Samsun ilinde lise öğrencilerinde beslenme okuryazarlık düzeyleri ile sürdürülebilir ve sağlıklı yeme davranışı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between nutrition literacy levels and sustainable and healthy eating behaviors among high school students in Samsun province
- Tez No: 1004123
- Danışmanlar: PROF. DR. HAYDAR ÖZPINAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Adölesan, Beslenme Okuryazarlığı, Beslenme Tutumu, Beslenme Alışkanlıkları, Sürdürülebilir Beslenme, Adolescent, Nutrition Literacy, Nutritional Attitude, Dietary Habits, Sustainable Nutrition
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Aydın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, lise dönemindeki adölesan bireylerin beslenme okuryazarlık düzeyleri ile beslenme tutumlarını değerlendirmek; her iki değişken arasındaki ilişkiyi ve bu süreçleri etkileyen demografik, antropometrik ve davranışsal faktörleri belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Adölesan dönemi, beslenme alışkanlıklarının kalıcı hale geldiği ve sağlıklı yaşam bilincinin temellerinin atıldığı kritik bir gelişim evresi olması nedeniyle çalışmanın temel odak noktasını oluşturmuştur. Kesitsel nitelikteki bu araştırma, Samsun ilinde öğrenim gören, yaşları 16-18 arasında değişen toplam 210 lise öğrencisi (93 kız, 117 erkek) ile gerçekleştirilmiştir. Verilerin toplanmasında katılımcıların sosyo-demografik özelliklerini ve beslenme alışkanlıklarını sorgulayan anket formunun yanı sıra“Beslenme Okuryazarlığı Ölçeği”ve“Beslenme Tutum Ölçeği”kullanılmıştır. Elde edilen veriler istatistiksel paket programı aracılığıyla analiz edilmiş; değişkenler arasındaki ilişkiler tanımlayıcı istatistikler, t-testi ve korelasyon analizleri ile incelenmiştir. Araştırma bulgularına göre, katılımcıların yaş ortalaması 16.90 ± 0,73 olarak saptanmıştır. Antropometrik değerlendirmeler sonucunda, erkek öğrencilerin Beden Kütle İndeksi (BKİ) ortalamasının (24.40 ± 3,55 kg/m²), kız öğrencilere (20.36 ± 2,84 kg/m²) göre istatistiksel açıdan anlamlı derecede yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0.001). Ayrıca, erkek öğrencilerin %45,3'ünün“fazla kilolu”kategorisinde yer aldığı ve bu oranın kız öğrencilere kıyasla anlamlı düzeyde yüksek olduğu saptanmıştır. Değişkenler arası ilişki incelendiğinde, Toplam Beslenme Okuryazarlığı ile Toplam Beslenme Tutumu arasında güçlü ve pozitif yönlü anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (p<0.001). Çalışmanın en dikkat çekici bulgularından biri, bilişsel ve davranışsal faktörlerin tutum üzerindeki farklı etkileridir.“Temel Besin Öğesi Bilgisi”gibi teorik-bilişsel faktörlerin beslenme okuryazarlığını anlamlı düzeyde artırmasına rağmen (p<0.001), beslenme tutumu üzerinde doğrudan anlamlı bir etkisinin olmadığı (p>0.05) gözlenmiştir. Buna karşın,“gıda etiketi okuma”ve“sürdürülebilirlik bilinci”gibi uygulamaya dayalı davranışsal faktörlerin hem beslenme tutumu hem de beslenme okuryazarlığı puanlarını eş zamanlı ve anlamlı şekilde yükselttiği belirlenmiştir (p<0.05). Sonuç olarak; adölesanlarda sadece beslenme bilgisine sahip olmanın sağlıklı bir tutum geliştirmek için yeterli olmadığı, bilginin davranışa ve eleştirel değerlendirmeye dönüşmesinin kritik öneme sahip olduğu saptanmıştır. Bu çalışma, lise öğrencilerinde beslenme okuryazarlığı–beslenme tutumu ilişkisini yalnızca bilişsel bilgiyle değil, etiket okuma ve sürdürülebilirlik gibi davranışsal göstergelerle birlikte ele alarak literatüre özgün bir katkı sunmaktadır. Bu doğrultuda, gençlere yönelik geliştirilecek beslenme eğitim programlarının salt bilgi aktarımından ziyade; sürdürülebilirlik farkındalığı, etiket okuma becerisi ve bilgiyi günlük tercihlerde kullanma yetisini geliştiren uygulamalı ve eleştirel yaklaşımlara odaklanması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study was conducted to evaluate the nutrition literacy levels and nutritional attitudes of adolescent high school students, to examine the relationship between these two variables, and to identify the demographic, anthropometric, and behavioral factors influencing these processes. Adolescence was chosen as the main focus of the study because it represents a critical developmental stage during which dietary habits become established and the foundations of healthy lifestyle awareness are formed. This cross-sectional study was carried out with a total of 210 high school students (93 females and 117 males) aged between 16 and 18 years, attending school in the province of Samsun. Data were collected using a questionnaire assessing participants' sociodemographic characteristics and dietary habits, as well as the“Nutrition Literacy Scale”and the“Nutrition Attitude Scale.”The data were analyzed using a statistical software package, and relationships between variables were examined through descriptive statistics, independent samples t-tests, and correlation analyses. According to the findings, the mean age of the participants was 16.90 ± 0.73 years. Anthropometric assessments revealed that the mean Body Mass Index (BMI) of male students (24.40 ± 3.55 kg/m²) was significantly higher than that of female students (20.36 ± 2.84 kg/m²) (p<0.001). In addition, 45.3% of male students were classified as“overweight,”and this proportion was significantly higher compared to females. When the relationship between variables was examined, a strong and positive significant association was found between total Nutrition Literacy and total Nutrition Attitude scores (p<0.001). One of the most remarkable findings of the study was the differing effects of cognitive and behavioral factors on attitude. While theoretical-cognitive factors such as“Basic Nutrient Knowledge”significantly increased nutrition literacy (p<0.001), they did not have a direct significant effect on nutritional attitude (p>0.05). In contrast, practice-based behavioral factors such as“reading food labels”and“sustainability awareness”were found to simultaneously and significantly increase both nutrition attitude and nutrition literacy scores (p<0.05). In conclusion, it was determined that having nutritional knowledge alone is not sufficient for adolescents to develop a healthy attitude toward nutrition, and that transforming this knowledge into behavior and critical evaluation is of crucial importance. This study makes an original contribution to the literature by examining the relationship between nutrition literacy and nutrition attitudes among high school students not only in terms of cognitive knowledge, but also by incorporating behavioral indicators such as food label reading and sustainability awareness. Accordingly, it is recommended that nutrition education programs designed for adolescents should focus not merely on knowledge transfer, but rather on practical and critical approaches that enhance sustainability awareness, label-reading skills, and the ability to apply nutritional information in daily food choices.
Benzer Tezler
- Lise öğrencilerinin yaşam memnuniyeti yeme bozukluğu ve sosyal medya bağımlılığı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between the life satisfaction eating disorder and social media addiction of high school students'
EMEL UYSAL ATABAY
Doktora
Türkçe
2020
Eğitim ve ÖğretimOndokuz Mayıs ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERCÜMEND ERSANLI
- Finansal sosyalizasyon sürecinin sağlıklı finansal davranış üzerindeki rolü: Samsun ilinde bir uygulama
The role of financial socialisation process on healthy financial behaviour: An application in Samsun province
GALİP KÖSE
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
EkonomiOndokuz Mayıs Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DURMUŞ YILDIRIM
DOÇ. DR. MESUT DOĞAN
- Lise öğrencilerinde algılanan sosyal destek düzeyi ile problem çözme becerileri arasındaki ilişki
The relation between social support and problem solving skills of high school students
BÜLENT BUDAK
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Eğitim ve ÖğretimOndokuz Mayıs ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. YAŞAR BARUT
- Spor yapan ve yapmayan lise öğrencilerinde kaygı ve saldırganlık arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigating the relationship between anxiety and aggression among high school students who do and do not participate in sports
MUHAMMED ZAHİD KÖTÜLÜKETMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
SporAmasya ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İSKENDER GÜLER
- Lise öğrencilerinde problemli internet kullanımının aile yaşam doyumu ve öz düzenleyici özelliklere etkisi
The impact of problematic internet use among high school students on family life satisfaction and self-regulatory characteristics
ATAKAN PEHLİVAN
Doktora
Türkçe
2024
Sosyal Hizmetİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiSosyal Hizmetler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET GEDİK