Van ili 1. Basamak Aile Sağlığı Merkezleri'ne başvuran 4-12 ay yaş aralığında bebekleri olan ebeveynlerin bebeklerine demir profilaksisi kullanımındaki uyumsuzluğun değerlendirilmesi
Evaluation of non-compliance in iron prophylaxis use by parents of babies aged 4-12 months who applied to Primary Family Health Centers in Van province
- Tez No: 1004271
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ADEM YAĞAN
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Demir eksikliği anemisi, bebek, ebeveyn, demir profilaksisi, uyum, Iron deficiency anemia, infant, parent, iron prophylaxis, compliance
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Giriş ve Amaç: Demir eksikliği ve anemisi (DEA), dünya genelinde en yaygın mikro besin eksikliğidir ve özellikle 6–24 ay arası çocuklarda nörogelişimsel bozukluklara yol açabilmektedir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen program kapsamında bebeklere ücretsiz demir profilaksisi sağlanmaktadır ancak ebeveynlerin bilgi, tutum ve uyum sorunları profilaksinin etkinliğini azaltmaktadır. Bu çalışma(çalışmamız), Van ili 1. Basamak Aile Sağlığı Merkezleri'ne başvuran ebeveynlerin demir profilaksisi hakkındaki bilgi, farkındalık, tutum ve uyum durumlarını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki araştırma, 05.02.2025–05.04.2025 tarihleri arasında yürütülmüştür. Çalışmaya 4–12 ay arası bebeği olan 195 ebeveyn katılmıştır. Literatürden yararlanılarak hazırlanan 16 soruluk anket formu yüz yüze uygulanmış, veriler SPSS 27 programında tanımlayıcı istatistikler, Ki-Kare ve Fisher's Exact testleri ile analiz edilmiştir. Anlamlılık düzeyi %5 (p<0.05) olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların %82.56'sı doktor önerisi almış, %74.87'u bebeklerine demir ilacı kullanmıştır. Demir profilaksisini bırakma veya hiç başlamama nedenleri arasında en sık olarak ilaçlara bağlı yan etkiler (%31.9) ve“ilaç kullanmak istememe”(%24.6) öne çıkmıştır. Katılımcıların %53.42'si yan etki deneyimlediğini belirtmiştir; en sık görülenler dışkı renginde değişiklik (%33.3) ve kabızlık (%28.3) olmuştur. Gelir seviyesini düşük olarak algılayan ebeveynlerin demir profilaksisi kullanım oranı anlamlı derecede düşüktür (p<0.05). Ayrıca, ilacın ASM'lerden ücretsiz temin edilebildiğini bilen ebeveynlerin kullanım oranı daha yüksek bulunmuştur (p<0.001). Benzer şekilde doktor tarafından demir profilaksisi önerilen annelerin bebeğe demir ilacı kullanımı anlamlı derecede yüksektir (p<0.001). Sonuç: Ebeveynlerin büyük bölümü çocuklarına demir profilaksisi uygulasa da önemli bir kısmı demir profilaksisine uyum göstermemektedir. Yan etkiler, çocuğuna herhangi bir ilaç vermek istememek, ekonomik durum ve bilgi eksikliği uyumsuzluğun başlıca nedenleridir. Bu nedenle, ebeveynlere yönelik bilgilendirme çalışmalarının artırılması, yan etki yönetimi konusunda destek sağlanması ve profilaksi sürecinin düzenli izlenmesi gereklidir. Bu yaklaşımlar, bebeklerde DEA'nın önlenmesinde önemli katkı sağlayacaktır.
Özet (Çeviri)
Introduction and purpose: Iron deficiency and anemia (IDA) is the most common micronutrient deficiency worldwide and can lead to neurodevelopmental disorders, particularly in children aged 6–24 months. In Turkey, free iron prophylaxis is provided to infants as part of a program run by the Ministry of Health; however, parental knowledge, attitude, and compliance issues reduce the effectiveness of iron prophylaxis. This(our) study was conducted to assess the knowledge, awareness, attitude, and compliance of parents presenting to Primary Care Family Health Centers in Van province regarding iron prophylaxis. Materials and Methods: This descriptive, cross-sectional study was conducted between February 5, 2025, and April 5, 2025. 195 parents of babies aged 4 to 12 months participated in the study. A 16-question survey, prepared using literature, was administered face-to-face. Data were analyzed using descriptive statistics, chi-square, and Fisher's exact tests in SPSS 27. A significance level of 5% (p<0.05) was accepted. Findings: 82.56% of participants received a doctor's recommendation, and 74.87% used iron supplements for their babies. The most common reasons for discontinuing or not starting iron prophylaxis were medication-related side effects (31.9%) and“not wanting to use medication”(24.6%). 53.42% of participants reported experiencing side effects; the most common were stool discoloration (33.3%) and constipation (28.3%). Parents who perceived their income as low had a significantly lower rate of iron prophylaxis use (p<0.05). Furthermore, parents who knew that the medication was available free of charge from family health centers (FHCs) had a higher rate of iron supplement use (p<0.001). Similarly, mothers who were recommended iron prophylaxis by their doctors were significantly more likely to use iron supplements for their babies (p<0.001). Conclusion: Although the majority of parents administer iron prophylaxis to their children, a significant portion are non-compliant. Side effects, reluctance to administer any medication to their child, financial difficulties, and lack of knowledge are the primary reasons for non-compliance. Therefore, increased parental information, support for side effect management, and regular monitoring of the prophylaxis process are essential. These approaches will significantly contribute to the prevention of IDA in infants.
Benzer Tezler
- Van ili aile sağlığı merkezlerinde ve toplum sağlığı merkezlerinde görev yapan sağlık çalışanlarının kanser tarama testleri hakkındaki bilgi düzeylerinin ve farkındalık durumlarının araştırılması
Research of cancer screening test knowledge levels and awareness of healthcare workers who work in family health centers and community health centers in Van province
MUSTAFA GÖNEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
Aile HekimliğiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DİLEK KUŞASLAN AVCI
- Aile sağlığı merkezlerinde sosyal hizmet uygulamalarına duyulan ihtiyaç: Van ili örneği
The need for social work practices in family health centers: Van province example
MELEK DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Sosyal HizmetYalova ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSA ŞAHİN
- Van ilinde çalışan sağlık çalışanlarının çocuk istismarına yönelik bilgi, tutum ve davranışları
Knowledge, attitude and behaviors of health workers working in van province about child abuse
ALAADDİN SARIYAR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
Aile HekimliğiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DİLEK KUŞASLAN AVCI
- Research on the frequency of antibiotic prescriptions in independent pharmacies in the Tuşba district of Van province
Van ili Tuşba ilçesinde serbest eczanelerde karşılanan antibiyotik reçete sıklığının araştırılması
MEHMET YAĞIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eczacılık ve FarmakolojiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiEczacılık Ana Bilim Dalı
DOÇ. GÜLHAN BORA
DR. ÖĞR. ÜYESİ SİNEMİS ÇETİN DAĞLI
- 3. basamak bir hastanede Aile Hekimliği Polikliniğine başvuran 65 yaş ve üzeri hastalarda erişkin aşılanma oranları ve bilgi düzeyi değerlendirmesi: Van ili örneği
Evaluation of adult vaccination rates and knowledge levels among individuals aged 65 years and older admitted to a family medicine outpatient clinic in a tertiary care hospital: The case of Van province
MUHAMMED TURAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ADEM YAĞAN