Caz müziğinde tansiyonel-Ton dışı icra yaklaşımları
Tensional and outside playing approaches in jazz music
- Tez No: 1005825
- Danışmanlar: PROF. DR. KORAY SAZLI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Müzik ve Sahne Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Outside playing yaklaşımının 1940'ların ikinci yarısından itibaren bebop stilinde belirgin biçimde yaygınlaştığı görülmektedir. Buna karşın, blues kökenli müzikal malzemenin doğaçlamada armoni dışı kullanımı, cazın erken dönemlerine kadar uzanmaktadır. Outside playing, doğaçlama sürecinde temel armoniye karşı disonans etkiler oluşturulması ve bu gerilimin çözülmesi esasına dayanan bir ifade yöntemi olarak tanımlanmaktadır. Araştırmada, cazın temel bileşenleri ile dönem ve stiller bağlamında outside playing (tansiyonel/ton dışı icra) tartışılmış; söz konusu tekniğin caz metotları ve caz teori yayınlarında hangi yaklaşımlarla sunulduğu incelenmiştir. Araştırmanın problemi, outside playing kavramını doğrudan caz metotları ve teori yayınları odağında ele alan çalışmaların literatürde sınırlı sayıda bulunması ve mevcut çalışmaların çoğunlukla bu yaklaşımı dolaylı kavramlar ve uygulamalar üzerinden tartışmasıdır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, outside playing yaklaşımlarının caz eğitim literatüründe hangi kavramsal ve uygulamalı çerçeveler içinde ele alındığını ortaya koymak ve farklı yayınlar arasındaki benzerlik ve ayrışmaları analiz etmektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; veri toplama sürecinde doküman incelemesi tekniği kullanılmış ve elde edilen bulgular betimleme yoluyla sunulmuştur. Araştırmanın evrenini caz eğitim literatüründeki metot ve teori yayınları oluştururken, örneklemi Amerika Birleşik Devletleri ve Türkiye'de yayımlanmış; yazarları konuyla ilgili akademik yayınlarda atıf almış, ulusal ve uluslararası caz dünyasında pedagojik üretimleri ile performans – kayıt kariyerleriyle tanınmış, caz eğitimi alanında kullanılan yirmi bir yayın oluşturmaktadır. İncelenen yayınların sayısı, verilerin tematik açıdan tekrar etmeye başlayıp yeni bir kavramsal katkı sunmaması dikkate alınarak, veri doygunluğuna ulaşılan noktada sınırlandırılmıştır. Araştırma bulgularına göre, incelenen metot ve teori yayınlarında outside playing yaklaşımı tek ve ortak bir terminoloji – metodoloji altında sunulmamaktadır. Bazı yayınlarda kavram doğrudan ele alınırken, çoğunluğunda kromatik yaklaşımlar, simetrik yapılar, politarmoni, süperimpozisyon, vekil akor ilişkileri ve gerilim – çözülüm stratejileri gibi dolaylı yöntemler aracılığıyla aktarılmaktadır. Elde edilen sonuçlar, outside playing tekniğinin caz eğitim literatüründe kavramsal olarak dağınık ve örtük bir görünüm sergilemesine karşın, modern cazın armonik ve melodik ifade olanaklarını açıklamada önemli bir işleve sahip olduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The outside playing approach became more prominently widespread with the emergence of the bebop style in the second half of the 1940s. In contrast, the use of blues-derived musical material outside the harmonic framework in improvisation dates back to the early periods of jazz. Outside playing is defined as an expressive approach based on creating dissonant effects against the underlying harmony during the improvisational process and subsequently resolving this tension. In this study, outside playing (tensional/out-of-tonality performance) is discussed within the context of the fundamental components, periods, and styles of jazz; moreover, the ways in which this technique is presented in jazz method and theory publications are examined. The main problem of this study arises from the limited number of studies in the literature that directly investigate the concept of outside playing within the context of jazz method and theory publications. Furthermore, most existing research tends to approach this concept indirectly through related theoretical constructs and performance-based examples, rather than examining it as an independent analytical subject. Accordingly, this study focuses to examine the conceptual and practical contexts in which outside playing approaches are presented within the jazz education literature. In this regard, similarities and differences among selected publications are analyzed through a comparative perspective. The study employed a qualitative research method; the document review technique was used in the data collection process, and the findings were presented in a descriptive manner. While the population of the study consists of method and theory publications in the jazz education literature, the sample includes twenty-one publications published in the United States and Türkiye, whose authors are cited in academic studies on the subject, recognized nationally and internationally for their pedagogical contributions as well as performance and recording careers, and widely used in jazz education. The number of publications examined was limited to twenty-one upon reaching data saturation. This determination was made when thematic patterns began to recur and no further conceptual contributions were observed in the data. According to the findings, the outside playing approach is not presented under a single, common terminology/methodology in the examined method and theory publications. While some publications address the concept directly, in most cases it is conveyed through indirect approaches such as chromatic techniques, symmetrical structures, polyharmony, superimposition, chord substitution relationships, and tension–release strategies. The results indicate that although outside playing appears conceptually fragmented and implicit within the jazz education literature, it nevertheless plays a significant role in explaining the harmonic and melodic expressive possibilities of modern jazz.
Benzer Tezler
- 20. yüzyılda klasik Türk müziği enstrümanları ve icracıları hakkında genel bir değerlendirme
A General analysis of twentieth century classical Turkish music, instruments and performens
NEVA ÖZGEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiTemel Bilimler Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ. İHSAN ÖZGEN
- Mel Tormé, Sarah Vaughan ve Chet Baker scat analizleri ve karma scat modeli oluşturma
Mel Tormé, Sarah Vaughan, and Chet Baker scat analysis and construction of a hybrid scat model
MERİÇ ÇALIŞAN
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2026
MüzikBaşkent ÜniversitesiSahne Sanatları Ana Sanat Dalı
PROF. M. ERTUĞRUL BAYRAKTARKATAL
- Caz müziğinde kontrbasın kullanımı ve gelişimi
Usage and development of double bass in jazz music
İLKER AKIŞ
- Caz müziğinde müzisyen kimliğinin inşasında rol modellerin etkileri
The effects of role models on the construction of musician identity in jazz music
KEMAL CANSUN KÜÇÜKTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
MüzikYıldız Teknik ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYRİN ERSÖZ
- Vokal caz müziğinde dilsel öğeler üzerinden müzikaliteye hizmet edecek bir metot önerisi
A proposal for a method to serve musical quality through linguistic elements in jazz vocal music
ŞÜKRİYE ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
MüzikBahçeşehir ÜniversitesiSes Teknolojileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKKI ALPER MARAL