Halide Edip Adıvar'ın Ateşten Gömlek romanında metaforlar
Metaphors in Halide Edip Adivar's novel Ateşten Gömlek
- Tez No: 1005270
- Danışmanlar: PROF. DR. ADNAN RÜŞTÜ KARABEYOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kocaeli Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Halide Edip Adıvar'ın Ateşten Gömlek adlı romanındaki metaforların sistematik bir incelemesini amaçlamaktadır. Araştırmada, yazarın kullandığı metaforların nitelik ve nicelik bakımından çözümlenmesi, bu metaforların hangi unsurları merkezine aldığı ve hangi anlamsal alanlarda yoğunlaştığı ortaya konulmuştur. Metaforların alfabetik olarak tasnif edilmesiyle, eserde hangi unsurların daha sık metaforik öğe olarak kullanıldığı belirlenmiş; istatistikî veriler ışığında yazarın metaforik tercihleri değerlendirilmiştir. İnceleme yönteminde, Aristoteles'in ontolojik kategorileri temel alınarak varlık düzleminde bir sınıflandırmaya gidilmiş; anlamsal çözümleme için ise George Lakoff - Mark Johnson ve Zoltán Kövecses'in geliştirdiği metafor kuramlarından yararlanılmıştır (Lakoff & Johnson, 2022; Kövecses, 2010). Çalışmada özellikle Kövecses'in belirlediği on üç anlamsal kategori esas alınmış, buna ek olarak Natalia Striuk'un geliştirdiği beş kategori de dâhil edilmiştir (Striuk, 2021). Ayrıca Frank, Braginsky, Yurovsky ve Marchman tarafından geliştirilen Variability and Consistency in Early Language Learning: The Wordbank Project adlı çalışmasında sunulan on dört kategoriden de faydalanılmış; özellikle“eşyalar”ve“yerler”kategorileri incelemeye eklenmiştir (Frank, Braginsky, Yurovsky & Marchman, 2021). Araştırma sürecinde metnin ihtiyaçları doğrultusunda“renk”,“deyimler ve kalıplaşmış ifadeler”,“duygular”“kişilik ve ahlaki özellikler”ve“doğa ve çevre”gibi yeni kategoriler de tarafımızca eklenmiştir. Duygular kategorisinde ek olarak Aristoteles'in Retorik eserinde bahsettiği duygu sınıflandırması temel alınarak eserde kullanılan duygu metaforları duygulara göre sınıflandırılmıştır. Bu çerçevede Halide Edip'in metafor kullanımının hem bireysel üslubuna hem de dönemin sosyo-kültürel bağlamına nasıl yansıdığı analiz edilmiştir. Bulgular, Ateşten Gömlek'te metaforların yalnızca edebî bir süsleme unsuru olarak değil, aynı zamanda toplumsal, tarihî ve psikolojik olguları anlamlandıran ve ifade eden temel bir araç olarak işlev gördüğünü ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to provide a systematic analysis of the metaphors used in Halide Edip Adıvar's novel Ateşten Gömlek (The Shirt of Flame). The research examines the metaphors employed by the author both qualitatively and quantitatively, revealing which elements are foregrounded and in which semantic domains these metaphors are concentrated. By classifying the metaphors alphabetically, the study identifies the elements most frequently used as metaphorical expressions in the novel and evaluates the author's metaphorical preferences in light of statistical data. In terms of methodology, the analysis is based on a classification at the level of being by employing Aristotle's ontological categories, while semantic analysis draws on the metaphor theories developed by George Lakoff- Mark Johnson and Zoltán Kövecses (Lakoff & Johnson, 2022; Kövecses, 2010). In particular, the thirteen semantic categories proposed by Kövecses constitute the primary framework of the study, supplemented by five additional categories developed by Natalia Striuk (2021). Furthermore, fourteen categories presented in Variability and Consistency in Early Language Learning: The Wordbank Project by Frank, Braginsky, Yurovsky, and Marchman (2021) are also utilized, with particular emphasis on the categories of“objects”and“places.”During the research process, several new categories were introduced in accordance with the needs of the text, including“colors,”“idioms and fixed expressions,”“emotions,”“personality and moral traits,”and“nature and environment.”Within the category of emotions, the classification of emotions outlined in Aristotle's Rhetoric was additionally employed, and the emotional metaphors identified in the novel were categorized accordingly. Within this framework, the study analyzes how Halide Edip's use of metaphor reflects both her individual literary style and the socio-cultural context of the period. The findings demonstrate that metaphors in Ateşten Gömlek function not merely as ornamental literary devices, but as fundamental tools for interpreting and articulating social, historical, and psychological phenomena.
Benzer Tezler
- Halide Edip Adıvar'ın romanlarının sinema uyarlamalarında eğitsel unsurlar
Educational elements in cinema adaptations of Halide Edip Adivar's novels
EZGİ DEVELİ FIRAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıAkdeniz ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÜLİN ARSEVEN
- Savaş ve edebiyat ekseninde Erıch Marıa Remarque'ın“Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok”ve Halide Edip Adıvar'ın“Ateşten Gömlek”adlı romanlarının karşılaştırılması
Comparative analysis of the novels“All Quiet on the Western Front”by Erich Maria Remarque and“The Shirt of Flame”by Halide Edip Adıvar in the context of war and literature
SELMA BİLGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Alman Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiAlman Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜRSEL UYANIK
- Millî Mücadele Döneminin işlenmesinde ?Ateşten Gömlek? romanının kullanılması
Use of ?Ateşten Gömlek? novel in history class for teaching National Struggle era
ADEM ARTAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Türk İnkılap TarihiGazi ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜRAY KIRPIK
- Millî Mücadele konulu romanların sosyal bilgiler öğretim programındaki değerler açısından analizi
Examination of novels on the National Struggle in terms of values in the social studies curriculum
HATİCE SEÇKİN UYGUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve Öğretimİnönü ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RECEP DÜNDAR
- Halide Edib Adıvar'ın“Sinekli Bakkal ve Ateşten Gömlek”romanları üzerine cümle bilgisi çalışması
Halide Edib Adıvar's Syntax on“Ateşten Gömlek and Sinekli Bakkal”Novels
ELİF GÜRSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıTrakya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SEVGİ ÖZTÜRK