Faktör analizinde kullanılan faktör döndürme yöntemlerinin farklı ilişki yapısı, değişken sayısı ve örnek genişliği kombinasyonlarında karşılaştırılması: Bir simülasyon çalışması
Comparison of factor rotation methods used in factor analysis across different correlation structures, numbers of variables, and sample size combinations: A simulation study
- Tez No: 1006564
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖZGÜR KOŞKAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ziraat, Biyoistatistik, Agriculture, Biostatistics
- Anahtar Kelimeler: Faktör analizi, Factor analysis
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Zootekni Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasında; değişken sayısı, örnek genişliği ve ilişki yapısının, ortogonal döndürme yöntemlerinin başarısı üzerindeki etkileri, çok boyutlu bir simülasyon tasarımıyla sistematik olarak karşılaştırılmıştır. Faktör çıkarımı aşamasında Temel bileşenler analizi kullanılmış ve faktör sayısı değişken sayısına eşit olacak şekilde tanımlanarak tüm yöntemler için ortak bir karşılaştırma zemini oluşturulmuştur. Simülasyon tasarımı; 7 farklı değişken sayısı, 11 farklı örnek genişliği ve 8 farklı ilişki yapısını kapsayan 616 senaryo üzerinden, her biri 10 000 tekrar olacak şekilde yürütülmüştür. Çalışma kapsamında Varimax, Quartimax, Equamax, BentlerT, GeominT, Entropy, InfomaxT, Varimin, CF-Varimax ve BifactorT yöntemleri ile döndürme yapılmamış çözümün performansları; Sinyal/Gürültü oranı, bu çalışma kapsamında geliştirilen Yorumlanabilirlik Kararlılık İndeksi (Interpretability Stability Index – ISI), Basit Yapı İndeksi (Simple Structure Index – SSI) ve konverjans oranı kullanılarak karşılaştırılmıştır. Ayrıca simülasyon parametrelerinin yöntem seçimi üzerindeki etkileri Multinomial lojistik regresyon ile modellenmiştir. Bulgulara göre; klasik Varimax ve CF-Varimax yöntemleri sütun varyansını maksimize etmede tutarlı performans sergilerken, satır basitliği kriterinde Quartimax yönteminin daha başarılı olduğu görülmüştür. Karmaşık ilişki yapılarında, bilgi teorisi temelli Entropy ve geometrik GeominT yöntemlerinin sinyali gürültüden ayrıştırmada klasik yöntemlere göre daha üstün performans gösterdiği belirlenmiştir. Geliştirilen Yorumlanabilirlik kararlılık indeksi skorları, en risksiz yöntemin çoğu senaryoda Varimax olduğunu, ancak yöntem seçiminin veri koşullarına duyarlı stokastik bir süreç olduğunu ortaya koymuştur. Yüksek ve homojen korelasyon yapılarında ise döndürmesiz çözümün varyans maksimizasyonu açısından teknik bir üstünlük sağladığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu çalışmanın, Biyometri, Zootekni ve sağlık bilimleri başta olmak üzere, çok değişkenli veri analizi yapılan alanlarda, araştırmacılara özelliklerine en uygun yöntemi seçmeleri konusunda bir rehber olacağı düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
In this dissertation, the effects of the number of variables, sample size, and correlation structure on the performance of orthogonal rotation methods were systematically compared using a multidimensional simulation design. Principal Component Analysis was employed in the factor extraction stage, and a common comparison framework was established by defining the number of factors equal to the number of variables. The simulation design comprised 616 scenarios, covering 7 different numbers of variables, 11 different sample sizes, and 8 different correlation structures, with 10 000 replications conducted for each scenario. Within the scope of the study, the performances of Varimax, Quartimax, Equamax, BentlerT, GeominT, Entropy, InfomaxT, Varimin, CF-Varimax, and BifactorT methods, as well as the unrotated solution, were compared using the Signal-to-Noise ratio, Interpretability Stability Index (ISI) developed in this study, the Simple Structure Index (SSI), and the convergence rate. In addition, the effects of simulation parameters on method selection were modeled using Multinomial Logistic Regression. According to the findings, the classical Varimax and CF-Varimax methods exhibited consistent performance in maximizing column variance, whereas the Quartimax method was more successful with respect to the row simplicity criterion. In complex correlation structures, the information theory–based Entropy and the geometric GeominT methods demonstrated superior performance in separating signal from noise compared to classical methods. The developed Structural Integrity Index scores indicated that Varimax was the least risky method in most scenarios; however, method selection was shown to be a stochastic process sensitive to data conditions. In scenarios characterized by high and homogeneous correlation structures, the unrotated solution was found to provide a technical advantage in terms of variance maximization. In conclusion, it is believed that this study will serve as a guide for researchers in fields where multivariate data analysis is performed, particularly in Biometrics, Animal science, and health sciences, in selecting the most appropriate method for data characteristics.
Benzer Tezler
- Çok boyutlu verilerin bazı istatistiksel analiz yöntemleri ve uygulamaları
Başlık çevirisi yok
SELAHATTİN EMİN
- Açımlayıcı faktör analizinde kullanılan faktör çıkartma yöntemlerinin karşılaştırılması
The comparison of factor extraction strategies used in exploratory factor analysis
HAYDAR KARAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. DERYA ÇOBANOĞLU AKTAN
- Açımlayıcı faktör analizinde madde çıkarma stratejilerinin otomatikleştirilmesi: R paketi geliştirilmesi ve uygulamaları
Automating item removal strategies in exploratory factor analysis: Development and applications of an R package
AHMET ÇALIŞKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimTrakya ÜniversitesiEğitimde Ölçme ve Değerlendirme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULLAH FARUK KILIÇ
- Girişimcilik temelinde alternatif bir finansman modeli olan kitle fonlaması ve Türkiye'deki yatırımcılarına yönelik bir araştırma
Crowdfunding as an alternative financial model based on entrepreneurship and an investigation for investors in Turkey
FARUK ŞAHAP
- Faktör analizinde faktör döndürme yöntemleri
Rotation methods of factor analysis
AYŞE SÜMEYYE CAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
İstatistikIsparta Uygulamalı Bilimler ÜniversitesiZootekni Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZGÜR KOŞKAN