Debbağzade'nin Risaletün fî Mes'eleti't-Tekvîn adlı eserinin tercüme, tahkik ve değerlendirmesi
Translation, critical edition, and evaluation of Debbaghzade's treatise entitled Resālatun fī Masʾalatal-Takwīn
- Tez No: 1005826
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FEHMİ SOĞUKOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kelam Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kelâm ilminde teşkîl (tekvîn) meselesi, Allah Teâlâ'nın sıfatları ve fiilleriyle doğrudan irtibatlı olması sebebiyle önemli bir yere sahiptir. Bugüne kadar – ulaşılabilen bilgiler dâhilinde – ilmî bir tahkiki yapılmamış olan, Hanefî-Mâtürîdî kelâm geleneğine ait Şeyhülislâm Debbağzâde'nin tekvîn meselesine dair kaleme aldığı yazma eserinin tahkik ve ilmî incelemesinin yapılmasına karar verilmiştir. Söz konusu eser, tekvîn meselesinde Hanefî ve Mâtürîdî mezhebinin görüşlerini ortaya koyan önemli metinler arasında yer almaktadır. Müellif, bu yazmada tekvîn meselesini metodolojik bir yaklaşımla ele almış; başta önceki âlimlerin görüşleri olmak üzere naklî ve aklî delillerle konuyu temellendirmiştir. İncelenen yazma, İslâm akaid literatürüne ait olup, hâlen kütüphane ve yazma eser koleksiyonlarında muhafaza edilmesine rağmen yeterli ilmî inceleme ve tahkike konu edilmemiş birçok eserden biri konumundadır. Bu tür yazma eserlerin telif edilmesindeki amaç, yalnızca kataloglarda belirli numaralar altında saklanmaları değil; ilmî faydanın sağlanması, araştırmacıların istifadesine sunulması ve bu ilmî mirasın gelecek nesillere aktarılmasıdır. Bu doğrultuda söz konusu çalışmanın amacı, Debbağzâde'ye ait bu yazma eseri ilmî tahkik usullerine uygun şekilde neşretmek, müellifin tekvîn meselesine yaklaşımını ortaya koymak ve eserin İslâm kelâmı bağlamındaki ilmî değerini tespit etmektir.
Özet (Çeviri)
The issue of takwīn (creation/bringing-into-being), which is directly related to the attributes and actions of Allah the Exalted, occupies a significant place in the science of Kalām. Takwīn is an attribute that expresses Allah's act of creation and encompasses all active (fiʿlī) attributes. Within Ahl al-Sunnah, disagreement has arisen regarding this attribute, with a clear divergence of opinion between the Māturīdīs and the Ashʿarīs. The Māturīdīs regard takwīn as an eternal (qadīm) attribute, and therefore they have made particular efforts to establish it. The treatise authored by Shaykh al-Islām Debbaghzade on the issue of takwīn, which is examined in this thesis, represents one of these efforts. This work is considered among the texts that present the Maturīdī school's position on the question of takwīn.In this treatise, the author addresses the issue through a systematic and methodological approach, relying on the opinions of earlier scholars and grounding his discussion in both transmitted (naqlī) and rational (ʿaqlī) proofs. Accordingly, the present study aims to publish this manuscript attributed to Debbaghzade in accordance with the established principles of critical editing, to elucidate the author's approach to the issue of takwīn, and to determine the scholarly value of the work within the broader context of Islamic Kalām. In his work, Debbaghzade draws upon the views of prominent Ḥanafī–Māturīdī scholars such as Abu Ḥanīfa, Imam al-Maturīdī, Abu al-Muʿīn al-Nasafī, and Ibn al-Humām, affirming that takwīn is an eternal attribute subsisting in the divine essence. While also presenting the Ashʿarī perspective, the author seeks to respond to their objections through both rational and transmitted arguments, adopting a reconciliatory tone in his presentation.
Benzer Tezler
- Debbağzâde Mustafa Sıdkî es-Sivâsî'nin Risâle fî Beyâni'd-Duhân adlı eserinin tahkik ve tahlili
Analysis and critical edition of the Risāle fî Beyāni'd-Duhān of Debbāğzāde Mustafa Sıdkī b. İbrahim al-Sivāsī
ZEBONİSSOİ MUKHAMADİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinTrabzon ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞENOL SAYLAN
- Debbağzâde Mehmed Efendi'nin“et-Tertîbu'l-Cemîl fî Şerhi't-Terkîbi'l-Celîl”adlı eseri (Metin inceleme)
Dabbagh-zāda Mahmad Afandi's work“at-Tartīb al-Jamīl fī Sharh at-Tarkīb al-Jalīl”(Text review)
HAMZA CİVELEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimAğrı İbrahim Çeçen ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MÜCAHİT ELHUT
- حاشية على جزء عمَّ من أنوار التنزيل وأسرار التأويل للبيضاوي للشيخ محمد بن محمود، دباغ زاده الحنفي العينتابي (ت 1114 ه) من أول سورة النبأ إلى نهاية سورة الانفطار (دراسةً وتحقيقاً)
Şeyh Muhammed bin Mahmud Dabbâğzâde el-Hanefî'nin (Ö. 1114 H.) Beydâvî'nin Envâru't-Tenzîl ve Esrâru't-Te'vîl adlı eserinden Amme Cüzüne Hâşiyesi, Nebe Sûresinden İnfitâr Sûresinde kadar, inceleme ve tahkiki
RAFID SHADHAR KHUDHAIR AL-ZUBAIDI
Yüksek Lisans
Arapça
2022
DinÇankırı Karatekin ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULSALAM AL-YAGOOB
- Debbağzâde Mehmed b. Mahmûd'un (1114/1702)“et-Tertîbü'l-Cemîl fî Şerhi't-Terkîbi'l-Celîl”adlı eserinin tahkiki ve nahiv ilmi açısından değerlendirilmesi
A critical edition of Dabbagzade Mahmad b. Mahmod's (1114/1702)“at-Tartib al-Cemil fi Şarh at-Tarkib al-Calil”and evaluation in terms of syntax science
SALİH DURAK
Yüksek Lisans
Arapça
2022
DilbilimKaramanoğlu Mehmetbey ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DURAN EKİZER
- Ayntâbî'nin Tercüme-i Tibyan tefsirinin muhteva ve metod bakımından değerlendirilmesi
The evaluation of Ayntâbi?s Terceme-i Tibyan commentary with regard to content and method
ORHAN İYİBİLGİN