“Türkçe Verintiler Sözlüğü”üzerine bir inceleme
A review on“Turkish Loanwords Dictionary”
- Tez No: 1005007
- Danışmanlar: PROF. DR. MUNA YÜCEOL ÖZEZEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Sözvarlığı, verinti, kökenbilgisi, sözlükbilim, morfoloji, Vocabulary, lexicography, etymology, morphology
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Günay Karaağaç'ın Türkçe Verintiler Sözlüğü (2008) temelinde, sözlükte yer alan maddebaşı sözcüklerin kökenbilgisi ve diller arası aktarım yolları bakımından yeniden değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Araştırmada verinti kavramı iki kategoride ele alınmıştır: doğrudan verinti, kökeni Türkçe olan ve başka dillere geçtiği belirlenen sözcükleri; dolaylı verinti ise kökeni Türkçe olmayan, ancak Türkçenin aracı dil işleviyle başka dillere aktarıldığı tespit edilen birimleri ifade etmektedir. Bu sınıflandırma yapılırken yalnızca sözlükte verilen bilgilerle yetinilmemiş; her bir maddebaşı sözcük, kökenbilgisel açıdan yeniden incelenmiş ve farklı etimoloji kaynaklarıyla karşılaştırmalı olarak doğrulanmıştır. Bu amaçla Sir Gerard Clauson'un An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish (1972), Martti Räsänen'in Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Türksprachen (1969), Andreas Tietze'nin Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugatı (2002–2019) ve Gerhard Doerfer'in Türkische und mongolische Elemente im Neupersischengibi temel kökenbilgisi kaynakları başvuru noktası olarak kullanılmış; böylece sözcüklerin kökeni ve aktarım yönü sistematik biçimde belirlenmiştir. Çalışma yalnızca sözlüğün mevcut verilerini sınıflandırmakla kalmamış; aynı zamanda Karaağaç'ın ele aldığı dil kümelerinin dışında kalan ve sözlükte işaret edilmesine rağmen tanım alanında yer almayan yeni ilişkili diller de tespit edilerek incelemeye dâhil edilmiştir. Bu yönüyle tez, sözlükteki verileri daha kapsamlı ve denetlenebilir bir yapıya kavuşturarak Türkçenin tarihsel süreçte hangi dillerle nasıl bir temas kurduğunu kökenbilgisel bir çerçevede ortaya koymaktadır. Araştırma, verinti kavramını hem kuramsal hem uygulamalı açıdan yeniden ele alarak Türkçenin dillerarası etkileşim ağını daha görünür hâle getirmekte; sözlüğün bilimsel işlevselliğini artıran tamamlayıcı bir bakış açısı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to reassess the headwords included in Günay Karaağaç's Türkçe Verintiler Sözlüğü (2008) in terms of their etymology and pathways of interlingual transmission. In the research, the concept of loanwords is addressed under two categories: direct loanwords, referring to items of Turkish origin that have been identified as having passed into other languages; and indirect loanwords, referring to items that are not originally Turkish but are claimed to have been transferred into other languages through the mediating role of Turkish. In establishing this classification, the analysis was not limited to the information presented in the dictionary; instead, each headword was re-examined etymologically and verified through comparison with various etymological sources. To this end, major reference works—such as the Sir Gerard Clauson's An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish (1972), Martti Räsänen's Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Türksprachen (1969), Andreas Tietze's Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugatı (2002–2019), and Gerhard Doerfer's Türkische und mongolische Elemente im Neupersischen. were used as primary sources, enabling a systematic determination of the origin and direction of transmission of the lexical items. The study not only classifies the existing data found in the dictionary but also identifies additional languages that fall outside the clusters examined by Karaağaç yet are marked in the dictionary without being described in the definition fields. These languages were incorporated into the analysis as well. In this regard, the thesis expands and systematizes the dictionary's data, presenting a more comprehensive and verifiable framework that reveals how Turkish has interacted with various languages throughout history within an etymological perspective. By revisiting the concept of loanwords both theoretically and practically, the research makes the network of Turkish interlingual contacts more visible and offers a complementary perspective that enhances the scholarly functionality of the dictionary.
Benzer Tezler
- İçerik tabanlı atıf analizi modeli tasarımı: Türkçe atıflar için metin kategorizasyonuna dayalı bir uygulama
Designing a model for content-based citation analysis: An application for Turkish citations based on text categorization
ZEHRA TAŞKIN
Doktora
Türkçe
2017
Bilgi ve Belge YönetimiHacettepe ÜniversitesiBilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. UMUT AL
- Türkçeden Bulgarcaya geçen Türkçe sözcüklerdeki anlam ve ses değişmeleri
Meaning and sounds changes in Bulgarian words of Turkish origin
SOFIA TODOROVA TODOROVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
DilbilimDokuz Eylül ÜniversitesiYabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞERİF ALİ BOZKAPLAN
- Türkçeden Rumcaya geçen verinti sözcükler
Translated words from Turkkish to Greek
HÜLYA TOPRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimIğdır ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NESRİN GÜLLÜDAĞ
- Türkçeden ödünçlenen eylemler
Actions borrowed from Turkish
RAMAZAN ESMER
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DilbilimMersin ÜniversitesiSosyal Bilgiler ve Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. OĞUZ ERGENE
- Türkçeden ödünçlenen eş adlılar
Homonyms borrowed from Turkish
REMZİYE İŞIKER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DilbilimMersin ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OĞUZ ERGENE