Arif Nihat Asya'nın şiirlerinin ilkörneksel (arketipsel) inceleme yöntemiyle tahlili
Analysis of Arif Nihat Asya's poems using the archetypical method
- Tez No: 1006771
- Danışmanlar: PROF. DR. MÜMTAZ SARIÇİÇEK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İlkörnekler, bireysel yaşantının sınırlarını aşarak kolektif bilinçdışında köklenen ve insanlığın ortak imge, anlam ve davranış kalıplarını temsil eden yapılardır. İlkörnekler kültürler ve çağlar arasında farklı biçimlerde görünürlük kazansalar da, insanın dünyayı algılama, anlamlandırma ve kendisini konumlandırma süreçlerinde süreklilik arz ederler. Edebî metinlerde ilkörneklerin kullanımı, sadece sembolik bir zenginlik oluşturmakla sınırlı kalmaz, aynı zamanda metnin anlam evrenini derinleştirir, okurla kurulan ilişkiyi yönlendirir ve estetik hazzın oluşumunda belirleyici bir işlev üstlenir. Bu bağlamda ilkörneksel eleştiri, edebî eserlerde ortak imgesel yapıların dönüştürülme ve metnin anlam üretim sürecine katılma biçimlerini çözümlemeyi amaçlayan bir yöntemdir. Arif Nihat Asya, şiirlerinde bireysel duyarlılıkla kolektif hafızayı bir araya getiren, geleneksel sembol dünyasını modern şiir dili içerisinde yeniden kuran önemli bir şairdir. Onun şiir evreninde benlik, doğa ve renk unsurları sadece betimleyici ögeler olarak değil, aynı zamanda insanın varoluşsal konumlanışını, inanç dünyasını ve tarihsel bilinçle kurduğu ilişkiyi yansıtan ilkörneksel odaklar olarak yer alır. Asya'nın şiirlerinde bu unsurlar, sabit ve tekil anlamlar üretmekten ziyade, şiirin iç dinamiğine bağlı olarak yeniden anlamlanan ve okurun alımlama sürecini yönlendiren imgeler hâlinde kullanılır. Bu tezde, Arif Nihat Asya'nın hayatı ve eserleri ile ilgili bilgiler ve belgeler toplanıp yorumlanmış; şiirleri ilkörneksel benlikler ve ilkörneksel doğa ögeleri yönlerinden çözümlenmiştir. İnceleme sürecinde, söz konusu ilkörneksel imgelerin anlam kuruluşuna, imgesel derinliğine ve okurla kurulan etkileşimli alımlama sürecine nasıl katkı sağladığı üzerinde durulmuştur. Bu tez çalışması, Arif Nihat Asya'nın şiirlerinde ilkörneklerin estetik değer üretimindeki rolünü görünür kılmayı; şiir evreninde kurulan anlam ilişkilerini ilkörneksel bir bakış açısından değerlendirmeyi ve bu yapıların okur merkezli bir alımlama sürecine nasıl zemin hazırladığını ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Archetypes are structures that transcend the boundaries of individual experience, rooted in the collective unconscious, and representing humanity's shared patterns of imagery, meaning, and behavior. Although archetypes appear in different forms across cultures and eras, they exhibit continuity in the processes by which humans perceive, interpret, and position themselves in the world. The use of archetypes in literary texts not only creates symbolic richness but also deepens the text's semantic universe, guides the relationship with the reader, and plays a decisive role in the creation of aesthetic pleasure. In this context, archetypal criticism is a method that aims to analyze how shared imagistic structures are transformed and participate in the meaning-production process of literary works. Arif Nihat Asya is an important poet who, in his poems, brings together individual sensitivity and collective memory, reconstructing the traditional world of symbols within the language of modern poetry. In his poetic universe, the elements of self, nature, and color are not only descriptive elements but also archetypal focal points reflecting the existential positioning of humanity, its world of beliefs, and its relationship with historical consciousness. In Asya's poems, these elements are used not to produce fixed and singular meanings, but rather as images that are reinterpreted depending on the internal dynamics of the poem and guide the reader's reception process. This thesis gathers and interprets information and documents related to the life and works of Arif Nihat Asya; his poems are analyzed in terms of archetypal selves and archetypal elements of nature. The analysis focuses on how these archetypal images contribute to the construction of meaning, the depth of imagery, and the interactive reception process with the reader. This thesis aims to reveal the role of archetypes in the production of aesthetic value in Arif Nihat Asya's poems; to evaluate the meaning relationships established in his poetic universe from an archetypal perspective; and to demonstrate how these structures prepare the ground for a reader-centered reception process.
Benzer Tezler
- Arif Nihat Asya'nın şiirlerinde şehir ve medeniyet
City and civilization in the poems of Arıf Nıhat Asya
EMRE YAVUZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
Türk Dili ve EdebiyatıKastamonu ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ONUR HASDEDEOĞLU
- “The poet of the flag”and more: Re-reading the poetry of Arif Nihat Asya
“Bayrak şairi”ve daha fazlası: Arif Nihat Asya'nın şiirlerini yeniden okumak
SILA GÜNEŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
Türk Dili ve EdebiyatıOrta Doğu Teknik ÜniversitesiOrtadoğu Araştırmaları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DERYA GÖÇER AKDER
- Arif Nihat Asya'nın şiirlerinde değerler etrafında tematik bir çalışma
Arif Nihat Asya's poetry is a thematic work around values
MERVE NUR SEZGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıErzincan ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AHMET FİKRET KILIÇ
- Ârif Nihat Asya'nın şiirlerinde isim tamlamaları
Noun phrases in Ârif Nihat Asya's poems
ECEM NUR UMAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DilbilimSakarya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞAHRU PİLTEN UFUK
- Halil Rıza Ulutürk ve Arif Nihat Asya'nın şiirlerinde millî duygular
National feeling in the poems of Halil Rza Uluturk and Arif Nihat Asya
AYSEL RUSTAMOVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ RAMAZAN TOPDEMİR