Empatik tasarım yaklaşımında bilişsel nörobilim araçlarının rolü: Nörotasarım kavramı çerçevesinde bir vaka çalışması
The role of cognitive neuroscience tools in the empathetic design approach: A case study within the framework of the neurodesign concept
- Tez No: 1004009
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ERTAN TOY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İletişim Bilimleri, Güzel Sanatlar, Communication Sciences, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Nörotasarım, Empatik Tasarım, Görsel İletişim Tasarımı, Organ Bağışı, Sosyal Sorumluluk Tasarımı, Türk grafik sanatı, Neurodesign, Empathic Design, Visual Communication Design, Organ Donation, Social Responsibility Design, Turkish graphic art
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sanat ve Tasarım Sanat Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tasarım araştırmalarında, nörobilim temelli ölçüm araçlarının kullanımı, yaratıcı süreçleri yalnızca betimlemekle kalmayıp aynı zamanda ölçülebilir değişkenler üzerinden tartışılabilmeye imkân verdiği için her geçen gün önem kazanmaktadır. Bir tasarımın oluşum sürecine ilişkin önceki çalışmalar çoğunlukla tasarım uygulayıcısının eğitim düzeyine, yorumuna ve kreatif yönüne dayanırken, bilişsel nörobilim teknolojilerindeki ilerlemeler, tasarımcıların problem çözme ve fikir üretme sırasında devreye giren bilişsel mekanizmaları daha somut biçimde incelemeyi mümkün kılmaktadır. Özellikle son on yılda bu alandaki gelişmeler, tasarımda problem çözme yaklaşımının kanıta dayalı bir yöntemsel çerçeveye doğru ilerlemesini desteklemiştir. Bu araştırma kapsamında, tasarım uygulama süreçlerinde geleneksel yöntemler yerine daha bilimsel sonuçlarla oluşturulan tasarım kurallarını aktif olarak kullanmanın önemi ortaya konmuştur. Tasarımı bir bilgilendirme ve empati kurarak bilinçlendirme aracı olarak toplumsal faydaya yönelik kullanan bu çalışma, toplum içerisinde büyük önem arz eden ancak bireyler tarafından çok da farkında olunmayan organ bağışı konusu ele alınmıştır. Araştırma, göz izleme (eye tracking) ve galvanik deri tepkisi (galvanic skin response) tekniklerinin yanı sıra anket, derinlemesine görüşme gibi daha geleneksel yöntemlerle bütünleştirilerek karma yöntem ile yürütülmüştür. Araştırma kapsamında günümüz teknoloji çağıyla birlikte ortaya çıkan alımlama hızındaki değişimlerden ötürü örneklem 18-24 yaş arası üniversite öğrencileri olarak belirlenmiştir. Araştırmanın deneyleri Üsküdar Üniversitesi Nöropazarlama Laboratuvarında, Üsküdar Üniversitesi'nden gönüllü katılımcılarla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına bakıldığında, bilimsel yaklaşımların görsel iletişim tasarım alanında olumlu değişiklikler yaratabileceğini göstermiştir. Bu bilimsel yaklaşım sayesinde, tasarım uygulayıcıları özellikle toplumu bilinçlendirmeye yönelik hazırladıkları çalışmalarda, hangi başmakları izleyeceklerine ve güncel olarak hangi tasarım kriterlerini göz önünde bulundurmaları gerektiğine yönelik bir yol haritası sunulmuştur. Bu bağlamda, hazırlanan çalışma hem Türkiye literatüründe hem de uluslararası literatürde özgün bir örnek olma niteliği taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
In design research, the use of neuroscience-based measurement tools is gaining importance every day, as it allows creative processes to be discussed not only by describing them but also through measurable variables. While previous studies on the design process mostly relied on the education level, interpretation, and creative aspect of the design practitioner, advances in cognitive neuroscience technologies make it possible to examine the cognitive mechanisms involved in problem-solving and idea generation more concretely. Especially in the last decade, developments in this field have supported the advancement of the problem-solving approach in design towards an evidence-based methodological framework. This research highlights the importance of actively using design rules based on more scientific results instead of traditional methods in design implementation processes. This study, which uses design as a tool for informing and raising awareness through empathy for social benefit, addresses the issue of organ donation, which is of great importance in society but not widely known by individuals. The research was conducted using a mixed-methods approach, integrating eye-tracking and galvanic skin response techniques with more traditional methods such as surveys and in-depth interviews. Due to the changes in the speed of reception that have emerged with today's technological age, the sample was determined to be students age 18-24. The research experiments were conducted at the Neuromarketing Laboratory of Üsküdar University with volunteer participants from Üsküdar University. The results of the research show that scientific approaches can create positive changes in the field of visual communication design. Thanks to this scientific approach, a roadmap has been provided for design practitioners, particularly in their awareness-raising efforts, showing them which steps to follow and which current design criteria to consider. In this context, the prepared study is a unique example both in Turkish and international literature.
Benzer Tezler
- Implıcıt dımensıons of empathy ın the perceptıon and creatıon of archıtectural space
Mimarı mekanın algılanması ve yaratılmasında empatinin örtük boyutları
ELİF AKTAŞ YANAŞ
Doktora
İngilizce
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LEMAN FİGEN GÜL
- Dialogue for all: Crafting inclusive and humanized voice assistants for diverse populations through an interdisciplinary approach
Herkes için diyalog: Farklı topluluklar için kapsayıcı ve insani sesli asistanlar oluşturmak üzerine disiplinler arası bir yaklaşım
YELİZ YÜCEL
Doktora
İngilizce
2023
İletişim BilimleriGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEREM RIZVANOĞLU
- Design research for an intimate experience: A study on menstrual products and practices
Mahrem Bir Deneyim için Tasarım Araştırması: Menstrüel Ürünler ve Pratikler Üzerine Bir Çalışma
PELİN EFİLTİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
Endüstri Ürünleri Tasarımıİstanbul Teknik ÜniversitesiEndüstri Ürünleri Tasarımı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞEBNEM TİMUR ÖĞÜT
- Mekansal belleğin ortaöğretim binaları bağlamında irdelenmesi
Analysis of spatial memory in the context of secondary schools
ZEYNEP TARÇIN TURGAY
- Tasarım odaklı düşünme yönteminin benlik saygısı ve yaratıcılık ile bilişsel ve duygusal bağlamda ilişkilendirilmesi: Bir etkinlik çalışması
The relationship of design thinking method in self-esteem and creativity within cognitive and emotional context: An activity study
EMRE ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimTobb Ekonomi ve Teknoloji ÜniversitesiTasarım Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ARDA BÜLBEN YAZICI