18. yüzyıl başlarında Selanik'te sosyo-ekonomik yapı ve servet dağılımı
Socio-economic structure and wealth distribution in early eighteenth-century Thessaloniki
- Tez No: 1005377
- Danışmanlar: PROF. DR. HÜLYA TAŞ ERDOĞAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Balkanlar, Mahalleler, Osmanlı Devleti, Para vakıfları, Servet dağılımı, Servet eşitsizliği, Yunanistan-Selanik, Balkans, Neighborhoods, Ottoman State, Money foundations, Distribution of wealth, Wealth inequality, Greece-Selanik
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Osmanlı şehir tarihçiliğinin kaynaklarına baktığımızda, tahrir ve avarız defterleri gibi Osmanlı şehirleriyle ilgili on binlerce veriyi ihtiva eden değerli birincil kaynaklardaki büyük veriyi analiz edebilmek ve harita üzerine aktarmak mümkün olmaktadır. Böylece, dinî, meslekî, mülkiyet ve unvanla ilgili bu kaynaklarda yer alan devasa bilgiler ve nitelikler mekân yani mahalle düzeyinde gösterilerek şehrin sosyo-ekonomik anatomisi çıkarılabilmektedir. Bunlara ilaveten, vakıf kaynakları yoluyla şehirlerin bina-mimari stokuna, tahrir ve avarız defterleri ile insanî-toplumsal yapısına ve şer'iyye sicilleri ile gündelik yaşamına dair bilgiler bir araya getirilince bir aktörün ya da bir işlevin neden şehrin belirli mekânlarında bulunduğu, bu işlevlerin belirli bir mahallede olmasının şehrin yaşamına ne kattığı, birbiri ile ilişkili mekânların ve işlevlerin neler olduğu gibi kente dair pek çok soruya cevap bulmak mümkün olabilmektedir. Tezimizin ana odağı Selanik şehrinde sosyo-ekonomik yapısı ve servet analizi üzerine olacaktır. Tezin birinci bölümü, Selanik'in tarihî gelişimi ile birlikte 18. yüzyıl başındaki genel sosyo-ekonomik görünümünü ortaya koymaktadır. Bu bölümde, kentin Osmanlı idaresi altındaki konumu, ticari bağları, etnik ve dini yapısı gibi çerçeveleyici faktörler ele alınmaktadır. İkinci bölümde, Selanik'in mahalle kültürü ve mekânsal sosyo-ekonomik örgütlenmesi analiz edilmektedir. Bu kapsamda şer'iyye sicillerinden derlenen ev satış kayıtları, mahalle ölçeğinde işlenerek fiyat ortalamaları, satış yoğunlukları ve alıcı-satıcı profilleri üzerinden değerlendirilmektedir. Amaç, servetin kent mekânına nasıl dağıldığını ortaya koymak, hangi mahallelerin görece zenginleştiğini veya ekonomik olarak zayıf kaldığını tespit etmektir. Üçüncü bölümde ise, iltizam kayıtları üzerinden kentteki ekonomik gücün üst düzey temsilcilerini tanımlamayı amaçlamaktadır. Yine aynı bölümde Selanik'teki borç ve kredi ilişkileri üzerinden kent içi finansal ağlar çözümlenmektedir. Bu bağlamda, hem para vakıfları hem de bireysel sermayedarlar tarafından verilen borçların kayıtları incelenerek, sermaye akışının aktörleri, yönü ve hukuki dayanakları değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
When examining the sources of Ottoman urban historiography, it becomes possible to analyze and map the 'big data' contained within valuable primary sources—such as tahrir (cadastral) and avariz (extraordinary tax) registers—which encompass tens of thousands of data points regarding Ottoman cities. Thus, the socio-economic anatomy of a city can be extracted by visualizing the vast information and attributes related to religion, profession, property, and titles found in these sources at the spatial level, specifically at the neighborhood scale. Furthermore, when data regarding the architectural stock of cities via waqf (endowment) sources, the human-social structure through tahrir and avariz registers, and daily life via sharia court records (sicils) are synthesized, it becomes possible to answer numerous urban-related questions, such as why a particular actor or function is situated in specific urban spaces, what the presence of these functions in a particular neighborhood contributes to city life, and what the interrelated spaces and functions are. The primary focus of this thesis is the socio-economic structure and wealth analysis of the city of Thessaloniki. The first chapter presents the historical development of Thessaloniki along with its general socio-economic outlook at the beginning of the 18th century. This section addresses contextual factors such as the city's position under Ottoman rule, its commercial ties, and its ethnic and religious structure. The second chapter analyzes the neighborhood culture and spatial socio-economic organization of Thessaloniki. In this context, house sale records compiled from sharia court records are processed at the neighborhood scale and evaluated through average prices, sales density, and buyer-seller profiles. The objective is to reveal how wealth was distributed across the urban space and to identify which neighborhoods relatively prospered or remained economically stagnant. The third chapter aims to define the high-level representatives of economic power in the city through iltizam (tax-farming) records. Within the same chapter, intra-city financial networks are deciphered through debt and credit relations in Thessaloniki. In this regard, the records of loans provided by both cash waqfs and individual capitalists are examined to evaluate the actors, direction, and legal foundations of capital flow.
Benzer Tezler
- Edirne Garı
Edirne Station
ÖZLEM BÜYÜKDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AFİFE BATUR
- Sıraev kavramının incelenmesi ve Osmanlı Mimarisi'nde Akaretler Sıraev Grubunun yeri ve önemi
Research of the concept of rowhouses and the place and the importancy of Akaretler Rowhouses in ottoman architecture
ZAFER SAĞDIÇ