Geri Dön

Bilişsel ve Boş Zaman Etkinlik Ölçeğinin (CLAS) Türkçeyeuyarlanması, güvenilirlik ve geçerliliğinin 60 yaş ve üzeribireylerde değerlendirilmesi

Turkish adaptation of the Cognitive and Leisure Activities Scale (CLAS), evaluation of its reliability and validity in individuals aged 60 and over

PDF İndir

  1. Tez No: 1004520
  2. Yazar: GÖKNİL ÇAVUŞ KONAK
  3. Danışmanlar: PROF. DR. İSABEL RAİKA DURUSOY
  4. Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
  5. Konular: Halk Sağlığı, Public Health
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Ege Üniversitesi
  10. Enstitü: Tıp Fakültesi
  11. Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Giriş ve Amaç: Bilişsel olarak uyaran boş zaman aktivitelerinin demans ve bilişsel gerileme riskini azaltabileceğine dair kanıtlar artmaktadır. Bu tür aktivitelere yaşam boyu katılımı teşvik etmek birincil önleme stratejilerinin önemli bir bileşeni olarak kabul edilmektedir. Bilişsel bozulma riskinin ölçüm araçlarında ise karşılanmamış bir ihtiyaç bulunmakta olup Türkçe ve Türkiye'de bu riski ölçen bir aracın bulunmaması araştırmamızın gerekçesini oluşturmakta ve önemini ortaya koymaktadır. Araştırmanın kısa erimli amacı; 2021 yılında geliştirilen Cognitive & Leisure Activity Scale'i (CLAS) Türkçeye ve Türkiye'ye uyarlamak, ölçeğin geçerlilik ve güvenilirliğini çeşitli bilişsel düzeylerdeki 60 yaş ve üzeri bireylerde değerlendirmektir. Araştırmanın uzun erimli amacı; Bilişsel ve Boş Zaman Etkinlik Ölçeğinin (BBEÖ) Türkçe geçerlilik ve güvenilirliğini sağlayarak Türkiye'de risk değerlendirme ve prevalans araştırmalarında, klinik ve toplum sağlığı hizmetlerinde kullanılmasını sağlamaktır. Gereç ve Yöntem: Bu metodolojik çalışma İzmir Büyükşehir Belediyesi Sosyal Yaşam Kampüsü Huzurevinde Aralık 2024 – Mart 2025 tarihleri arasında yürütülmüştür. BBEÖ tek boyutlu, 16 adet 6'lı Likert tipi sorudan oluşan, her maddedeki aktivitenin yapılma sıklığına göre hiç ve her gün seçenekleri arasında 0-5 puan aralığında puanlanan ve toplam puan üzerinden bilişsel bozulma riskini tespit etmeye yönelik bir ölçüm aracıdır. Huzurevinde 09.12.2024 tarihindeki verilere göre 412 sakin konaklamaktadır. Örneklem seçimi yapılmamış olup pilot çalışmada yer alan 7 kişi ve ölçekteki etkinlikleri yapamayacak düzeyde immobil bireyler dışlanarak 374 sakine ulaşılması hedeflenmiş, gönüllü 288 (%77) bireye yüz yüze görüşme uygulanmıştır. Standardize Mini Mental Test (SMMT) ve uyarlanacak ölçek de dahil olmak üzere 58 soruluk bir veri toplama formu kullanılmıştır. Psikolinguistik ve psikometrik değerlendirmeler yapılmıştır. Ölçek 2 bağımsız kişi tarafından ileri ve farklı 2 bağımsız kişi geri çevrilmiş ve on uzman tarafından yapılan içerik ve yüzey geçerliliği değerlendirmelerinin ardından pilot çalışma yapılmış ve ölçeğin son hali oluşturulmuştur. Geçerlilik analizinde içerik (Davis metodu), yüzey, bilinen grup geçerliliği (ROC analizi) ve yakınsak geçerlilik yöntemleri; güvenilirlik analizlerinde ise iç tutarlılıkta Cronbach alfa ve iki yarı güvenilirliği, 33 kişiyle de 2 hafta sonra test – tekrar test yöntemi (Pearson korelasyon analizi) kullanılmıştır. Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Araştırmalar Etik Kurulu'ndan 19.09.2024 tarih ve 24-9.1T/49 no'lu karar ile onay alınmıştır. Çıkar çatışması yoktur, finansman veya destek alınmamıştır. XI Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 77,42 ± 7,35 olup; %43,4'ü kadındır ve %91'inin demans dışında kronik bir rahatsızlığı vardır. Katılımcıların %46,5'i ilkokul mezunudur ve medeni duruma bakıldığında %43,8'inin eşinin vefat ettiği görülmüştür. Bilişsel fonksiyonları normal olan bireyler araştırma grubunun %66,7'sini oluşturmaktadır. BBEÖ ölçeğinden alınan ortalama puan 23,26 ± 11,14'tür. Maddelerin ortalama puanları ise 0,28 ± 0,54 ile 4,35 ± 1,40 arasında değişmektedir. Güvenilirlik değerlendirmesi yapıldığında iç tutarlılık analizlerinde BBEÖ'nün Cronbach alfa değeri 0,753 bulunmuştur. Madde çıkarıldığında hesaplanan Cronbach alfa katsayıları ise 0,726 ile 0,752 aralığında değişkenlik göstermiştir. İki yarı güvenilirliğinde birinci yarının Cronbach alfa katsayısı 0,605 ve ikincinin 0,609 saptanmıştır. Test – tekrar test analizinde toplam BBEÖ puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı ve çok yüksek düzeyde pozitif bir ilişki saptanmıştır (r =0,850; p<0,001). Geçerliliğin değerlendirilmesinde, kapsam geçerliliğinde Davis metoduna göre on uzmandan Google anketler aracılığıyla değerlendirme alınmış ve %80'lik oranın altında kalan hiçbir madde olmamıştır. SMMT'ye göre normal ve bozulmuş olarak ayrılan grupların ROC analizinde eğri altında kalan alan (AUC) 0,819 olarak bulunmuştur (p<0,001). Demans tanı varlığına göre ayrılan grupların ROC analizinde ise AUC 0,875 olarak saptanmıştır (p<0,001). Aynı zamanda BBEÖ için Türk toplumuna uyarlamada en uygun kesme noktası %72 duyarlılık ve %75 özgüllükle 21 olarak saptanmıştır. Bilinen gruplar geçerliliğinde eğitim düzeyi, yaş, demans tanısına göre ayrılan gruplarda anlamlı fark saptanmıştır. Yakınsak geçerlilik analizinde SMMT puanı ve BBEÖ puanları arasında pozitif yönlü ve güçlü düzeyde anlamlı bir ilişki saptanmıştır (Spearman's rho = 0,590; p<0,001). Sonuç: Bilişsel ve Boş Zaman Etkinlik Ölçeğinin Türk dili ve kültürüne uyarlaması geçerli ve güvenilirdir. Bilişsel bozulma riskini belirleme amacıyla kullanılması, riski yüksek saptanan kişilere yapmadıkları bilişsel ve boş zaman etkinliklerinin önerilmesinde bir rehber görevi görüp farklı gruplarda değerlendirilmesi önerilmektedir.

Özet (Çeviri)

Introduction and Aim: There is growing evidence that cognitively stimulating leisure activities may reduce the risk of dementia and cognitive decline. Promoting lifelong engagement in such activities is recognized as an essential component of primary prevention strategies. However, there remains an unmet need for tools to assess cognitive impairment risk, and the absence of a validated instrument in Turkish and within the Turkish population constitutes both the rationale and the significance of this study. The short-term aim of the research is to adapt the Cognitive & Leisure Activity Scale (CLAS), developed in 2021, into Turkish and evaluate its validity and reliability among individuals aged 60 years and older with varying cognitive levels. The long-term aim is to establish the Turkish version of the Cognitive and Leisure Activities Scale (BBEÖ) as a valid and reliable tool for use in risk assessment, prevalence studies, and clinical and public health services in Türkiye. Materials and Methods: This methodological study was conducted in the İzmir Metropolitan Municipality Social Life Campus Nursing Home between December 2024 and March 2025. The Cognitive and Leisure Activities Scale is a unidimensional instrument consisting of 16 six-point Likert-type items, each scored between 0 (never) and 5 (every day) according to the frequency of engagement in each activity. The total score reflects the risk of cognitive impairment. As of December 9, 2024, the nursing home hosted 412 residents. No sampling was applied; excluding seven participants from the pilot study and residents who were immobilized and unable to perform the listed activities, 374 residents were approached, and face-to-face interviews were completed with 288 volunteers (77%). Data were collected through a 58-item questionnaire, including the standardized Mini-Mental State Examination (MMSE) and the Turkish version of the adapted scale. Psycholinguistic and psychometric evaluations were performed. The scale was forward-translated by two independent translators and backtranslated by another two independent translators, followed by expert review by ten specialists who assessed content and face validity. After pilot testing, the final version was developed. For validity, content validity (Davis method), face validity, knowngroups validity, and convergent validity were analysed. For reliability, internal consistency was assessed using Cronbach's alpha and split-half reliability, and test– retest reliability was evaluated after 2 weeks in a subgroup of 33 participants using Pearson's correlation analysis. Ethical approval was obtained from the Ethics Committee of Ege University Faculty of Medicine (decision dated 19 September 2024; XIII approval number 24-9.1T/49). There were no conflicts of interest, and the study received no external funding or support. Results: The mean age of participants was 77.42 ± 7.35 years; 43.4% were female, and 91% had at least one chronic disease other than dementia. Nearly half (46.5%) had completed primary school, and 43.8% were widowed. Individuals with normal cognitive function constituted 66.7% of the study population. The mean total score of the BBEÖ was 23.26 ± 11.14, with item means ranging from 0.28 ± 0,54 to 4.35 ± 1.40. In the reliability analyses, internal consistency yielded a Cronbach's alpha of 0.753. When each item was removed, Cronbach's alpha values ranged between 0.726 and 0.752. Split-half reliability coefficients were 0.605 for the first half and 0.609 for the second half. Test–retest analysis demonstrated a statistically significant and very strong positive correlation between total BBEÖ scores (r = 0.850; p <0.001). For validity, all items achieved at least 80% agreement among ten experts according to the Davis method for content validity. In ROC analysis comparing cognitively normal and impaired groups according to MMSE, the area under the curve (AUC) was 0.819 (p <0.001). When groups were stratified by dementia diagnosis, the AUC was 0.875 (p <0.001). The optimal cut-off score for the Turkish adaptation was determined as 21, corresponding to 72% sensitivity and 75% specificity. Known-groups validity showed significant differences across education level, age, and dementia diagnosis. Convergent validity revealed a strong positive correlation between BBEÖ scores and MMSE scores (Spearman's rho = 0.590; p <0.001). Conclusion: The Turkish adaptation of the BBEÖ is a valid and reliable instrument. It is recommended for use in identifying individuals at risk for cognitive decline and for evaluation across diverse older-adult populations.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    707667

    Beden eğitimi ve spor öğrencilerinin rekreatif faaliyetler hakkında görüşlerinin incelenmesi

    Examining the opinions of physical education and sports students on recreational activities

    ERHAN ŞANLI

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    SporTrakya Üniversitesi

    Rekreasyon Yönetimi Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ CÜNEYT TAŞKIN

  2. Tez No

    431346

    Elit düzeydeki sporcuların rekreatif etkinlik tercihlerinde tutum, sıkılma algısı ile yaşam doyumlarının incelenmesi

    Examination of life satisfaction, sense of boredom and attitude in the preferences towards recreational activities of elite-level athletes

    FATİH YAŞARTÜRK

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2016

    SporSakarya Üniversitesi

    Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. FEHMİ ÇALIK

  3. Tez No

    1019413

    L'éducation émancipatrice

    Özgürleştiren eğitim

    BEKİR AŞÇI

    Doktora

    Fransızca

    Fransızca

    2026

    Eğitim ve ÖğretimGalatasaray Üniversitesi

    Felsefe Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ÖMER ORHAN AYGÜN

  4. Tez No

    950232

    Bilişsel davranışçı terapi temelli psikoegitim programının sekizinci sınıf öğrencilerinin dijital oyun bağımlılıkları, akademik motivasyonları ve öğrenme sorumluluklarına etkisi

    The effect of a cognitive behavioral therapy-based psychoeducation program on eighth grade students' digital game addiction, academic motivation, and learning responsibility

    FULYA GÖRKEM ORHAN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Eğitim ve ÖğretimFırat Üniversitesi

    Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. AYŞENUR KULOĞLU

  5. Tez No

    331265

    Altmışbeş yaş ve üstü bireylerin fiziksel, sosyal, mental aktiviteleri ile kognitif fonksiyonları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

    Evaluation of relationship between physical, social, mental activities with cognitive functions at people age of sixty- five and older

    FİLİZ KARAKUŞ

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2013

    Aile HekimliğiDokuz Eylül Üniversitesi

    Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. DİLEK GÜLDAL

Geri Dön