Beyond the Dark Age: Understanding the transformation ofsocio-economic space in Chalcolithic Anatolia throughspatial interaction modeling (ca. 6000-3000 BCE)
Karanlık Çağın ötesinde: Mekânsal etkileşim modellemesi ile Kalkolitik Anadolu'da sosyo-ekonomik mekânın dönüşümünü anlamak (yaklaşık MÖ 6000-3000)
- Tez No: 1006120
- Danışmanlar: PROF. DR. ÇİĞDEM ATAKUMAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Coğrafi bilgi sistemleri, Kalkolitik Dönem, Merkezileşme, Geographical information systems, Chalcolithic Period, Centralization
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Orta Doğu Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Yerleşim Arkeolojisi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yerleşim Arkeolojisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, geleneksel olarak Neolitik ve Bronz Çağı arasında bir durgunluk dönemi olarak nitelendirilen Anadolu Kalkolitik döneminin (yaklaşık MÖ 6000-3000)“Karanlık Çağ”anlatısını yeniden değerlendirmektedir. Odak noktasını tekil yerleşim betimlemelerinden bölgesel bağlantısallığa kaydıran tezin amacı; 725 arkeolojik yerleşim, 3141 kalibre edilmiş radyokarbon tarihi ve polimetalik cevherler gibi kilit hammaddelerin konumlarından oluşan geniş bir veri setini kullanarak, üç bin yıla yayılan yerleşim ağlarındaki yapısal dönüşümleri araştırmaktır. Metodoloji, yerleşim hiyerarşilerini ve etkileşim ağlarını yeniden kurgulamak amacıyla, Mekânsal Etkileşim Modellemesi ailesinden Maksimum Entropi ve Çekim (Gravity) modellerini ve coğrafi ağ analizinden en az maliyetli yol (LCP) analizlerini kullanmaktadır. Sonuçlar, Erken Kalkolitik dönemin merkeziyetsiz, hane halkı özerkliğine dayalı“merkez ve çevre”ağlarından Geç Kalkolitik dönemin oldukça merkezileşmiş idari sistemlerine doğru ayırt edici bir dönüşümü göstermektedir. Bulgular, MÖ 5. binyılda gözlenen demografik“seyrelmenin”bir çöküşten ziyade hareketli hayvancılık ve esnek arazi kullanımına yönelen stratejik bir yeniden örgütlenmeye işaret edebileceğini düşündürmekle birlikte, bu izlenimin dönemin araştırma boşlukları ve arkeolojik görünürlüğünün düşüklüğüne bağlı bir örnekleme yanlılığı sonucu ortaya çıkmış olması da olasıdır. Ayrıca MÖ dördüncü binyıldaki yerleşim düzenlerinin giderek metal kaynaklarının ve madencilik endüstrilerinin kontrolüyle şekillendiğini de ortaya koymaktadır. Bu tez, Kalkolitik dönemin, uzmanlaşmış metalurji ve İkincil Ürünler Devrimi de dahil olmak üzere, Bronz Çağı'nın sonraki kentleşmesini doğrudan mümkün kılan teknolojik ve ekonomik altyapıyı kuran dinamik bir karmaşıklık“tohum yatağı”görevi gördüğü sonucuna varmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis re-evaluates the“Dark Age”narrative of the Anatolian Chalcolithic (ca. 6000-3000 BCE), a period traditionally characterized as one of stagnation between the Neolithic and the Bronze Age. By shifting the focus from isolated site descriptions to regional connectivity, the aim of the thesis is to investigate the structural transformations in settlement networks across three millennia, by utilizing a large dataset consisting of 725 archaeological sites, 3141 calibrated radiocarbon dates, and the locations of key raw materials such as polymetallic ores. The methodology uses Maximum Entropy and Gravity models from the family of Spatial Interaction Modeling, and Least-Cost Path analyses from geographic network analysis, in order to reconstruct settlement hierarchies and interaction networks. Although the low archaeological visibility of the Chalcolithic landscape may have created research gaps and sampling bias, the results demonstrate a decisive reorganisation from the decentralized, household-autonomous“hub-and-spoke”networks of the Early Chalcolithic to the highly centralized, administrative systems of the Late Chalcolithic. The findings suggest that the demographic“thinning”observed in the 5th millennium BCE may reflect not a collapse but a strategic shift toward mobile pastoralism and more flexible land use. It also shows that settlement patterns in the fourth millennium BCE were increasingly shaped by the control of metal resources and extractive industries. This thesis concludes that the Chalcolithic served as a dynamic incubator of complexity, establishing the technological and economic infrastructure, including specialized metallurgy and the Secondary Products Revolution, which directly enabled the subsequent urbanization of the Bronze Age.
Benzer Tezler
- Antik Dönemden günümüze estetik ve güzellik algısının değişimi: Bir yazım örneği olarak“Güzelliğin Laneti (Medusa)”
The transformation of perception from Ancient Period: Writing of a text:“Güzelliğin Laneti (Medusa)”
GÜLESİN GELENBEVİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sahne ve Görüntü SanatlarıSelçuk ÜniversitesiSahne Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DİLEK ZERENLER
- Çağdaş sanatta“Bedenin huzursuzluğu”imgesinin plastik çözümlemesi
Plastic analysi̇s of the i̇mage of“The uneasy body”in contemporary art
MERVE AKÇAY
- 3-6 yaş çocuklarının dişlerindeki siyah lekelenmelerin prevalansının ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi ve ailelerin farkındalıklarının saptanması
The prevalance of black stained teeth, identification of associated factors of 3-6 years children and determination of family awareness
ALİZE SU ÜLGEN
Diş Hekimliği Uzmanlık
Türkçe
2016
Diş HekimliğiKaradeniz Teknik ÜniversitesiPedodonti Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TAMER TÜZÜNER
- Heykel sanatında bir tema olarak korku
Fear as a theme in sculpture
GÜNEŞ ÇINAR
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2013
Güzel SanatlarMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiHeykel Ana Sanat Dalı
PROF. DR. FATMA AKYÜREK