Memlûkler döneminde kütüphaneler (1250-1517)
Libraries during the Mamlûk period (1250–1517)
- Tez No: 1005307
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AYGÜL DÜZENLİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, Din, Sanat Tarihi, History, Religion, Art History
- Anahtar Kelimeler: Kitaplar, Kütüphaneler, Memlükler, İslam tarihi, Books, Libraries, Mamluks, Islamic history
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Memlûk Devleti (648-923/1250-1517), siyasî ve askeri başarılarının yanı sıra ilmî ve kültürel hayata verdikleri önemle Türk-İslam tarihinin öne çıkan devletlerinden biridir. Kahire ve Şam merkezli Memlûk coğrafyası, özellikle medrese, cami, hastane (bîmâristan) ve hankah gibi kurumlar etrafında şekillenen zengin bir ilim ve kültür ortamına sahne olmuştur. Bu kurumların ayrılmaz bir parçası olan kütüphaneler dönemin bilgi üretimi, muhafazası ve aktarımında önemli bir rol üstlenmiştir. Ne var ki; ülkemizde Memlûkler dönemi kütüphanelerini ele alan müstakil bir çalışma tespit edilememiştir. Bu çalışma literatürdeki söz konusu eksikliği gidermeye yönelik kaleme alınmıştır. Çalışmamızda başta Memlûk müesseseleri olmak üzere, şehirleri, çarşıları ve önemli şahısları konu alan biyografi eserleri incelenip Memlûklerin zengin kitap ve kütüphane kültürü tespit edilmek suretiyle Memlûk kütüphanelerine dair genel bir çerçeve ortaya koymak hedeflenmiştir. Çalışmamız bir giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın amacı, önemi, yöntemi ve kaynaklarından sonra İslam tarihindeki ilk kütüphanelerden, Memlûkler dönemine kadarki tarihi süreçle alakalı genel bilgiler sunulmuştur. Böylece İslam kütüphaneleri hakkında bir arka plan oluşturmak amaçlanmıştır. Yine bu bölümde Memlûk Devleti'nin siyasî ve kültürel tarihine özet olarak yer verilmiştir.“Medrese Kütüphaneleri”başlıklı birinci bölümde medreselere ait kütüphaneler, ikinci bölümde ise cami, hastane (bîmâristan) ve hankah gibi kurumların bünyesinde yer alan kütüphaneler ele alınmıştır. Ayrıca önemli şahıslara ait kütüphanelere de bu bölümde yer verilmiştir. Çalışmamızın üçüncü bölümü“Kütüphanelerin Genel Özellikleri”başlığı altında verilmiş olup bu kısımda; kütüphanelerin işleyişi, personeli ve orada icra edilen faaliyetlere yer verilmiştir. Çalışma neticesinde elde edilen verilerin değerlendirmesini ve yeni çalışmalara yönelik önerileri içeren sonuç kısmıyla çalışma tamamlanmıştır.
Özet (Çeviri)
The Mamlūk State (648-923/1250–1517), alongside its political and military achievements, is one of the prominent states in Turkish-Islamic history due to the importance it attached to scholarly and cultural life. The Mamlūk geography, centered primarily in Cairo and Damascus, witnessed a rich intellectual and cultural environment shaped around institutions such as madrasas, mosques, hospitals (bīmāristāns), and khānqāhs. Libraries, which constituted an inseparable part of these institutions, played a significant role in the production, preservation, and transmission of knowledge during this period. However, as far as our research has shown, Mamlūk-period libraries have not been examined as an independent study in our country. In this study, we aimed to address this gap. In our research, we examined biographical works focusing primarily on Mamlūk institutions, as well as cities, bazaars, and prominent individuals, and by identifying the rich book and library culture of the Mamlūks, we attempted to form a comprehensive understanding of Mamlūk libraries. Our study begins with an introduction and consists of two main chapters. In the introduction, we provide general information starting from the earliest libraries in Islamic history and continuing through up to the Mamlūks. In this way, we establish a background on Islamic libraries. This section also includes a brief overview of the political and cultural history of the Mamlūk State. The first chapter, entitled“Madrasa Libraries”, examines libraries affiliated with madrasas. The second chapter addresses libraries located within institutions such as mosques, hospitals (bīmāristāns), and khānqāhs, and also includes libraries belonging to prominent individuals. The third chapter, titled“General Characteristics of Libraries”, focuses on the functioning of libraries, their personnel, and the activities carried out within them. The study concludes with an evaluation of the findings obtained and offers suggestions for future research.
Benzer Tezler
- التربية الإسلامية بين العهدين الأيوبي والمملوكي في مصر
Eyyübi ve Memlükler dönemlerinde Mısır'da İslami eğitimin mukayesesi
DHABYA NIZAR ABDULJALEEL ABDULJALEEL
Yüksek Lisans
Arapça
2018
DinYüzüncü Yıl ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MAHMUT DÜNDAR
- Resûlîler (626-858/1229-1454): Siyasî tarih ve sosyo-kültürel hayat
The Rasulids (626-858/1229-1454): Political history and socio-cultural life
HAKAN CAN
Doktora
Türkçe
2023
TarihAtatürk Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN GÜRBÜZ
- Nâsıruddin B. Korkmaz el-Aktemurî (Ö. 882/1478) ve Nesru'l-Cumân isimli tefsiri
Nâsıruddin Ibn Qurqmâs al-Aktamurî (Ö. 882/1478) and his tafsîr Nathr al-Jumân
SELAMİ YALÇIN
- Darü'l-Kütübi'l-Mısriyye'deki Memlük sultanlarının temellükünde bulunan mushafların hat ve tezyini yönden incelenmesi
The examination of the scripts and ornamentation of the manuscripts found in the endowment of the Mamluk Sultans at Dar al-Kutub al-Misriyya
NURSEN ELİTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sanat TarihiMarmara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MAHMUT SAMİ KANBAŞ