Tasavvufi bilginin teşekkülü (Hicri IV. ve V. yüzyıllarda tasavvufi bilginin tasnifi üzerine bir inceleme)
The formation of sûfi knowledge: A sociological analysis on the classification of sûfi knowledge in the 4th and 5th centuries AH.
- Tez No: 1004965
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUSTAFA GÜNERİGÖK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Hicri 4-5. yüzyıllarda tasavvufi bilginin teşekkülü ve tasnifini konu edinmektedir. Araştırmanın gayesi bilgi ve tasnif olgusunun tasavvufi bilginin teşekkülü üzerindeki sosyolojik izdüşümlerini gözlemlemektir. Tasavvufun ontolojik mahiyetinden kaynaklı olarak bilgi ve meşruiyet zeminleri, diğer disipliner yapılarla çeşitli sorunsal alanların ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Sûfi öznelerin bilgi ve tasnif sistematiğine yoğunlaşarak kendi disiplinlerinin kurumsallaşmasını ve meşruiyet zeminini sağlama gayretinde oldukları müşâhede edilmiştir. Tasavvufun epistemolojik paradigması gereği, bilgi olgusuna ihtiyatlı bir yaklaşım sergiledikleri bilinmektedir. Bu süreçte sûfi sosyal yapısının, bilgi ve tasnif konularının ele alınması neticesinde, toplumsal yapı ve zihniyet dünyalarının transformasyona uğradığı bulgusu elde edilmiştir. Çalışmada tasavvufi epistemolojinin ve dini ilimlerin ortak kullanım kavramlarına yükledikleri manalar serimlenerek İslam düşüncesi özelinde bu kavramların içerikleri açıklanmıştır. Özellikle İslam düşüncesi disiplini çerçevesine giren bilgi sınıflama olgusunun bu alanın üç büyük düşünüründen (Farâbi, İbn Sinâ, Gazâli) tasnif ve bilgi tanım örnekleri verilmiştir. Çalışma bilgi olgusunun sûfi topluluğu ve bilgi paradigmalarında bir değişim gerçekleştirdiğini fakat eş zamanlı olarak tasavvuf perspektifinin de dini bilgi ve İslam toplumları üzerinde sosyal, siyasal ve kültürel dönüşümler tebarüz ettirdiği sonucuna ulaşmıştır. Kaynak veri tabanı olarak klasik tasavvuf metinlerinin yanı sıra sosyoloji ve bilgi sosyolojisinin kanonik eserlerinden istifade edilmiştir. Nitel, tarihsel ve karşılaştırmalı analiz yöntemlerinin benimsendiği bu çalışmada; veri toplama, tahlil, yorumlama ve döküman analizi metotları kullanılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study examines the emergence and classification of Sûfi knowledge during the 4th and 5th centuries (AH). The aim of the research is to observe the sociological reflections of the phenomena of knowledge and classification on the formation of Sûfi knowledge. Due to the ontological nature of Sûfism, the grounds of knowledge and legitimacy have led to the emergence of various problematic areas with other disciplinary structures. It has been observed that Sûfi subjects, by focusing on the systematics of knowledge and classification, strive to ensure the institutionalization and the ground of legitimacy for their own disciplines. It is known that, due to the epistemological paradigm of Sûfism, they exhibit a cautious approach toward the phenomenon of knowledge. In this process, the finding has been obtained that the social structure and mentality worlds of the Sûfi social structure underwent a transformation as a result of addressing the issues of knowledge and classification. In the study, the meanings attributed by Sûfi epistemology and religious sciences to common-use concepts have been displayed, and the contents of these concepts have been explained specifically within Islamic thought. In particular, examples of classification and knowledge definitions from three great thinkers of this field (Farabi, Ibn Sina, Al-Ghazali) regarding the phenomenon of knowledge classification within the framework of the discipline of Islamic thought have been provided. The study has concluded that the phenomenon of knowledge realized a change in the Sûfi community and knowledge paradigms, but simultaneously, the Sûfi perspective manifested social, political, and cultural transformations in religious knowledge and Islamic societies. In addition to classical sûfi texts, canonical works of sociology and the sociology of knowledge have been utilized as the source database. In this study, where qualitative, historical, and comparative analysis methods are adopted; data collection, analysis, interpretation, and document analysis methods have been used.
Benzer Tezler
- Kitâbü'z-Zühdlerde temel tahalluk terimleri
Basic terms of tahalluk in the Kitap al-Zuhd
HAVVA UZUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinGümüşhane ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELAMİ ŞİMŞEK
- Hücvîrî'nin (ö. 465/1072) yaklaşımında tasavvufun teşekkül süreci
Formation process of sufism in Hujwiri's (d. 465/1072) approach
ZEHRA DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HACI BAYRAM BAŞER
- Ali Şîr Nevâyî'nin Farsça gazellerinde tasavvuf etkisi
The influence of sufism in Ali Şîr Nevâyî's Persian Ghazals
ŞAFAK CEYLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinAtatürk Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET GÖKTAŞ
- Ebû Tâlib el-Mekkî'nin (ö. 386/996) düşüncesinde dinî ilimlerin gelişimi ve tasavvuf
The development of religious sciences in the thought of Abû Tâlib el-Mekkî and sufism
MERVE SAĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HACI BAYRAM BAŞER
- Sûfî ahlâkının temel unsurları: Er-Riâye örneği
The fundamental elements of sufi ethics: The example of er-Riaye
FATMA SATILMIŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ BOLAT