Kur'an-ı Kerim tilavetinde mücevved tavır: Tarih, usul ve uygulama
The mujawwad style in Qur'anic recitation: History, method, and practice
- Tez No: 1006154
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET EMİN MAŞALI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kur’ân-I Kerîm Okuma ve Kırâat İlmi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Nazil olduğu günden itibaren Kur'an-ı Kerim'i okuma Müslümanların özel ilgisine mazhar olmuştur. Kur'an'ın kelâm-ı ilâhî olmasına ilave olarak kıraatin namazın bir rüknü oluşu ve Hz. Peygamber (s.a.v.)'in Kur'an-ı Kerim okumayı ibadet olarak değerlendirmesi bu ilginin ana sebepleri olarak ifade edilebilir. Bu kapsamda bir taraftan Kur'an elfâzının seslendirilmesi noktasında nüzul dönemi Arapçası'nın sahip olduğu fonetik özelliklere bihakkın riayet edilmiş ve böylece nüzul döneminin özgün nutku korunmuş iken diğer taraftan da Kur'an, kelâm-ı ilâhî oluşunun icap ettirdiği biçimde üst düzey bir hassasiyetle okunmuştur. Sahabe içinde Kur'an okuma becerisi ile temayüz edenlere yönelik Hz. Peygamber (s.a.v.)'in övgü dolu ifadeleri bu hassasiyetin bir ifadesidir. Diğer açıdan İslam medeniyetinin zevk-i selim ayağında meydana gelen gelişimlerden Kur'an'ın kıraat ve tilaveti de nasibini almış, buna bağlı olarak da tilavetin estetik boyutu süreç içerisinde değişim ve gelişime sahne olmuştur. Bu kapsamda gelenekte muhtelif usul ve tavırlar varlık kazanmış, tilavet, yerine göre bu usul ve tavırlardan biri doğrultusunda icra edilir olmuştur. Söz konusu usullerden birinin“mücevved”kelimesi ile kavramlaştırılan usul ve tavır olduğu söylenebilir. İşte bu çalışma Kur'an-ı Kerim tilaveti kapsamında varlık kazanan ve süreç içerisinde tilavet söz konusu olduğunda akla ilk gelen usul olacak şekilde yaygınlık kazanan mücevved tavrın tanım, tarihsel arka plan, teknik özellikler ve icra biçimleri açısından incelemeye tabi tutmaktadır. Estetik ve makamsal boyutun öne çıktığı mücevved tavrın özellikle Mısırlı kârîlerle özdeşleşmiş olması, yanı sıra ülkemizdeki tilavet anlayışında önemli bir yer ihraz etmesi sebebiyle çalışmada Mısır'ın ve ülkemizin önde gelen kârîlerinden seçilen bir grup okuyucu üzerinden karşılaştırmalı bir inceleme yürütülmüştür. Tarihi perspektiften bakıldığında, mücevved tavrın temellerinin erken dönemlere kadar gittiği görülür. Ne var ki XX. yüzyılda radyo ve ses teknolojilerin yaygınlaşmasıyla birlikte Muhammed Sıddîk el-Minşâvî, Mustafa İsmail ve Abdulbâsit Abdussamed gibi Mısırlı kârîler, mücevved tavrın İslam dünyasında yayılmasında etkin bir rol üstlenmişlerdir. Teknik açıdan incelendiğinde, mücevved tavır başta tecvid kurallarına riayet etmekle birlikte tahkik ve tertil kavramlarıyla ifade edilebilecek şekilde ağır tempolu, makamsal zenginliğe sahip, tasvir ve tabir yönü kuvvetli, duygu ve hissiyatı harekete geçiren bir tilavet biçimi olarak karşımıza çıkmaktadır. İcra farklılıkları bakımından ele alındığında ise mücevved tavrın Kahire/Mısır tavrı ve İstanbul/Türkiye tavrı gibi farklılıklara konu olduğu bir gerçektir. Böyle olduğu içindir ki araştırmanın son bölümünde, Mısır ve Türkiye'de mücevved tavır bağlamında varlık kazanan icra biçimlerinin önde gelen temsilcilerine ait tilavetler incelenmiş ve mücevved tavrın icrasında kendini gösteren farklılıkların izahına çalışılmıştır. Mücevved tavrı, tarih, teknik ve icra farklılıkları açısından ele alan müstakil akademik bir çalışmanın olmayışı bu araştırmaya esas teşkil etmiştir.
Özet (Çeviri)
From the day of its revelation, the recitation of the Holy Qur'an has been the subject of special attention among Muslims. In addition to the Qur'an being kalām Allāh (the Divine Word), the fact that its recitation constitutes a pillar (rukn) of ritual prayer (ṣalāh), and that the Prophet Muhammad (peace be upon him) regarded the recitation of the Holy Qur'an as an act of worship, may be considered the main reasons for this interest. Within this context, on the one hand, due care was shown to faithfully observe the phonetic characteristics of the Arabic language of the period of revelation in the vocalisation of the Qur'anic wording (alfāẓ), thereby preserving the original speech of the revelation period; on the other hand, the Qur'an was recited with a high degree of sensitivity befitting its nature as Divine Speech. The Prophet's commendatory statements regarding those among the Companions (ṣaḥābah) who distinguished themselves in Qur'anic recitation constitute an expression of this sensitivity. From another perspective, developments within the refined aesthetic dimension of Islamic civilization also influenced the recitation and chanting (qirāʾah and tilāwah) of the Qur'an, and accordingly, the aesthetic aspect of recitation underwent change and development over time. Within this framework, various methods and styles came into existence in the tradition, and recitation came to be performed, depending on the context, in accordance with one of these methods and styles. One of these methods may be described as the style conceptualized by the term mujawwad. This study examines the mujawwad style - which emerged within the context of Qur'anic recitation and gradually gained widespread recognition to the extent that it became one of the first styles associated with Qur'anic recitation; in terms of its definition, historical background, technical characteristics, and modes of performance. Given that the mujawwad style, in which the aesthetic and modal (maqām) dimensions are prominent, has become closely identified with Egyptian reciters, and that it also occupies an important place in the recitational tradition of Turkey, this study conducts a comparative analysis based on selected reciters from among the leading reciters of Egypt and Türkiye. From a historical perspective, it is observed that the foundations of the mujawwad style extend back to early periods. However, with the spread of radio and audio technologies in the twentieth century, Egyptian reciters such as Muḥammad Ṣiddīq al-Minshāwī, Muṣṭafā Ismāʿīl, and ʿAbd al-Bāsiṭ ʿAbd al-Ṣamad played an influential role in the dissemination of the mujawwad style throughout the Islamic world. When examined from a technical standpoint, the mujawwad style, while primarily adhering to the rules of tajwīd, appears as a form of recitation characterized by a slow tempo- expressible through the concepts of taḥqīq and tartīl - with rich modal features, strong descriptive and expressive qualities, and the capacity to activate emotion and sentiment. When considered in terms of performance differences, it is a fact that the mujawwad style is subject to distinctions such as the Cairo/Egyptian style and the Istanbul/Turkish style. For this reason, in the final section of the study, recitations belonging to leading representatives of the performance styles that emerged within the context of the mujawwad style in Egypt and Turkey are analysed, and an explanation is sought for the differences observed in the performance of the mujawwad style. The absence of an independent academic study addressing the mujawwad style from the perspectives of history, technique, and performance differences constitutes the basis of this research.
Benzer Tezler
- Kur'ân-ı Kerîm tilâvetinde makam ve tavır Reîsülkurrâ Ali Üsküdarlı örneği
Maqam and attitude in Qur'ân al-Kerîm recitation the example of Reisülkurrâ Ali Üsküdarlı
ŞABAN ALİ ŞENEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İMRAN ÇELİK
- Kur'ân-ı Kerim tilâvetinde Arap ve Türk tavırlarının karşılaştırması
Comparison of Arab And Turkish styles in the recitaion of the holy Qur'an
NURSENA ERGEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Dinİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZCAN HIDIR
- Kur'ân-ı Kerîm tilâvetinde İstanbul tavrı ve tarihi arka planı
The attitude of Istanbul in the theology of the Qur'ân al-Kerîm and historical background
MEHMET ÇOLAKOĞLU
Doktora
Türkçe
2025
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA KARA
- Kur'ân-ı Kerîm tilâvetinde yaygın hataların tahlîli (Türkiye örneği)
Analysis of common errors in the recitation of the al-Qur'ān al-Kareem (The case of Türkiye)
ABDULLAH ERTUÇ
- Kur'ân-ı Kerîm'in temsîlî tilâvetinde Türk mûsikîsi makamlarının kullanımı
The use of Turkish music maqams in the representative recitation of al-Qur'ân al-Karîm
ZEYNEP MAİDE KARAKURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTürk Din Musikisi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SERBÜLEND ARPA