Kudüs'te siyasi iktidar ve paylaşılamayan dini mekânlar: Harem-i Şerif, Ağlama Duvarı ve Kamame Kilisesi (1871-1948)
Political power and contested religious sites in jerusalem: Harem-i Sharif, Wailing Wall and Church of Holy Sepulchre (1871-1948)
- Tez No: 971591
- Danışmanlar: PROF. DR. YASEMİN AVCI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Filistin-Kudüs, Kudüs Sancağı, Palestine-Jerusalem, Jerusalem Sanjak
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Pamukkale Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 1871–1948 yılları arasında Kudüs'te egemen olan iki farklı siyasal düzenin (Osmanlı ve İngiliz Mandası yönetimlerinin) Harem-i Şerif, Ağlama Duvarı ve Kamame Kilisesi gibi üç temel kutsal mekân üzerindeki yönetsel, dini ve siyasal politikalarını karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelemektedir. Araştırma, dini kamusal alanlar bağlamında devlet-toplum ilişkilerinin nasıl kurulduğunu, imparatorlukların bu mekânlar üzerinden hangi normatif politikaları geliştirdiğini ve mekân-toplum etkileşiminin nasıl dönüştüğünü analiz etmektedir. Çalışmanın temelini, Osmanlı ve İngiliz devletlerine ait ulusal ve yerel arşivlerden elde edilen birincil belgeler oluşturmaktadır. Mekânların tarihsel-simgesel anlamları yalnızca dini geleneklerle sınırlı kalmayıp, modern dönemlerde ulusal kimlik inşaları, emperyal müdahaleler ve kolonyal yönetim pratikleriyle iç içe geçmiştir. Harem-i Şerif, İslam peygamberinin İsra ve Mirac hadiseleriyle ilişkilendirilmesi dolayısıyla Osmanlı döneminde hilafetin meşruiyetini pekiştiren bir unsur olarak konumlanmış, İngiliz yönetimi sırasında ise Filistinli Arapların ulusal söylemlerinde merkezi bir direniş sembolüne dönüşmüştür. Ağlama Duvarı, 19. yüzyıl sonlarından itibaren Yahudi ulusal hafızasında yeniden inşa edilerek, Siyonist ideolojinin mekânsal temsiline dönüştürülerek dini hüviyetin ötesinde ideolojik bir temsil alanı kazanmıştır. Kamame Kilisesi ise, mezhepler arası rekabetin merkezi olarak Osmanlı iktidarının 1852 tarihli fermanıyla düzenlediği statükoya rağmen, İngiliz yönetimi altında artan uluslararası baskılarla istikrarını yitirmiştir. Böylece her üç kutsal mekân da yalnızca ibadetle sınırlı dini yapılar olmanın ötesinde erken modern dönemde kimlik mücadelelerinin, uluslararası diplomasinin ve kolonyal tahakkümün sembol mekânları olarak belirginleşmiştir. Bu bağlamda çalışma, kutsal alanların tarihsel süreçte nasıl araçsallaştırıldığını ve iki farklı imparatorluk bağlamında nasıl yeniden tanımlandığını ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study undertakes a comparative analysis of the administrative, religious, and political policies implemented by two distinct political regimes that held sovereignty over Jerusalem between 1871 and 1948 (the Ottoman Empire and the British Mandate) focusing on three central sacred sites: al-Ḥaram al-Sharif, the Wailing Wall, and the Kamame Church. The research explores how state-society relations were structured through religious public spaces, what normative policies imperial authorities developed in relation to these sites, and how spatial-societal interactions were transformed over time. The study is primarily based on a wide range of primary sources drawn from both national and local Ottoman and British archives. The historical and symbolic meanings of these sacred spaces extended far beyond their religious traditions and became deeply entangled with processes of national identity formation, imperial interventions, and colonial administrative practices in the modern period. Al-Ḥaram al-Sharīf, associated with the Prophet Muḥammad's Isrāʾ and Miʿrāj narratives, served during the Ottoman era as a key site legitimizing the caliphate's authority. Under British rule, however, it emerged as a powerful symbol of Palestinian Arab nationalist resistance. The Western Wall, increasingly reconstructed within Jewish national memory from the late nineteenth century onward, was transformed into a spatial emblem of Zionist ideology—transcending its religious function to become a site of ideological significance. The Church of al-Kamāmeh, despite being regulated under the Ottoman-imposed Status Quo of 1852 due to intra-Christian sectarian rivalry, became increasingly destabilized under the British Mandate as international pressures intensified. Each of these sacred sites, therefore, came to embody far more than their roles as loci of worship: they were redefined in the early modern period as symbolic arenas of identity contestation, international diplomacy, and colonial domination. Within this framework, the study reveals how sacred spaces were instrumentalized across distinct imperial contexts and examines the ways in which their meanings were reconfigured and contested over time.
Benzer Tezler
- Kudüs'te kamusal mekânlar ve yönetim: Yafa kapısı, millet bahçesi ve Şam kapısı (1871-1948)
Public spaces and governance in Jerusalem: Jaffa gate, public garden and Damascus gate (1871-1948)
MİHRİBAN UÇAR
- Hittîn Savaşı ve Kudüs'te Haçlı Krallığı'nın sonu
The Battle of Hattin and the End of the Crusader Kingdom in Jerusalem
SÜMEYRA GÜLEL
- Kudüs'te Osmanlı idaresi (1808-1874)
Ottoman administration in Jerusalem (1808-1874)
ISSA BARAIJIA
Doktora
Türkçe
2021
TarihAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NECDET HAYTA
- Uleymî'nin Kudüs Tarihi: Memlükler Döneminde Kudüs'te alimler ve eğitim kurumları
Al-ʿUlaymī's History of Jerusalem: Scholars and educational institutions in Mamluk Jerusalem
MUHAMMET ENES MİDİLLİ
Doktora
Türkçe
2022
TarihMarmara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HARUN YILMAZ
- 19.yüzyılda Kudüs'te Osmanlı imar faaliyetleri
Ottoman reconstruction activities in Jerusalem in the 19thcentury
AZİZE GELİR ÇELEBİ
Doktora
Türkçe
2023
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURAN PILEHVARIAN