Akran zorbalığına izleyici müdahale psikoeğitim programının izleyicilerin zorbalığa yönelik sosyal, bilişsel ve duyuşsal tepkilerine etkisi
The effect of the“peer bullying bystander intervention psychoeducational program”on bystanders' social, cognitive, and affective responses to bullying
- Tez No: 1005324
- Danışmanlar: PROF. DR. FULYA CENKSEVEN ÖNDER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Akran zorbalığı, Lise Öğrencileri, Katılımcı Rolleri, İzleyici Müdahalesi, Psikoeğitim, Peer bullying, High school students, Participant roles, Bystander intervention, Psychoeducation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, lise öğrencilerine yönelik geliştirilen akran zorbalığına izleyici müdahale psikoeğitim programının etkililiğini sınamaktır. Araştırma grubunu Diyarbakır ili Kayapınar ilçesinde 2024-2025 eğitim öğretim döneminde öğrenim gören 12'si deney, 12'si kontrol grubunda olmak üzere 24 lise öğrencisi oluşturmaktadır. Kontrol grubundaki öğrencilere herhangi bir işlem yapılmazken, deney grubundaki öğrencilere 9 oturumdan oluşan ve her biri bir ders saati yaklaşık 40 dakika süren Akran Zorbalığına İzleyici Müdahale Psikoeğitim Programı (AZİMPP) uygulanmıştır. Araştırmada nicel veriler, nitel verilerle desteklenmiş ve yöntem üçlemelesinden yararlanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda ön test, son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Nicel veriler, deney grubuna psikoeğitim çalışması yapılmadan önce her iki gruba da uygulanan ön test, program tamamlandıktan sonra uygulanan son test ve programın tamamlanmasından 1 ay sonra uygulanan izleme testinden elde edilmiştir. Nitel veriler, psikoeğitim çalışmasına katılan 12 öğrenciyle yapılan doküman analizi sonucunda toplanmıştır. Çalışmada veri toplama aracı olarak Zorbalığa Seyirci Müdahalesi Ölçeği (ZSMÖ), uyarlaması araştırmacı tarafından yapılan Zorbalığa Sosyal Bilişsel ve Duyuşsal Tepkiler Ölçeği (ZSBDTÖ), yine araştırmacı tarafından geliştirilen Zorbalık Farkındalığı Ölçeği (ZFÖ) ve Program Değerlendirme Formu kullanılmıştır. Veriler parametrik testler ve nitel veri analizi yapılarak incelenmiştir. AZİMPP'e katılan 9. sınıf öğrencilerinin ZFÖ ve ZSMÖ puanları ile ZSBDTÖ'nün Sorumluluk, Özyeterlik ve Ahlaki Ayrışma alt ölçeklerinden aldıkları puanlar deney grubu lehine anlamlı fark görülürken; Empati ve Negatif Sonuç Beklentileri alt ölçeklerinden aldıkları puanlar arasında deney grubu lehine anlamlı fark saptanmamıştır. Anlamlı farklılık görülen puanlardaki değişim, 1 ay sonra yapılan izleme ölçümlerinde de sürmüştür. Katılımcılar programın kendileri için etkili olduğunu, zorbalığa ilişkin farkındalık düzeylerinin arttığını, müdahale becerisi kazandıklarını ifade etmektedir. Bulgular akran zorbalığına izleyici etkisini içeren alan yazın doğrultusunda tartışılmıştır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to test the effectiveness of a peer bullying bystander intervention psychoeducation program developed for high school students. The research group consists of 24 students studying in the Kayapınar district of Diyarbakır province during the 2024-2025 academic year; 12 in the experimental group and 12 in the control group. While no intervention was applied to the students in the control group, the Peer Bullying Bystander Intervention Psychoeducation Program (PBBIP), consisting of 9 sessions, each lasting approximately 40 minutes per lesson hour, was applied to the students in the experimental group. In the study, quantitative data were supported by qualitative data, and a three-pronged methodology was used. A quasi-experimental design with pre-test and post-test control groups was used in the quantitative dimension of the research. Quantitative data were obtained from a pre-test administered to both groups before the psychoeducation study, a post-test administered after the program was completed, and a follow-up test administered one month after the program was completed. Qualitative data were collected through document analysis conducted with the 12 students who participated in the psychoeducation study. In this study, the Bystander Intervention Scale in Bullying (BISB), the Social Cognitive and Affective Reactions to Bullying Scale (SCARB), adapted by the researcher, the Bullying Awareness Scale (BAS), also developed by the researcher, and the Program Evaluation Form were used as data collection tools. Data were analyzed using parametric tests and qualitative data analysis. While the scores of 9th-grade students participating in PBBIP on the BAS and BISB scales and the Responsibility, Self-Efficacy, and Moral Disengagement subscales of the SCARB showed a significant difference in favor of the experimental group; no significant difference was found in favor of the experimental group on the Empathy and Negative Outcome Expectations subscales. The change in the scores where a significant difference was observed continued in the follow-up measurements taken after 1 month. Participants stated that the program was effective for them, that their awareness of bullying increased, and that they gained intervention skills. The findings were discussed in line with the literature on the bystander effect on peer bullying.
Benzer Tezler
- Gebelik ve doğum olgularında prolaktin düzeylerinin değerlendirilmesi
The Evaluation of prolactin values during pregnancy labour and in deliveries
TÜLİN AKAN
- Tokat ili merkez ilçesi tarım işletmelerinde işgücü varlığı ve değerlendirme durumu üzerine bir araştırma
Başlık çevirisi yok
KEMAL ESENGÜN
- Dört zamanlı türbaşarj direk püskürtmeli bir dizel motorunun bilgisayar ile sümülasyonu
Computer aided simulation of a fourstroke turbocharged direct-anjection diesel engine
MUSTAFA BALCI
