Geri Dön

Cinsiyet farkı ile araç sürücülerinin trafik ihlali yapmasına sebep olan değişkenler arasındaki ilişkiye dair bir modelleme çalışması: İstanbul örneklemi

A modeling study on the relationship between gender differences and variables that cause drivers to commit traffic violations: The Istanbul sample

PDF İndir

  1. Tez No: 1006243
  2. Yazar: MURATCAN KESKİNER
  3. Danışmanlar: PROF. DR. HIDIR İLYAS GÖZ, PROF. DR. İBRAHİM ŞENAY
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Psikoloji, Trafik, Psychology, Traffic
  6. Anahtar Kelimeler: Psikoloji, Psychology
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Üsküdar Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Psikoloji Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Çalışma kapsamında sürücü trafik ihlali davranışını etkileyen faktörler farklı kuramsal çerçeveler temelinde incelenmiş ve kadın ile erkek sürücüler için farklı biçimlerde işleyip işlemediği ortaya konmuştur. Bu doğrultuda Planlı Davranış Kuramı, Sağlık İnanç Modeli, Başlıca Kuramcıların Ortak Davranış Modeli, genişletilmiş versiyonları ve bu versiyonlarda anlamlı çıkan değişkenlerden oluşan Karma model olmak üzere toplam yedi farklı model test edilmiş ve karşılaştırılmıştır. Ayrıca araştırma kapsamında, on farklı ölçme aracının Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik analizleri yapılmış; ardından çok gruplu doğrulayıcı faktör analizi ile ölçeklerde ölçüm değişmezliği sağlandıktan sonra kadın ve erkek grupları özelinde yedi model karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. İncelemeler esnasında, yaş ve trafikte geçirilen süre değişkenlerinin diğer değişkenler üzerindeki olası etkilerini değerlendirmek amacıyla da ek model analizleri yürütülmüştür. Elde edilen bulgular, sürücü trafik ihlali davranışlarının (STİD) açıklanmasında öznel normların en güçlü değişken olduğunu göstermiştir. Öznel normlar, test edilen modellerin büyük çoğunluğunda hem kadın hem erkek sürücülerde STİD ile pozitif yönde anlamlı ilişki sergilemiş ve diğer tüm değişkenlere kıyasla daha yüksek regresyon katsayısına sahip çıkmıştır. Anlık kendilik değişkeni ise analiz edildiği üç modelde de her iki grupta da STİD üzerinde negatif ve anlamlı bir etkiye sahip çıkmıştır. Bu da ihlal davranışını engelleme noktasında önemli bir değişken olduğunu ortaya koymaktadır. Erkek sürücülerde algılanan risk ve algılanan tehlike; kadın sürücülerde yine algılanan tehlikenin STİD ile pozitif yönde anlamlı bir ilişkiye sahip olduğu bulunmuştur. Bu da algılanan risk ile algılanan tehlikenin her zaman tehlikeli davranışı engelleyecek biçimde etki etmediğini göstermektedir. Ayrıca öfkenin sadece erkeklerde STİD ile anlamlı bir ilişkiye sahip olması, öfkenin ifade ediliş ve davranışa yansıma biçiminin cinsiyetler arası farklılaştığını düşündürmektedir. Analiz edilen değişkenlerin kadın ve erkek sürücülerde aynı biçimde etki göstermemesi, cinsiyet temelli müdahalelerin gerekliliğine dair güçlü veriler sunmaktadır. Elde edilen bulgular, ilgili literatür çerçevesinde tartışılmış ve gelecekteki araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur.

Özet (Çeviri)

Within the scope of this study, factors influencing driver traffic violation behavior were examined based on different theoretical frameworks, and it was investigated whether these factors operate differently for female and male drivers. Accordingly, a total of seven models were tested and compared, including the Theory of Planned Behavior, the Health Belief Model, the Major Theorists' Model, their extended versions and a Combined model consisting of variables that were found to be significant in other six models. In addition, Turkish validity and reliability analyses were conducted for ten different measurement instruments. Following this, measurement invariance across gender was established through multi-group confirmatory factor analysis, and the seven models were comparatively examined for female and male driver groups. During the analyses, additional models were tested to evaluate the potential effects of age and time spent in traffic on other variables. The findings indicated that subjective norms were the strongest variable in explaining driver traffic violation behavior (DTVB). Subjective norms showed a positive and statistically significant association with driver traffic violation behavior in the majority of the tested models for both female and male drivers and exhibited higher regression coefficients than all other variables. The actual/present self variable demonstrated a negative and statistically significant effect on driver traffic violation behavior in both groups across all three models in which it was analyzed, indicating that it constitutes an important factor in preventing violation behavior. Among male drivers, perceived risk and perceived threat, and among female drivers, perceived threat alone, were found to be positively and significantly associated with driver traffic violation behavior. These findings suggest that perceived risk and perceived threat do not always function in a manner that inhibits dangerous behavior. Moreover, the fact that anger was significantly associated with DTVB only among male drivers suggests that the expression of anger and its behavioral manifestations differ by gender. The fact that the analyzed variables do not have the same effect on female and male drivers provides strong evidence for the necessity of gender-based interventions. The findings were discussed within the framework of the relevant literature and suggestions for future research were presented.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    475122

    Ortalama hız sınırı uygulamasının sürücülerin hız profilleri üzerindeki etkilerinin analizi: Akdeniz Üniversitesi Kampüsü örneği

    Analysis of the effects of average speed limit applications on speed profiles of drivers: Example of Akdeniz University Campus

    ARZU ILGAZ

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2017

    UlaşımSüleyman Demirel Üniversitesi

    İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MEHMET SALTAN

  2. Tez No

    175238

    Trafik cezası alan ve almayan sürücülerde öfke düzeyinin değerlendirilmesi

    Driving anger evaluation of drivers who were fined and not fined

    AHMET ZİVER BAŞBULUT

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2007

    Adli TıpAnkara Üniversitesi

    Adli Tıp Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. BURCU EŞİYOK

  3. Tez No

    728748

    Acil servise araç içi trafik kazası nedeniyle başvuran hastalarla motosiklet kazası ile başvuran hastaların maliyet açısından karşılaştırılması

    Cost comparison of patients admitting to emergency department with car accidents and patients admitting with motorcycle accidents

    ÖMER FARUK TÜRKOĞLU

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    Acil TıpSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Acil Tıp Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. BAŞAR CANDER

  4. Tez No

    625995

    Trafik kazası yapan ve yapmayan motosiklet sürücülerinde kas iskelet sistemi rahatsızlıkları, yorgunluk, uyku, depresyon ve anksiyete ilişkisinin araştırılması

    Investigation of musculoskeletal disorders, fatigue, sleep, depression and anxiety i̇n motorcycle drivers with and without traffic accidents

    BURAK DEMİR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    Fizyoterapi ve Rehabilitasyonİstanbul Okan Üniversitesi

    Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ÖZKESKİN

  5. Tez No

    218176

    Trafik ortamındaki sürücü saldırganlığının sosyal psikolojik değişkenler açısından incelenmesi

    The role of social psychological factors in examining the driver aggression in traffic environment

    PINAR ÇINAR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2007

    PsikolojiAnkara Üniversitesi

    Psikoloji Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. SELİM HOVARDAOĞLU

Geri Dön