Yapay zekâ ürünlerinin eser niteliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the status of artificial intelligence products as works
- Tez No: 1004400
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLEN SİNEM TEK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bahçeşehir Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Özel Hukuk Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Teknolojik gelişmelerin ivme kazanmasıyla birlikte, 20. yüzyılın ikinci yarısında temelleri atılan yapay zekâ teknolojisi, makine öğrenmesi ve derin öğrenme modelleri sayesinde yaratıcı alanlara yerleşmiştir. Başlangıçta otonom özellikleri zayıf olan ve insan yönlendirmesine fazlasıyla muhtaç olan bu sistemler, günümüzde“üretken yapay zekâ”seviyesine ulaşarak, insan müdahalesine asgari düzeyde ihtiyaç duyan otonom yapılar haline gelmiştir. Yapay zekânın, yaratıcı süreçlerdeki rolünün pasif bir araçtan aktif bir üreticiye evrilmesi; meydana getirilen ürünlerin hukuki statüsü, eser niteliği ve eser sahipliği konularında, mevcut fikri hak düzenlemeleriyle örtüşmeyen yeni tartışmaları beraberinde getirmiştir. Bu çalışmanın temel amacı; yapay zekâ teknolojilerinin teknik altyapısı ve çalışma prensipleri ışığında, yapay zekâ kullanılarak ortaya çıkarılan ürünlerin“eser”sayılıp sayılamayacağını tespit etmektir. Araştırma kapsamında, öncelikle yapay zekânın tanımı ve kara kutu özelliği gösteren mimarisi incelenmiş; ardından eser kavramı, Türk hukuku, Avrupa Birliği ve Amerikan hukuku perspektifinden ele alınmıştır. Mevcut hukuk düzeninin“insan merkezli”yapısı ve yaratıcılığın gerçek kişiye hasredilmesi ilkesi gereği, yapay zekânın doğrudan eser sahibi olamayacağı tespiti yapılmıştır. Çalışmamızda, hukuki belirsizliğin giderilmesi adına yapay zekâ ürünleri;“yapay zekâ yardımıyla meydana getirilen ürünler”ve“üretken yapay zekâ ürünleri”olmak üzere ikili bir ayrıma tabi tutularak değerlendirilmiştir. Yapay zekânın araç olarak kullanıldığı durumlarda, kullanıcının yaratıcı kontrolü elinde tutarak ürüne“hususiyet”aktarabildiği ve bu ürünlerin eser niteliğini haiz olduğu sonucuna varılmıştır. Buna karşın, otonom kararlar alabilen üretken yapay zekâ programlarında; algoritmik sürecin öngörülemezliği ve nedensellik bağının kopması nedeniyle kullanıcının ürüne kendi hususiyetini yansıtamadığı, dolayısıyla bu ürünlerin mevcut hukuki çerçevede eser olarak korunamayacağı savunulmuştur. Devamında ise eser niteliğini haiz olmadığı tespit edilen üretken yapay zekâ ürünlerin korunmasına yönelik varsayımsal bazı hak sahipliği önerileri ile alternatif çözüm yolu olarak“sui generis”koruma önerileri üzerinden değerlendirme yapılmıştır.
Özet (Çeviri)
Established in the second half of the 20th century, artificial intelligence has today moved to creative fields, driven by the rapid evolution of machine learning and deep learning models. These systems, which initially had weak autonomous features and were heavily dependent on human guidance, have today reached the level of“generative artificial intelligence”, becoming autonomous structures that require minimal human intervention. The evolution of AI's role in creative processes from a passive tool to an active producer has brought about new debates regarding the legal status, copyrightability, and authorship of the generated products, which do not align with current intellectual property regulations. The main objective of this study is to determine whether products created using artificial intelligence can be considered“Works”in light of the technical infrastructure and working principles of AI technologies. Within the scope of the research, first, the definition of AI and its architecture exhibiting“black box”features were examined; then, the concept of“work”was discussed from the perspectives of Turkish Law, European Union, and American Law. Due to the“human-centric”structure of the current legal order and the principle that creativity is exclusive to natural persons, it has been determined that AI cannot directly be an author. In our study, in order to resolve legal uncertainty, AI products were evaluated by being subject to a twofold distinction:“AI-assisted Works”and“generative AI products”. In cases where AI is used as a tool, it was concluded that the user retains creative control, can transfer“originality”(hususiyet) to the product, and therefore these products possess the quality of a work. On the other hand, in generative AI systems capable of making autonomous decisions, it is argued that the user cannot reflect their own originality on the product due to the unpredictability of the algorithmic process and the severance of the causal link; thus, these products cannot be protected as works within the current legal framework. Subsequently, an assessment was conducted based on hypothetical proposals for rights ownership aimed at protecting generative artificial intelligence products that were determined not to possess the characteristics of a work, along with“sui generis”protection proposals as an alternative solution.
Benzer Tezler
- Yapay zekâ uygulamalarının fikir ve sanat eserleri hukuku anlamında eser kavramı kapsamında değerlendirilebilirliği ve bunların hukuki niteliği
The evaluability of artificial intelligence applications within the scope of the concept of work under intellectual property law and their legal nature
ERTUĞRUL KIYICI
- Yapay zekânın oluşturduğu müzik üzerindeki fikrî hak sahipliği
Authorship in artificial intelligence generated music
BAŞAK ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
HukukAnkara Sosyal Bilimler ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
DR. MERVE AYŞEGÜL KULULAR İBRAHİM
- Fikrî hak boyutuyla yapay zekâ
Artificial intelligence with copyright dimension
NESLİHAN KARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
HukukTobb Ekonomi ve Teknoloji ÜniversitesiHukuk Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇİĞDEM YATAĞAN ÖZKAN
- Türk hukukunda makine öğrenmesine dayalı yapay zekada verinin hukuka uygun şekilde kullanılması
Lawful use of data in machine learning-based artificial intelligence under the Turkish law
OSMAN GAZİ GÜÇLÜTÜRK
Doktora
Türkçe
2021
HukukGalatasaray ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FÜLÜRYA YUSUFOĞLU BİLGİN
- Telif hakkı kapsamında yapay zekâ ürünlerinin eser niteliği
The nature of the work of artificial intelligence products under copyright law
AYŞENUR MAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
HukukAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAYRİ BOZGEYİK