Hollanda merkezli bir sağlık kurumunun diyet polikliniğine başvuran yetişkin bireylerin e-sağlık okuryazarlığı ve besin etiketi okuma davranışları arasındaki ilişkinin sağlık ve sürdürülebilirlik çerçevesinde incelenmesi
Examination of the relationship between e-health literacy and nutrition label reading behaviors among adults applying to the diet clinic of a healthcare institution based in the Netherlands within the framework of health, sustainability and well-being
- Tez No: 1004843
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA ANIL ERBAĞCI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hasan Kalyoncu Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dijitalleşmenin sağlık alanındaki etkileri, bireylerin sağlık bilgi kaynaklarına erişimini ve bu bilgileri değerlendirme becerilerini önemli ölçüde dönüştürmüştür. Beslenme ve diyetetik disiplini kapsamında değerlendirilen e-Sağlık Okuryazarlığı (eSOÖ), e-Sağlıklı Beslenme Okuryazarlığı (eSBOÖ), Besin Etiketi Okuma Tutumu (BEOTÖ) ve Sürdürülebilir Beslenmeye Yönelik Davranışlar (SBYDÖ); bireylerin sağlıklı yaşam davranışları geliştirmelerinde belirleyici faktörler olarak öne çıkmaktadır. Araştırma, Aralık 2024 – Şubat 2025 tarihleri arasında, Hollanda'nın Rotterdam kentinde bulunan Diëtistenpraktijkayar Voedings-en Dieetkliniek adlı özel bir beslenme ve diyet kliniğine başvuran 18 yaş üzeri 157 yetişkin birey (84 kadın, 73 erkek) üzerinde yürütülmüştür. Çalışma kesitsel desende tasarlanmış olup; örneklem, rastgele örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Katılımcılara, demografik verilerin yanı sıra eSOÖ, eSBOÖ, BEOTÖ ve SBYDÖ düzeylerini ölçmeye yönelik geçerliliği ve güvenilirliği kanıtlanmış ölçekler içeren bir anket uygulanmıştır. Veriler, yüz yüze görüşme yöntemiyle araştırmacı tarafından toplanmıştır. Katılımcıların yaş en sık görülen yaş aralığı %21,0 ile 18-24 ve 25-34 yaş aralıklarıdır; eSOÖ puanı ortalaması 28,9 ± 6,0, eSBOÖ puanı 37,1 ± 5,4, BEOTÖ puanı 110,1 ± 11,0 ve SBYDÖ puanı 108,5 ± 14,4 olarak hesaplanmıştır. Eğitim düzeyi arttıkça, tüm ölçek puanlarında istatistiksel olarak anlamlı artışlar gözlenmiştir (p<0,001). 35 yaş altı bireylerin eSOÖ (31,0 ± 4,2), eSBOÖ (37,8 ± 4,5) ve BEOTÖ (111,2 ± 9,9) puanları daha yüksek bulunmuştur. Korelasyon analizleri; eSOÖ ile eSBOÖ (r=0,613), BEOTÖ (r=0,588) ve SBYDÖ (r=0,383) arasında pozitif ve anlamlı ilişkiler olduğunu ortaya koymuştur (tümü için p<0,001). Çoklu regresyon analizleri sonucunda, eSOÖ puanının BEOTÖ puanının %33,2'sini (β=0,602; p<0,001), eSBOÖ puanının %25,8'ini (β=0,461; p<0,001) ve SBYDÖ puanının %21,5'ini (β=0,395; p<0,001) anlamlı düzeyde yordadığı belirlenmiştir. Sonuçlar, istatistiksel olarak anlamlı ve güvenilir ilişkiler ortaya koymakta; bulgular güçlü kanıtlar sunmaktadır. Dijital sağlık okuryazarlığı ve e-beslenme okuryazarlığı düzeyleri yüksek olan bireylerin, besin etiketi okuma tutumlarının ve sürdürülebilir beslenmeye yönelik davranışlarının da daha olumlu olduğu saptanmıştır. Eğitim düzeyi, bu ilişkileri anlamlı düzeyde etkileyen önemli bir değişkendir. Çalışma, e-sağlık okuryazarlığı ve besin etiketi okuma ile sürdürülebilir beslenme davranışları arasındaki etkileşimi sağlık ve refah çerçevesinde çok boyutlu bir yaklaşımla ele alarak literatüre özgün katkılar sunmaktadır. Bulgular doğrultusunda, kullanıcı dostu dijital sağlık araçları ve etiket okuryazarlığını geliştiren eğitim materyallerinin yaygınlaştırılması; sürdürülebilir beslenme davranışlarını destekleyen görsel ve yaşa duyarlı müdahale programlarının, özellikle beslenme ve diyetetik alanı kapsamında, sağlık ve refahın geliştirilmesine katkı sunacak şekilde hem Hollanda hem de Türkiye sağlık sistemlerine entegre edilmesi gerekmektedir.
Özet (Çeviri)
The impact of digitalization in the field of health has significantly transformed individuals' access to health information sources and their ability to evaluate such information. Within the scope of the discipline of nutrition and dietetics, e-Health Literacy (eHL), e-Nutrition Literacy (eNL), Nutrition Label Reading Attitude (NLRA), and Sustainable Nutrition Behaviors (SNB) emerge as key factors in the development of healthy lifestyle behaviors. This study was conducted between December 2024 and February 2025 with 157 adult individuals (84 women, 73 men) aged 18 and over who applied to a private nutrition and diet clinic named Diëtistenpraktijkayar Voedings-en Dieetkliniek located in Rotterdam, the Netherlands. Designed as a cross-sectional study, the sample was selected using a random sampling method. A questionnaire including validated and reliable scales to assess levels of eHL, eNL, NLRA, and SNB, along with demographic data, was administered to the participants. The data were collected through face-to-face interviews conducted by the researcher. The most common age groups were 18–24 and 25–34 years, each comprising 21.0% of participants. The mean scores were as follows: eHL – 28.9 ± 6.0, eNL – 37.1 ± 5.4, NLRA – 110.1 ± 11.0, and SNB – 108.5 ± 14.4. A statistically significant increase was observed in all scale scores with higher levels of education (p<0.001). Participants under the age of 35 had higher scores in eHL (31.0 ± 4.2), eNL (37.8 ± 4.5), and NLRA (111.2 ± 9.9). Correlation analyses revealed positive and significant relationships between eHL and eNL (r=0.613), NLRA (r=0.588), and SNB (r=0.383) (all p<0.001). Multiple regression analyses showed that eHL significantly predicted 33.2% of the variance in NLRA scores (β=0.602; p<0.001), 25.8% of the variance in eNL scores (β=0.461; p<0.001), and 21.5% of the variance in SNB scores (β=0.395; p<0.001). The results demonstrate statistically significant and reliable relationships and provide robust evidence. It was determined that individuals with higher levels of digital health and e-nutrition literacy exhibited more positive attitudes towards nutrition label reading and sustainable nutrition behaviors. Educational level was identified as a significant variable influencing these relationships. This study offers an original contribution to the literature by addressing the interaction between e-health literacy, nutrition label reading, and sustainable nutrition behaviors through a multidimensional approach within the context of health and well-being. Based on the findings, it is recommended that user-friendly digital health tools and educational materials promoting label literacy be widely disseminated. Additionally, the integration of visual and age-sensitive intervention programs that support sustainable nutrition behaviors into both Dutch and Turkish health systems—particularly within the field of nutrition and dietetics—would contribute to the improvement of health and well-being.
Benzer Tezler
- Бишкек шаарында COVID-19 инфекциясын пцр методу менен диагностикалоонун жыйынтыктарын талдоо
PCR yöntemi ile bişkek şehrinde COVID-19 teşhisinin sonuçlarının araştırılması
AYCAN SADIRBAEVA
Yüksek Lisans
Kırgızca
2022
BiyolojiKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KADIRBAY CHEKİROV
- Adölesan Voleybolculara uygulanan yapılandırılmış grup müdahalesinin yeme tutumu, depresyon düzeyi, beden algısı ve benlik saygısı üzerine etkisi
The effect of structured group therapy on eating behavior, level of depression, body image and self-esteem in adolescent Volleyball players
EBRU ARSLANOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Beslenme ve DiyetetikDumlupınar ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FİGEN TAŞER
- Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi
Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque
EVREN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE