Kudüs'te tapu uygulamaları ekseninde demografi ve mülkiyet: Babul Hıtta ve Babul Halil mahalleleri
Demography and property in the context of title deed practices in Jerusalem: The neighborhoods of Bab al-Hitta and Bab al-Khalil
- Tez No: 1004039
- Danışmanlar: PROF. DR. ZEKERİYYA KURŞUN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Mülkiyet, Tapu, Demografi, Osmanlı, Kudüs, Mahalle, Tarih, Property, Land Registry, Demography, Ottoman, Jerusalem, Neighborhood, History
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tarih Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, 19. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Kudüs'ünde modern tapu sisteminin uygulanışını ve süreci şekillendiren kurumsal, hukukî ve toplumsal dinamikleri analiz etmektedir. Çalışmanın temel argümanı, mülkiyet ilişkilerindeki değişimin ne yalnızca merkezî reformların bir yansıması ne de toplumsal taleplerin tek yönlü sonucu olduğudur. Bu değişim, devletin düzenleyici girişimleri, geleneksel hukukî uygulamalar ve Kudüs'ün sosyo-ekonomik dokusunun etkileşimiyle şekillenen müzakereci ve karma bir süreç olarak ortaya çıkmıştır. Sıralı keşfedici karma yöntemle tasarlanan araştırmada nitel (hukuk metinleri) ve nicel (Kudüs'e ait 45 zabıt kayıt defteri ve 65 nüfus defteri) veriler bir arada değerlendirilmiştir. Tezin bulguları, tapu uygulamalarının mekânsal ve sosyal bağlama göre farklılaştığını göstermiştir. Sur içindeki Babul Hıtta Mahallesi, dinî yoğunluğu ve geleneksel meslek yapısıyla istikrarlı bir görünüm sergilerken; sur dışındaki Babul Halil Mahallesi, kozmopolit nüfusu, ticarî çeşitliliği ve hızlı mülkiyet devriyle dinamik bir karaktere sahiptir. Bu ayrım mahallelerdeki mülkiyet statülerine ve mekânsal kurguya yansımıştır. Farklılıklarına rağmen modern tapu sisteminin dönüştürücü ve birleştirici etkisi iki mahallede de kendini hissettirmiştir. Devletin merkezî kayıt sistemine dahil olan mahalle sakinleri, mülkiyet üzerindeki tasarruf haklarını kullanmaya devam etmiştir. Rehin, beyʿ bi'l-vefâ ve deyn gibi geleneksel finansman araçları modern tapu sisteminin sağladığı standart formlar, kayıt zorunlulukları ve merkezî denetim sayesinde artık daha resmî bir çerçevede kullanır hale gelmiştir. Bu sayede, yerel uygulamaların sürekliliği korunurken, modern tapu düzeninin getirdiği şeffaflık ve kayıt ilkeleri mahalle düzeyine taşınmıştır. Tez, Osmanlı şehir ve hukuk tarihi çalışmalarına üç temel katkı sunmaktadır. Öncelikle, mikro-tarih perspektifiyle farklı arşiv kaynaklarını bir araya getirerek toplumsal yaşam, kentsel doku ve kurumsal yapıları birbiriyle bağlantılı şekilde tanımlamaktadır. İkinci olarak, modernleşme sürecini merkez ile taşra arasındaki basit bir gerilim olarak değil, yerel pratiklerle merkezi politikaların kaynaşmasından doğan bir sentez olarak yorumlamaktadır. Nihayetinde ise, mülkiyet ilişkileri, mekân algısı ve toplumsal aidiyet gibi konuları disiplinler arası bir çerçevede ele alarak diğer araştırmacılar için uygulanabilir bir analitik yöntem önermektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis analyzes the implementation of the modern land registry system in Ottoman Jerusalem during the second half of the nineteenth century, as well as the institutional, legal, and social dynamics that shaped this process. The study's central argument is that the transformation of property relations was neither solely a reflection of central reforms nor a one-directional outcome of societal demands. Rather, this transformation emerged as a deliberative and“hybrid”process shaped by the interaction of state regulatory initiatives, traditional legal practices, and Jerusalem's distinctive socio-economic fabric. This sequential, exploratory, mixed-method study evaluates both qualitative data (legal texts) and quantitative data (45 Jerusalem court records and 65 population registers). The findings demonstrate that land registry practices varied according to spatial and social context. While the Bab al-Hitta neighborhood within the city walls exhibited a relatively stable profile characterized by high religious concentration and a traditional occupational structure, the Bab al- Halil neighborhood outside the walls displayed a more dynamic character marked by its cosmopolitan population, commercial diversity, and rapid property turnover. These differences were reflected in the property status and spatial organization of the two neighborhoods. Despite their contrasting characteristics, the transformative and unifying impact of the modern land registry system was felt in both areas. Neighborhood residents, incorporated into the state's central registration system, continued to exercise their rights to manage and dispose of property. They also began to utilize traditional financial instruments such as rehin, beyʿ bi'l-vefâ, and dayn within a more formalized framework, facilitated by standardized forms, registration requirements, and centralized oversight. In this way, local practices were preserved while the principles of transparency and documentation introduced by the modern land registry system were extended to the neighborhood level. The thesis makes three fundamental contributions to the study of Ottoman urban and legal history. First, it combines diverse archival sources with a microhistorical perspective, enabling an integrated understanding of social life, urban structure, and institutional change. Second, it interprets the modernization process not as a simple tension between center and periphery but as a“hybrid”synthesis emerging from the interaction between local practices and central policies. Finally, it proposes an analytical framework that can be applied by other researchers studying issues such as property relations, spatial perception, and social belonging within an interdisciplinary context.
Benzer Tezler
- Kudüs'te Osmanlı idaresi (1808-1874)
Ottoman administration in Jerusalem (1808-1874)
ISSA BARAIJIA
Doktora
Türkçe
2021
TarihAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NECDET HAYTA
- Kudüs'te Osmanlı Dönemi (1516-1917) su yapıları: Çeşme, sebil, şadırvan ve hamam mimarisi
Ottoman Period in Jerusalem (1516-1917) water structures: Fountain, sebil, şhadırvan and hammam architecture
EMİNE KIZILASLAN
- Kudüs'te Hristiyan kutsallığının inşası ve dönüşümü: Roma ve Erken İslâm dönemi (325-715)
The construction and transformation of sanctity in Jerusalem: The Roman and Early Islamic period
TUĞBA TÜRKOĞLU
- Kudüs'te siyasi iktidar ve paylaşılamayan dini mekânlar: Harem-i Şerif, Ağlama Duvarı ve Kamame Kilisesi (1871-1948)
Political power and contested religious sites in jerusalem: Harem-i Sharif, Wailing Wall and Church of Holy Sepulchre (1871-1948)
YUNUS EMRE AKYOL
- Kudüs'te ayrımcılığın kentsel yüzü: İsrail yerleşim politikaları, demografik değişim ve hak ihlalleri
The urban dimension of discrimination in Jerusalem: Israeli settlement policies, demographic reconfiguration, and violation of rights
KÜBRA ALEMDAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Siyasal BilimlerYıldız Teknik ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE ESRA DANACIOĞLU TAMUR