarı yapılandırılmış görüşmelere dayanmaktadır ve elde edilen veriler MAXQDA programı kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, çırak öğrencilerin söylem ve deneyimlerinin bir yandan mevcut toplumsal konumları yeniden üreten zorunluluk, uyum ve kabulleniş temelli eğilimler etrafında şekillendiğini, diğer yandan ise sınırlı fakat anlamlı kırılma, yön değiştirme ve farklılaşma dinamikleri barındırdığını göstermektedir. Bu iki temel habitus örüntüsü doğrultusunda geliştirilen tipolojik model, beş farklı çırak öğrenci tipinin ortaya çıktığını ve bu tiplerin sosyal, kültürel ve eğitsel sermayeye erişim düzeyleriyle yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, çırak öğrencilerin deneyimlerini bireysel başarı ya da başarısızlık anlatıları üzerinden değil, eşitsizlikleri taşıyan ve süreklileştiren toplumsal yapıların içinde şekillenen ilişkisel süreçler olarak ele almakta, mesleki eğitim sisteminin çocuk emeğiyle kurduğu ilişkinin sürekli eşitsizlikler üreten bir mekanizma olarak işleyebildiğini göstermektedir. Bu yönüyle araştırma, çocukluk sosyolojisi, eğitim sosyolojisi ve emek çalışmaları literatürüne kuramsal ve ampirik katkı sunmayı, aynı zamanda mesleki eğitim politikalarına eleştirel bir perspektif kazandırarak, çırak öğrencilerin yaşamlarındaki risk alanlarını azaltmaya yönelik daha eşitlikçi pedagojik ve sosyal politika müdahalelerinin tartışılmasına zemin hazırlamayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to develop a multi-level habitus typology within a critical social analysis framework by examining the typological similarities and differences in the habitus characteristics of children aged 14–18 who are enrolled and working as apprentices at the Çanakkale Mehmet Pehlivan Vocational Education Center (VEC). It seeks to render visible the structural processes through which inequalities experienced by children within the vocational education system—regarding access to education, working conditions, and everyday life practices—are produced and reproduced not through individual choices or temporary adaptation strategies, but through class-based positionings, unequal access to forms of capital, early-age labor regimes, and the selection and tracking mechanisms embedded in the education system. The research is designed within a critical realist methodological framework grounded in the distinction between the empirical, actual, and real domains; at the empirical level, apprentice students' discourses concerning their personal, familial, educational, and occupational experiences are analyzed; at the actual level, these experiences are examined in terms of how they are transformed into recurring practices and specific habitus patterns that generate typological positionings; and at the real level, the generative structures and causal mechanisms that enable and sustain these patterns are identified and interpreted. The study is based on in-depth semi-structured interviews conducted with 40 apprentice students enrolled at the VEC, and the data are analyzed using the MAXQDA qualitative analysis software. The findings indicate that the discourses and experiences of apprentice students are shaped, on the one hand, by tendencies of necessity, compliance, and acceptance that reproduce existing social positions, and, on the other hand, by limited yet meaningful dynamics of rupture, redirection, and differentiation. On the basis of these two core habitus patterns, the typological model developed in the study identifies five distinct types of apprentice students, closely associated with differential access to social, cultural, and educational capital. By conceptualizing apprentice students' experiences not as narratives of individual success or failure but as relational processes formed within social structures that carry and perpetuate inequality, the study demonstrates how the vocational education system's relationship with child labor can operate as a mechanism producing persistent inequalities, thereby contributing theoretically and empirically to the literatures on the sociology of childhood, sociology of education, and labor studies, while also offering a critical perspective on vocational education policies and laying the groundwork for more equitable pedagogical and social policy interventions aimed at reducing accumulated risk in the lives of apprentice students.
Benzer Tezler
- Bellek ve otobiyografik belleğin mekan pratiği üzerindeki etkisi
Memory and the effect of autobiographical memory on the practice of space
ESMA NUR ÖZDEMİR
- Tokat ili mesleki eğitim merkezlerinde öğrenim gören çıraklık öğrencilerinde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu sıklığı
Prevalence of attention deficit and hyperactivity disorder in the apprenticeship students who are educating in the vocational training centers in Tokat province
ÖZKAN YAŞAYANCAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2015
Halk SağlığıGaziosmanpaşa ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. RIZA ÇITIL
YRD. DOÇ. DR. HASAN BOZKURT
- 14-18 yaşları arasındaki suçlu ve suçsuz ergenlerde“adaletsizlik”yargısının değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
CANAN ÖZSÖZ
- Çağdaş Türk romanında Bildungsroman
The Bildungsroman in contemporary Turkish novels
YAREN KURALAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıOrdu ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MESUT TEKŞAN
- Safranbolu ilçesi doğum gelenekleri ve çocukluk çağı uygulamaları
Birth traditions and childhood practices in Safranbolu district
YASEMİN GÜMÜŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Halk Bilimi (Folklor)Karabük ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZHYLDYZ ISMAILOVA